Dù đã đầu tư nâng công suất lên hơn 22.000 m³/ngày đêm, hệ thống cấp nước sạch tại phường Cửa Lò (Nghệ An) vẫn chưa phát huy hiệu quả tương xứng. Tỷ lệ sử dụng nước máy còn thấp, trong khi tình trạng khai thác nước ngầm tràn lan tiếp tục đặt doanh nghiệp trước hàng loạt khó khăn về sản xuất, tài chính và môi trường.
Công suất lớn, tiêu thụ thấp
Trước bối cảnh nhu cầu nâng cao chất lượng sống và phát triển đô thị biển ngày càng cấp thiết, việc đảm bảo nguồn nước sạch ổn định là yếu tố then chốt. Tuy nhiên, thực tế tại phường Cửa Lò cho thấy một nghịch lý năng lực cung cấp nước sạch đã được đầu tư bài bản, nhưng hiệu quả khai thác lại chưa đạt kỳ vọng.
Theo đại diện Công ty Cổ phần Cấp nước Cửa Lò, hệ thống hiện có tổng công suất sản xuất khoảng 22.200 m³/ngày đêm, bao gồm nhà máy nước Nghi Hoa 20.000 m³/ngày đêm và nhà máy Nghi Tân 2.200 m³/ngày đêm). Đây là mức công suất đủ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt và phát triển kinh tế - du lịch của toàn khu vực.
Thế nhưng, sản lượng tiêu thụ thực tế lại khá khiêm tốn, năm 2025, mức tiêu thụ trung bình chỉ đạt khoảng 10.850 m³/ngày đêm, tương đương 49% công suất. Đáng chú ý, tại chính địa bàn phường Cửa Lò, tỷ lệ này còn thấp hơn, chỉ khoảng 18,1% tổng công suất thiết kế.
Điều này đồng nghĩa với việc một nửa năng lực sản xuất đang bị “bỏ không”, gây lãng phí lớn về đầu tư và chi phí vận hành.
Thói quen sử dụng nước ngầm, rào cản lớn nhất cần được thay đổi
Một trong những nguyên nhân chính khiến doanh nghiệp gặp khó khăn là thói quen sử dụng nước ngầm của người dân và các cơ sở kinh doanh. Dù hệ thống cấp nước đã phủ rộng khoảng 90% địa bàn, nhưng tỷ lệ hộ dân đấu nối chỉ đạt 43,5%.
Đặc biệt, trong lĩnh vực du lịch, ngành kinh tế chủ lực của Cửa Lò, tỷ lệ sử dụng nước sạch lại càng thấp. Các khách sạn, nhà nghỉ, nhà hàng mới chỉ đạt khoảng 43% đấu nối và thực tế sử dụng còn dưới 40%.
Việc nhiều đơn vị vẫn khai thác nước giếng khoan không phép, điều này không chỉ làm giảm nhu cầu sử dụng nước máy, mà còn tiềm ẩn nguy cơ suy giảm tài nguyên nước ngầm, ảnh hưởng lâu dài đến môi trường.
Đầu tư nâng cấp nhà máy từ 3.000 lên 20.000 m³/ngày đêm với nguồn vốn vay quốc tế của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) là một bước đi chiến lược. Tuy nhiên, khi sản lượng tiêu thụ không đạt như kỳ vọng, doanh nghiệp phải đối mặt với áp lực lớn về tài chính.
Chi phí vận hành, bảo trì hệ thống, cùng với nghĩa vụ trả nợ vốn vay khiến hiệu quả kinh doanh bị ảnh hưởng rõ rệt. Việc không khai thác hết công suất cũng đồng nghĩa với việc chi phí trên mỗi đơn vị nước tăng lên, làm giảm sức cạnh tranh.
Mặc dù hệ thống đường ống cấp 1 và cấp 2 đã đạt độ phủ 100%, nhưng tuyến ống dịch vụ (đến từng hộ dân) vẫn chưa hoàn thiện đồng đều. Một số khu vực có tỷ lệ tiếp cận thấp, như Nghi Hòa (60%), Nghi Hương (70%), dẫn đến việc người dân chưa thuận tiện đấu nối.
Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền, vận động người dân chuyển đổi sang sử dụng nước sạch dù đã được triển khai, nhưng chưa tạo được sự thay đổi mạnh mẽ trong nhận thức và hành động của người dân.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng gặp khó khăn trong việc kiểm soát tình trạng khai thác nước ngầm trái phép. Dù đã nhiều lần kiến nghị các cơ quan chức năng siết chặt quản lý, nhưng thực tế vẫn chưa có biện pháp xử lý đủ mạnh.
Việc thiếu cơ chế đồng bộ giữa quản lý tài nguyên nước và phát triển hạ tầng cấp nước khiến nỗ lực của doanh nghiệp chưa đạt hiệu quả như mong muốn.
Cần giải pháp đồng bộ để tăng nhu cầu sử dụng nước sạch
Trước những khó khăn trên, bài toán đặt ra không chỉ nằm ở phía doanh nghiệp mà cần sự vào cuộc của cả hệ thống quản lý. Việc hạn chế cấp phép khai thác nước ngầm, tăng cường kiểm tra xử lý vi phạm, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền về lợi ích của nước sạch là những giải pháp cấp thiết.
Bên cạnh đó, hỗ trợ người dân trong thủ tục đấu nối, điều chỉnh chính sách giá phù hợp và hoàn thiện hạ tầng dịch vụ sẽ giúp nâng cao tỷ lệ sử dụng.
Trong hành trình xây dựng một đô thị du lịch bền vững, nước sạch không chỉ là nhu cầu thiết yếu mà còn là tiêu chí về chất lượng sống. Nếu không tháo gỡ kịp thời những “nút thắt” hiện nay, nghịch lý “thừa nước sạch nhưng thiếu người dùng” sẽ còn tiếp diễn, ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển lâu dài của cả doanh nghiệp và địa phương.
