Quá trình nghiên cứu, rà soát của các chuyên gia ngành Xây dựng cho thấy không ít các văn bản luật có những quy định mâu thuẫn, chồng chéo với Luật Quy hoạch đô thị 2009, cần được nghiên cứu, sửa đổi và hoàn thiện đảm bảo đồng bộ hệ thống pháp luật về quy hoạch đô thị và phù hợp với thực tiễn… Luật Quy hoạch đô thị được Quốc hội khóa XII thông qua ngày 17/6/2009, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2010. Sau nhiều năm, pháp luật về quy hoạch đô thị nói chung phát sinh những mâu thuẫn, chồng chéo nhất định, trong đó phải kể tới các văn bản luật trong hệ thống pháp luật liên quan đến quy hoạch đô thị như: Luật Quy hoạch, Luật Đất đai, Luật Đấu thầu, Luật Nhà ở và Luật Tổ chức chính quyền địa phương.
Cụ thể, các nội dung về quy hoạch tỉnh trong Luật Quy hoạch năm 2017, một số nội dung chồng lấn với quy hoạch đô thị, quy hoạch xây dựng về phương án phát triển đô thị, phân bố hệ thống điểm dân cư nông thôn, các khu chức năng, hạ tầng kỹ thuật khung trên địa bàn tỉnh, phương án quy hoạch xây dựng vùng liên huyện, vùng huyện…
Việc giới hạn 07 loại khu chức năng và được định hướng tại quy hoạch tỉnh của Luật này cũng dẫn đến những khó khăn trong triển khai thực hiện do thực tế, khi nghiên cứu, lập quy hoạch đô thị, vùng liên huyện, vùng huyện, xã… có thể phát sinh nhu cầu hình thành, phát triển một khu chức năng, một khu định cư nào đó cần được triển khai quy hoạch để đầu tư xây dựng và quản lý.
Trong Luật Đất đai năm 2013, việc xác định, phân loại chức năng sử dụng đất quy hoạch trong đồ án quy hoạch đô thị, quy hoạch xây dựng chưa có sự thống nhất với phân loại theo mục đích sử dụng đất trong quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất theo quy định pháp luật về đất đai, dẫn tới khó khăn trong triển khai thực hiện.
Ngoài ra, kỳ quy hoạch sử dụng đất và thời hạn quy hoạch không tương đồng cũng dẫn đến khó khăn trong công tác quy hoạch và quản lý theo quy hoạch.
Luật Đấu thầu năm 2013 quy định về lựa chọn đơn vị tư vấn lập quy hoạch đô thị, quy hoạch xây dựng chưa thống nhất với quy định pháp luật về đấu thầu. Việc quy định giới hạn tư vấn lập nhiệm vụ quy hoạch không được tham gia đấu thầu lập đồ án quy hoạch là chưa phù hợp.
Còn trong Luật Nhà ở năm 2014, việc giao chủ đầu tư thực hiện dự án nhà ở phải căn cứ vào quy hoạch chi tiết được duyệt. Tuy nhiên, pháp luật về quy hoạch đô thị, quy hoạch xây dựng có trường hợp dự án đầu tư xây dựng theo hình thức kinh doanh, chủ đầu tư có trách nhiệm lập quy hoạch chi tiết; Trong khi đó, Luật Nhà ở và Luật Đất đai chưa có sự thống nhất trong việc xác định chủ đầu tư, phải đấu giá đất hay giao đơn vị đang quản lý sử dụng đất làm chủ đầu tư, dẫn đến khó khăn trong tổ chức thực hiện.
Bên cạnh đó, Luật Nhà ở quy định phải xác định tại quy hoạch xây dựng, quy hoạch đô thị các dự án hoặc diện tích đất cho nhà ở xã hội nhưng nội dung của quy hoạch đô thị, quy hoạch xây dựng tập trung vào mục đích tổ chức không gian, quy định các khu vực chức năng và các chỉ tiêu sử dụng đất quy hoạch, không cụ thể cho các chính sách phát triển (như nhà ở xã hội).
Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015: Quy định việc Hội đồng nhân dân các cấp quyết định quy hoạch, kế hoạch phát triển các ngành, lĩnh vực trên địa bàn, gồm các cấp độ quy hoạch đô thị, quy hoạch xây dựng; Trong khi đó, theo quy định hàng năm Hội đồng nhân dân họp thường kỳ 02 lần, dẫn tới khó khăn trong tổ chức thực hiện do số lượng các đồ án quy hoạch đô thị, quy hoạch xây dựng là rất lớn và thời điểm lập, thẩm định không theo định kỳ.
Các chuyên gia cũng chỉ ra rằng, nguyên nhân chủ quan dẫn đến tình trạng này là do pháp luật về quy hoạch đô thị, quy hoạch xây dựng còn những nội dung chưa quy định đầy đủ, bao quát và cụ thể. Nguyên nhân khách quan do chính sách pháp luật có những thay đổi, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật có liên quan được hoàn thiện, sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới (như Luật Quy hoạch năm 2017) tác động đến sự thống nhất, đồng bộ của hệ thống quy định pháp luật về quy hoạch. Ngoài ra, cũng do thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội, phát triển đô thị diễn ra với tốc độ nhanh, xuất hiện các yêu cầu mới cần nghiên cứu sửa đổi, bổ sung phù hợp…
