AI, 5G và bản sao số định hình công nghệ đường sắt thế hệ mới

21:00 04/11/2026
Trí tuệ nhân tạo, mạng 5G và bản sao số đang thay đổi phương thức vận hành đường sắt hiện đại. Việt Nam hướng tới ứng dụng công nghệ số, tiếp nhận và từng bước làm chủ các hệ thống kỹ thuật cốt lõi.

Sự phát triển của đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị đang mở rộng nhu cầu ứng dụng công nghệ mới tại Việt Nam. Từ điều khiển chạy tàu tự động, truyền thông chuyên dùng đến trí tuệ nhân tạo (AI), bản sao số và quản lý tài sản bằng dữ liệu, các giải pháp công nghệ ngày càng được tích hợp trong hệ thống đường sắt.

Những xu hướng này là một trong những nội dung trọng tâm được đại diện cơ quan quản lý, chuyên gia và doanh nghiệp quốc tế trao đổi tại Hội nghị và Triển lãm công nghệ đường sắt VRT&CON’ 2026. Các thảo luận tập trung vào công nghệ phục vụ vận hành, bảo trì, bảo mật và phát triển công nghiệp đường sắt.

Trong đó, AI, mạng truyền thông thế hệ mới và bản sao số được đề cập như những giải pháp hỗ trợ quản lý hạ tầng, giám sát thiết bị và nâng cao khả năng kết nối giữa các hệ thống kỹ thuật.

AI, 5G và bản sao số thay đổi cách vận hành đường sắt

Một trong những ứng dụng nổi bật của AI trong lĩnh vực đường sắt là bảo trì dự báo, cho phép phát hiện dấu hiệu bất thường của thiết bị trước khi sự cố xảy ra. Thay vì chỉ kiểm tra, bảo dưỡng theo lịch cố định, hệ thống cảm biến có thể liên tục thu thập dữ liệu về nhiệt độ, độ rung, tải trọng và trạng thái hoạt động của thiết bị.

Giới thiệu các giải pháp công nghệ đường sắt đô thị tại VRT&CON' 2026.

Thông qua phân tích dữ liệu, AI có thể nhận diện những dấu hiệu bất thường, đánh giá tình trạng kỹ thuật và cảnh báo nguy cơ hư hỏng. Trên cơ sở đó, đơn vị khai thác chủ động xây dựng kế hoạch kiểm tra, sửa chữa hoặc thay thế thiết bị, góp phần giảm nguy cơ gián đoạn vận hành và tối ưu chi phí bảo trì.

Song hành với AI, công nghệ bản sao số (digital twin) đang mở ra phương thức quản lý hạ tầng dựa trên dữ liệu thực tế.

Bản sao số là mô hình số mô phỏng trạng thái và hoạt động của công trình, thiết bị hoặc hệ thống kỹ thuật. Thông qua dữ liệu được cập nhật trong quá trình vận hành, đơn vị quản lý có thể theo dõi tình trạng hạ tầng, mô phỏng hoạt động và đánh giá các phương án khai thác trên môi trường số.

Khi kết hợp với mô hình thông tin công trình (BIM), bản sao số hỗ trợ quản lý tài sản xuyên suốt vòng đời, từ thiết kế, thi công đến vận hành và bảo trì.

Liên quan đến định hướng này, ông Nguyễn Tiến Thịnh - Phó Cục trưởng Cục Đường sắt Việt Nam (Bộ Xây dựng), nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý và khai thác đường sắt. Theo ông Thịnh, ngành đường sắt cần tăng cường ứng dụng BIM, bản sao số, dữ liệu và bảo trì dự báo, đồng thời triển khai quản lý tài sản theo vòng đời.

Bên cạnh công nghệ phân tích dữ liệu, hệ thống truyền thông đóng vai trò kết nối các thành phần kỹ thuật trong mạng lưới đường sắt.

Tại phiên đối thoại chuyên sâu của VRT&CON’ 2026, đại diện Ericsson Việt Nam đề cập xu hướng chuyển đổi từ hệ thống thông tin đường sắt GSM-R sang tiêu chuẩn truyền thông đường sắt tương lai FRMCS (Future Railway Mobile Communication System), gắn với công nghệ 5G.

GSM-R hiện phục vụ liên lạc và trao đổi dữ liệu chuyên dùng trong ngành đường sắt. Trong khi đó, FRMCS được phát triển nhằm đáp ứng yêu cầu truyền thông của hệ thống đường sắt số, hỗ trợ những ứng dụng cần khả năng kết nối và trao đổi dữ liệu cao hơn.

Việc chuyển đổi sang FRMCS nằm trong xu hướng hiện đại hóa hệ thống thông tin đường sắt, đáp ứng nhu cầu truyền dữ liệu giữa các thành phần vận hành và điều khiển.

Xu hướng hiện đại hóa hệ thống thông tin đường sắt, đáp ứng nhu cầu truyền dữ liệu giữa các thành phần vận hành và điều khiển.

Theo đại diện Ericsson, quá trình chuyển đổi cần chú trọng quy hoạch phổ tần, đồng thời tăng cường phối hợp với doanh nghiệp viễn thông trong nước để bảo vệ hạ tầng thông tin trọng yếu. Cùng với yêu cầu kết nối, an ninh mạng trở thành vấn đề được các doanh nghiệp công nghệ quan tâm.

Đại diện Thales Group, ông Ru Ren và ông Kheng Hwa - Giám đốc Kinh doanh khu vực, đã phân tích những rủi ro an ninh mạng đối với các công trình hạ tầng quan trọng, trong đó có hệ thống điều khiển đường sắt.

Trong lĩnh vực đường sắt, sự phát triển của máy tính lượng tử đặt ra nguy cơ đối với các phương thức mã hóa hiện hành, đòi hỏi nghiên cứu những giải pháp bảo mật có khả năng chống lại các hình thức tấn công mới. Yêu cầu này liên quan trực tiếp đến việc bảo vệ dữ liệu, hệ thống truyền thông và các phân hệ điều khiển. Việc xây dựng nền tảng bảo mật tin cậy, nghiên cứu ứng dụng mã hóa kháng lượng tử nhằm tăng cường khả năng bảo vệ hạ tầng kỹ thuật.

Từ AI hỗ trợ phân tích dữ liệu, bản sao số phục vụ quản lý tài sản đến FRMCS và các giải pháp an ninh mạng, những công nghệ được giới thiệu tại hội nghị cho thấy xu hướng tích hợp các hoạt động giám sát, vận hành và bảo trì đường sắt trên nền tảng số.

Chuyển giao công nghệ lõi, từng bước làm chủ hệ thống đường sắt

Bên cạnh ứng dụng công nghệ số, phát triển đường sắt hiện đại tại Việt Nam đặt ra yêu cầu tiếp nhận, chuyển giao và nâng cao năng lực làm chủ các hệ thống kỹ thuật.

Tại VRT&CON’ 2026, ông Nguyễn Tiến Thịnh nhấn mạnh, chuyển giao công nghệ cần gắn với đào tạo nhân lực, quyền tiếp cận tài liệu kỹ thuật và hình thành năng lực sản xuất, bảo trì trong nước.

“Chuyển giao công nghệ phải thực chất, gắn với đào tạo, với quyền tiếp cận tài liệu kỹ thuật và với việc hình thành năng lực sản xuất, bảo trì tại Việt Nam. Lộ trình nội địa hóa cần đi từ những lĩnh vực doanh nghiệp trong nước đã có nền tảng như xây lắp, vật liệu, kết cấu hạ tầng, toa xe, đến những lĩnh vực có hàm lượng công nghệ cao hơn như hệ thống cấp điện, tín hiệu, thông tin, điều khiển”, ông Thịnh nêu rõ.

Theo định hướng này, quá trình tiếp nhận công nghệ cần được triển khai theo từng phân hệ, phù hợp với năng lực công nghiệp trong nước.

Ở giai đoạn đầu, doanh nghiệp Việt Nam có thể tham gia vào những lĩnh vực đã có nền tảng như xây dựng hạ tầng, sản xuất vật liệu, cơ khí, kết cấu thép và một số bộ phận phương tiện.

Trong các giai đoạn tiếp theo, năng lực nghiên cứu, thiết kế và tích hợp hệ thống điện, thông tin tín hiệu, điều khiển tự động là những lĩnh vực cần được chú trọng phát triển. Đây là các phân hệ có hàm lượng công nghệ cao, đòi hỏi đội ngũ kỹ thuật có khả năng tiếp nhận, vận hành, bảo trì và tích hợp thiết bị.

Theo ông Thịnh, phát triển hệ sinh thái công nghiệp đường sắt cần gắn với hoàn thiện hành lang pháp lý, mở rộng hợp tác quốc tế và hình thành thị trường đủ lớn để thu hút đầu tư.

Từ kinh nghiệm quốc tế, ông Björn Koslowski - Phó Trưởng đại diện Phòng Công nghiệp và Thương mại Đức tại Việt Nam (AHK Vietnam), đưa ra ba khuyến nghị nhằm nâng cao năng lực doanh nghiệp công nghiệp đường sắt.

Các nội dung gồm áp dụng hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt, xây dựng cơ chế chứng nhận quốc tế và phát triển mô hình đào tạo nghề kép.

Theo đại diện AHK Vietnam, việc đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật và yêu cầu chứng nhận là điều kiện để doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ tham gia chuỗi cung ứng đường sắt quốc tế.

Mô hình đào tạo nghề kép, kết hợp lý thuyết với thực hành tại doanh nghiệp, được đề xuất nhằm phát triển đội ngũ nhân lực kỹ thuật phục vụ sản xuất và vận hành thiết bị.

Ở góc độ hợp tác quốc tế, Đại sứ Cộng hòa Áo tại Việt Nam Philipp Agathonos đề cập tiềm năng hợp tác giữa hai nước trong lĩnh vực công nghiệp đường sắt, tập trung vào chuyển giao công nghệ, đào tạo, nghiên cứu và phát triển chuỗi cung ứng.

Ngoài hệ thống thông tin tín hiệu và chế tạo phương tiện, các nội dung thảo luận tại hội nghị còn đề cập hợp tác về máy đào hầm TBM, thiết bị xử lý nền móng và công nghệ chế tạo kết cấu thép phức tạp.

 Tại VRT&CON' 2026, MICO Group giới thiệu giải pháp vận hành thông minh và quản lý tài sản đường sắt đô thị.

Những nhóm công nghệ này liên quan trực tiếp đến quá trình xây dựng hạ tầng đường sắt đô thị và đường sắt tốc độ cao.

Các nội dung trao đổi tại hội nghị cho thấy, chuyển giao công nghệ cần gắn với năng lực nghiên cứu, đào tạo và sản xuất. Doanh nghiệp đảm nhận vai trò tiếp nhận, ứng dụng công nghệ vào sản phẩm, trong khi các cơ sở nghiên cứu và đào tạo tham gia phát triển nhân lực, giải pháp kỹ thuật.

Đối với các hệ thống có hàm lượng công nghệ cao như thông tin tín hiệu, điều khiển tự động và truyền thông chuyên dùng, việc tiếp nhận công nghệ còn gắn với yêu cầu vận hành, bảo trì và tích hợp hệ thống.

Ứng dụng AI, bản sao số, công nghệ truyền thông 5G cùng lộ trình chuyển giao các phân hệ kỹ thuật là những nội dung quan trọng trong quá trình hiện đại hóa hạ tầng và phát triển năng lực công nghệ đường sắt tại Việt Nam.

Bình luận