Trước nhu cầu sử dụng nước ngày càng tăng, cùng tốc độ đô thị hóa, công nghiệp hóa, Bắc Ninh đang tăng cường kiểm soát hoạt động khai thác từ khâu cấp phép, đẩy mạnh hậu kiểm và ứng dụng công nghệ giám sát. Các giải pháp góp phần bảo đảm an ninh nguồn nước, phục vụ phát triển hạ tầng, đô thị và kinh tế - xã hội theo hướng bền vững.
Nước là nguồn tài nguyên thiết yếu, đồng thời là yếu tố đầu vào quan trọng đối với sản xuất công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ và đời sống dân cư. Cùng với quá trình đô thị hóa, phát triển công nghiệp, nhu cầu sử dụng nước trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh ngày càng lớn, đặt ra yêu cầu quản lý chặt chẽ từ khai thác đến sử dụng.
Hiện nay, tỉnh Bắc Ninh có hệ thống hạ tầng thủy lợi, cấp nước khá đồng bộ với 7 hồ chứa lớn, 274 hồ chứa, 203 đập dâng, 1.405 trạm bơm và hơn 12.282 km kênh tưới, tiêu, phục vụ sản xuất trên 200 nghìn ha cây trồng mỗi năm. Trong lĩnh vực cấp nước đô thị, toàn tỉnh có 29 nhà máy cấp nước với tổng công suất thiết kế hơn 344 nghìn m³/ngày đêm; tỷ lệ dân số đô thị được cấp nước sạch qua hệ thống tập trung đạt 86%.
Đến nay, toàn tỉnh có 172 công trình khai thác nước mặt và nước dưới đất còn hiệu lực giấy phép, gồm 79 công trình khai thác nước mặt và 93 công trình khai thác nước dưới đất. Từ đầu năm 2026 đến nay, Sở NN&MT đã tiếp nhận 29 hồ sơ đề nghị cấp phép, hoàn thành thẩm định và cấp phép 18 hồ sơ.
Việc cấp phép được thực hiện trên cơ sở đánh giá khả năng đáp ứng của nguồn nước, nhu cầu sử dụng, đồng thời gắn với các yêu cầu bảo vệ nguồn nước và trách nhiệm của đơn vị khai thác.
Mới đây, UBND tỉnh cấp giấy phép khai thác nước mặt cho Công ty TNHH Dầu thực vật Dabaco. Doanh nghiệp được khai thác nước mặt sông Đuống tại xã Tân Chi với lưu lượng 1.500 m³/ngày đêm, phục vụ sản xuất và sinh hoạt, thời hạn 5 năm.
Theo giấy phép, doanh nghiệp phải lắp đặt thiết bị đo đạc, giám sát quá trình khai thác, thực hiện quan trắc theo quy định, bảo vệ nguồn nước tại khu vực lấy nước và chủ động phương án ứng phó sự cố. Khi nguồn nước không đủ đáp ứng nhu cầu hoặc công trình xảy ra sự cố, doanh nghiệp phải dừng khai thác và báo cáo cơ quan chức năng.
Đối với cấp nước sinh hoạt, UBND tỉnh đã cấp giấy phép khai thác nước dưới đất cho Công ty Cổ phần Đầu tư và Xây dựng Tân Phát để cung cấp nước cho khu dân cư Tân Sơn, xã Tân Sơn với lưu lượng 260 m³/ngày đêm. Công trình dự kiến khai thác từ ngày 01/10/2026, góp phần bổ sung nguồn nước sạch ổn định cho người dân.
Tăng cường giám sát bằng công nghệ
Cùng với cấp phép, công tác kiểm tra, hậu kiểm được ngành chức năng chú trọng. Từ đầu năm 2026 đến nay, Sở NN&MT đã kiểm tra tại 2 đơn vị; qua kiểm tra, các đơn vị cơ bản chấp hành quy định pháp luật và nội dung giấy phép.
Đáng chú ý, Bắc Ninh đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông qua hệ thống giám sát khai thác, sử dụng tài nguyên nước. Hệ thống cho phép cơ quan chuyên môn theo dõi trực tuyến tình trạng hoạt động của các công trình đã được cấp phép, cập nhật lưu lượng và thông tin khai thác của từng đơn vị, đồng thời quản lý cả các công trình đã dừng hoạt động.
Việc cập nhật dữ liệu thường xuyên giúp cơ quan quản lý kịp thời nhận diện những bất thường trong quá trình vận hành, hỗ trợ thanh tra, kiểm tra và từng bước chuyển sang phương thức quản lý dựa trên dữ liệu.
Tại doanh nghiệp, đầu tư hệ thống quan trắc tự động cũng đang trở thành giải pháp quan trọng. Công ty Cổ phần Nước sạch Bắc Giang đã đầu tư khoảng 800 triệu đồng lắp đặt hệ thống quan trắc tự động tại trạm cấp nước thô lấy nước từ sông Thương. Hệ thống theo dõi liên tục lưu lượng khai thác, tình trạng vận hành và truyền dữ liệu theo thời gian thực về cơ quan quản lý. Hiện doanh nghiệp khai thác khoảng 35.000 m³ nước/ngày đêm phục vụ cấp nước sinh hoạt, sản xuất và kinh doanh dịch vụ.
Theo ông Đặng Quốc Trung - Quản đốc Nhà máy nước Bắc Giang, cho biết: “Việc đầu tư hệ thống quan trắc tự động giúp doanh nghiệp theo dõi, kiểm soát quá trình khai thác, kịp thời xử lý những bất thường trong vận hành và thực hiện đầy đủ các quy định của giấy phép. Dữ liệu được truyền về cơ quan quản lý, tạo điều kiện giám sát hoạt động khai thác từ xa”. Thống kê của ngành chuyên môn, tổng lượng nước khai thác trên địa bàn tỉnh hiện khoảng 382.000 m³/ngày đêm, trong đó nước mặt chiếm 380.800 m³/ngày đêm và nước dưới đất khoảng 1.200 m³/ngày đêm.
Thời gian tới, Bắc Ninh tiếp tục rà soát, hoàn thiện quy hoạch, điều tra và đánh giá nguồn nước; tăng cường thanh tra, kiểm tra việc chấp hành quy định về khai thác, sử dụng tài nguyên nước. Cùng với đó, tỉnh đẩy mạnh chuyển đổi số, mở rộng hệ thống giám sát, quan trắc tự động nhằm quản lý chặt hoạt động khai thác ngay từ cơ sở. Đối với doanh nghiệp, yêu cầu đặt ra không chỉ là tuân thủ giấy phép mà còn phải chủ động đổi mới công nghệ, sử dụng tiết kiệm, hiệu quả nguồn nước và nâng cao chất lượng dịch vụ.
Việc kết hợp giữa quản lý chặt từ khâu cấp phép, tăng cường hậu kiểm và giám sát bằng công nghệ sẽ góp phần bảo vệ nguồn tài nguyên nước, bảo đảm nguồn cung phục vụ phát triển hạ tầng, đô thị và sản xuất.
