Việc lựa chọn nhà đầu tư và hoàn thiện thiết kế, dự toán được phép thực hiện đồng thời nhưng chưa có mốc bắt buộc để các thủ tục cùng hoàn thành. Nếu một khâu chậm, dự án BT vẫn phải chờ ký hợp đồng, làm gia tăng chi phí cho cả Nhà nước và nhà đầu tư. 
Lời Tòa soạn:
Nghị định số 257/2025/NĐ-CP cho phép việc thẩm định, phê duyệt thiết kế, dự toán dự án BT được thực hiện đồng thời với quá trình lựa chọn nhà đầu tư. Tuy nhiên, quy định hiện hành chưa làm rõ thời hạn xử lý, chủ thể thực hiện và trách nhiệm đối với hồ sơ thiết kế được phê duyệt trước khi ký hợp đồng. Loạt bài phân tích những vấn đề này và đề xuất hướng hoàn thiện cơ chế kiểm soát dự án BT.
Làm song song nhưng chưa có điểm hẹn
Khoản 2 Điều 4 Nghị định 257 xác định, sau bước quyết định chủ trương đầu tư là bước lập, thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi và phê duyệt dự án BT; tiếp đó mới đến giai đoạn lựa chọn nhà đầu tư, lập - thẩm định - phê duyệt thiết kế kỹ thuật hoặc thiết kế bản vẽ thi công và dự toán, rồi ký hợp đồng.
Khoản 5 Điều 4 cho phép thẩm định, phê duyệt thiết kế và dự toán thực hiện đồng thời với quá trình lựa chọn nhà đầu tư, nhưng hợp đồng BT chỉ được ký trên cơ sở thiết kế và dự toán đã được phê duyệt. Một nhánh chậm thì toàn bộ dự án vẫn phải chờ ký hợp đồng.
Với trường hợp lựa chọn nhà đầu tư đặc biệt, điểm e khoản 4 Điều 10 cho phép các bên căn cứ Quyết định phê duyệt dự án và dự thảo hợp đồng để đàm phán, hoàn thiện hợp đồng. Tuy nhiên, hoàn tất đàm phán vẫn chưa đủ nếu thiết kế và dự toán chưa được phê duyệt. Như vậy, việc cho phép thực hiện song song mới rút ngắn trình tự, chưa xác định được thời hạn phải hoàn thành từng công việc.
Một vấn đề khác cần được làm rõ là chủ thể tổ chức lập, thẩm định và phê duyệt thiết kế trước khi ký hợp đồng BT. Điều 57 Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư giao doanh nghiệp dự án PPP lập thiết kế sau thiết kế cơ sở, phê duyệt thiết kế, dự toán và gửi hồ sơ đến cơ quan ký kết hợp đồng để theo dõi, giám sát; trường hợp không thành lập doanh nghiệp dự án, nhà đầu tư thực hiện các quyền, nghĩa vụ tương ứng. Trong khi đó, Nghị định số 257/2025/NĐ-CP đặt việc phê duyệt thiết kế, dự toán vào giai đoạn trước khi hợp đồng được ký. Nếu trách nhiệm của từng chủ thể không được xác định rõ, quá trình xử lý hồ sơ có thể tiếp tục kéo dài.
Chậm thủ tục làm tăng chi phí dự án
Đáng chú ý, việc chậm ký hợp đồng BT không chỉ là chuyện thủ tục. Đối với Nhà nước, một dự án cầu, đường chậm một năm có thể đồng nghĩa với một năm lợi ích kinh tế - xã hội chưa được tạo ra.
Thời gian kéo dài còn làm biến động giá vật liệu, nhân công, thiết bị, lãi suất, tỷ giá và chi phí vốn; các giả định trong báo cáo nghiên cứu khả thi hoặc dự toán có thể phải cập nhật.
Nhà đầu tư cũng phải trả giá khi chi phí khảo sát, tư vấn, thiết kế, tài chính và bộ máy chuẩn bị đã phát sinh nhưng chưa tạo ra dòng tiền; cam kết tín dụng, báo giá có thể hết hiệu lực và chi phí vốn tăng.
Điều 14 Nghị định số 257/2025/NĐ-CP đã quan tâm đến chi phí phát sinh khi vi phạm tiến độ trong giai đoạn thực hiện hợp đồng.
Nhưng, trước khi hợp đồng được ký, cơ chế phân bổ rủi ro và chi phí chưa tương xứng. Các chi phí phát sinh trong thời gian chuẩn bị có thể được phản ánh vào giá dự thầu, chi phí dự phòng hoặc phương án tài chính của dự án.
Đặt “đồng hồ” ngay từ khi phê duyệt dự án
Khoản 7 Điều 8 Nghị định số 257/2025/NĐ-CP yêu cầu Quyết định phê duyệt dự án BT xác định thời gian xây dựng, thời hạn hợp đồng và thời gian dự kiến lựa chọn nhà đầu tư. Nhưng chưa bắt buộc xác định thời điểm hoàn thành thiết kế, dự toán; thời hạn xử lý, phối hợp; thời điểm kết thúc đàm phán; và đặc biệt là thời hạn cuối cùng để đủ điều kiện ký hợp đồng BT.
Một dự án vì thế có thể biết khi nào bắt đầu lựa chọn nhà đầu tư nhưng chưa có mốc bắt buộc phải kết thúc toàn bộ giai đoạn chuẩn bị hợp đồng.
Điều 36 và Điều 37 Nghị định 217/2026/NĐ-CP đã quy định thời hạn xử lý, việc yêu cầu bổ sung hồ sơ, thời gian tạm dừng và gia hạn đối với một số thủ tục xây dựng. Cách xác định thời hạn này có thể được nghiên cứu khi hoàn thiện quy trình chuẩn bị và ký hợp đồng dự án BT.
Từ khoảng trống này, cần hoàn thiện cơ chế quản lý tiến độ trướck hi ký hợp đồng BT theo hướng: Thứ nhất, bổ sung khoản 7 Điều 8 Nghị định số 257/2025/NĐ-CP để Quyết định phê duyệt dự án BT phải kèm tiến độ pháp lý của giai đoạn chuẩn bị hợp đồng, gồm mốc lựa chọn nhà đầu tư, trình và phê duyệt thiết kế - dự toán, hoàn thành đàm phán và ký hợp đồng.
Thứ hai, xác định thời hạn hoàn thành việc lập, thẩm định và phê duyệt thiết kế, dự toán; đồng thời quy định rõ trách nhiệm phối hợp giữa cơ quan có thẩm quyền, bên mời thầu và nhà đầu tư.
Thứ ba, bổ sung khoản 5 Điều 4 theo hướng quy định thời hạn tối đa đối với phần công việc thuộc trách nhiệm cơ quan nhà nước. Yêu cầu bổ sung hồ sơ cần được tổng hợp một lần; trường hợp phải kéo dài phải nêu rõ lý do, chủ thể chịu trách nhiệm và thời hạn hoàn thành mới.
Thứ tư, xác định ngay từ khi phê duyệt dự án một thời hạn cuối cùng để hoàn tất các điều kiện và ký hợp đồng BT. Mốc này có thể khác nhau theo quy mô, tính chất dự án nhưng không nên để quy trình mở vô thời hạn.
Thứ năm, quy định nguyên tắc xác định trách nhiệm đối với việc chậm trễ trước khi ký hợp đồng. Trường hợp chậm do nhà đầu tư không hoàn thành nghĩa vụ, nhà đầu tư phải chịu trách nhiệm; trường hợp hồ sơ hợp lệ nhưng bị kéo dài tại khâu xử lý, cần xác định trách nhiệm của cơ quan, đơn vị liên quan và nguyên tắc xử lý chi phí phát sinh hợp lý.
Nghị định số 257/2025/NĐ-CP đã mở một hướng tích cực khi cho phép nhiều công việc thực hiện đồng thời. Nhưng “song song” chỉ có giá trị khi đi cùng thời hạn. Quyết định phê duyệt dự án BT vì vậy không chỉ cần trả lời dự án xây dựng cái gì, quy mô bao nhiêu, tổng mức đầu tư thế nào, mà còn phải xác định đến thời điểm nào phải đủ điều kiện ký hợp đồng.
Trong các công việc phải hoàn thành trước khi ký hợp đồng, phê duyệt thiết kế và dự toán là một mắt xích quan trọng. Việc xác định chủ thể phê duyệt và phạm vi kiểm soát của Nhà nước sẽ được phân tích trong bài tiếp theo. (Còn tiếp)
▶ Bài 2: Làm rõ thẩm quyền phê duyệt thiết kế kỹ thuật dự án BT
▶ Bài 3: Phân định trách nhiệm đối với thiết kế được duyệt trước hợp đồng
