Bài 1: Hợp đồng, chi phí đầu tư và điều kiện năng lực hoạt động xây dựng

Không phải cứ giá vật liệu tăng là được điều chỉnh hợp đồng 

Nhóm câu hỏi về hợp đồng xây dựng cũng thu hút nhiều ý kiến từ các chủ đầu tư, tập đoàn và doanh nghiệp thi công, tập trung vào phạm vi điều chỉnh hợp đồng, hợp đồng theo kết quả đầu ra và cách xử lý trong trường hợp giá vật liệu biến động hoặc chính sách pháp luật thay đổi.

Giải đáp câu hỏi của đại diện Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) về việc sửa đổi hợp đồng xây dựng, ông Đàm Đức Biên - Phó Cục trưởng Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng cho biết, Nghị định số 210/2026/NĐ-CP, ngày 15/6/2026, quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Xây dựng về hợp đồng xây dựng đã quy định khá đầy đủ các trường hợp được điều chỉnh hợp đồng tại Điều 22, đồng thời phải đặt trong mối quan hệ với Luật Xây dựng, Bộ luật Dân sự và các quy định về đầu tư công, PPP. 

Theo ông Đàm Đức Biên, đối với các dự án sử dụng nguồn vốn khác ngoài đầu tư công, nguyên tắc cơ bản vẫn là tôn trọng quyền tự do thỏa thuận của các bên. Nội dung hợp đồng, điều kiện sửa đổi, bổ sung hoặc chấm dứt hợp đồng được các bên thống nhất trên cơ sở pháp luật dân sự và những quy định có liên quan.

Tuy nhiên, đối với dự án đầu tư công và dự án PPP, việc điều chỉnh hợp đồng được kiểm soát chặt chẽ hơn nhằm bảo đảm quản lý vốn nhà nước. Các trường hợp được xem xét điều chỉnh chủ yếu gồm: Nhà nước thay đổi chính sách, pháp luật làm ảnh hưởng trực tiếp đến việc thực hiện hợp đồng; xảy ra sự kiện bất khả kháng; hoặc hoàn cảnh thay đổi cơ bản theo quy định của pháp luật.

Một nội dung được nhiều doanh nghiệp quan tâm là liệu giá thép, giá xăng dầu hoặc VLXD tăng đột biến có đương nhiên được coi là căn cứ điều chỉnh hợp đồng hay không.

Theo ông Đàm Đức Biên, đây là vấn đề phải được xem xét trên từng hợp đồng cụ thể. Việc giá vật liệu tăng, giá nhiên liệu biến động hoặc phát sinh dịch bệnh, thiên tai chỉ là yếu tố để xem xét, không đồng nghĩa với việc đương nhiên được điều chỉnh hợp đồng.

Để xác định có thuộc trường hợp bất khả kháng hoặc hoàn cảnh thay đổi cơ bản hay không phải căn cứ quy định của Điều 156 Bộ luật Dân sự và các quy định liên quan.

Theo đó, sự kiện bất khả kháng phải đáp ứng đồng thời các điều kiện: (i) xảy ra khách quan; (ii) không thể lường trước khi giao kết hợp đồng; (iii) và không thể khắc phục được mặc dù đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết, trong khả năng cho phép.

Đối với hoàn cảnh thay đổi cơ bản, việc xem xét không chỉ dựa vào mức tăng của giá vật liệu hay chi phí đầu vào, mà còn phải đánh giá toàn diện tác động đến việc thực hiện hợp đồng. Nếu các bên đã áp dụng mọi biện pháp nhưng việc tiếp tục thực hiện hợp đồng vẫn làm mất cân bằng nghiêm trọng về quyền và lợi ích thì mới có cơ sở xem xét điều chỉnh theo quy định của pháp luật. Quy định này nhằm bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, chủ đầu tư và nhà thầu, đồng thời hạn chế tình trạng lợi dụng biến động thị trường để đề nghị điều chỉnh hợp đồng không đúng bản chất.

Một vấn đề mới cũng được các địa phương quan tâm là việc áp dụng hợp đồng theo kết quả đầu ra đối với hoạt động tư vấn xây dựng.

Trả lời câu hỏi của đại diện Phòng Kinh tế - Hạ tầng phường Lâm Viên, tỉnh Lâm Đồng, ông Đàm Đức Biên cho biết, hợp đồng theo kết quả đầu ra đã được quy định tại điểm e khoản 2 Điều 6 và điểm e khoản 3 Điều 11 Nghị định số 210/2026/NĐ-CP.

Theo đó, loại hợp đồng này được xác định trên cơ sở yêu cầu cụ thể về số lượng, chất lượng sản phẩm đầu ra; giá trị thanh toán căn cứ vào kết quả thực hiện hợp đồng đã được nghiệm thu về chất lượng, số lượng sản phẩm và các yếu tố khác theo thỏa thuận của hợp đồng.

Ông Đàm Đức Biên cho biết, đối với hợp đồng tư vấn xây dựng, việc áp dụng loại hợp đồng này cần được xem xét, cân nhắc trên cơ sở nhiệm vụ tư vấn đã được phê duyệt và các quy định của pháp luật về quản lý đầu tư xây dựng. Trong đó, yêu cầu về chất lượng, số lượng sản phẩm tư vấn phải được xác định rõ để làm căn cứ nghiệm thu và thanh toán theo kết quả đầu ra.

Bỏ Chứng chỉ định giá xây dựng 

Ở nhóm câu hỏi liên quan đến điều kiện năng lực hoạt động xây dựng theo Nghị định số 212/2026/NĐ-CP, ngày 17/6/2026, quy định về điều kiện năng lực hoạt động xây dựng, Hệ thống thông tin, Cơ sở dữ liệu quốc gia về hoạt động xây dựng, nhiều đại biểu quan tâm đến việc thay đổi các loại Chứng chỉ hành nghề và điều kiện cấp Chứng chỉ.

Ông Nguyễn Chí Hiếu - Phó Cục trưởng Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng cho biết, một trong những thay đổi đáng chú ý là bỏ quy định về chứng chỉ định giá xây dựng.

Theo ông Nguyễn Chí Hiếu, Luật Xây dựng có quy định về loại Chứng chỉ này, tuy nhiên sau đó Luật Đầu tư đã bãi bỏ điều kiện kinh doanh tương ứng. Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP, ngày 18/5/2026, tiếp tục khẳng định chủ trương cắt giảm điều kiện kinh doanh, vì vậy Nghị định số 212/2026/NĐ-CP đã điều chỉnh theo hướng thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành. 

Bên cạnh đó, điều kiện liên quan đến kiểm định xây dựng đã được bãi bỏ. Điều kiện quản lý dự án và chỉ huy trưởng công trường cũng được rà soát, sắp xếp lại nhằm tránh chồng chéo giữa các quy định, đồng thời tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp khi thực hiện thủ tục về năng lực hoạt động xây dựng.

Một trong những nội dung được nhiều doanh nghiệp trong lĩnh vực năng lượng, điện lực và hạ tầng kỹ thuật quan tâm là cách xác định chuyên môn phù hợp khi cấp Chứng chỉ hành nghề.

Theo ông Nguyễn Chí Hiếu, Nghị định số 212/2026/NĐ-CP không máy móc căn cứ vào tên ngành đào tạo mà xem xét tổng thể chương trình đào tạo, chuyên môn thực tế và phạm vi hành nghề của cá nhân. 

Ví dụ, đối với các lĩnh vực thiết kế cấp thoát nước, thiết kế hệ thống điện, giám sát lắp đặt thiết bị vào công trình, nếu người đề nghị cấp Chứng chỉ có chuyên môn đào tạo hoặc môn học thể hiện tại phụ lục văn bằng phù hợp với lĩnh vực đăng ký thì vẫn có thể được xem xét cấp chứng chỉ hành nghề tương ứng.

Riêng đối với đường dây và trạm biến áp, đây được xác định là công trình năng lượng. Tuy nhiên, phạm vi hành nghề phải được ghi rõ để xác định cá nhân được thực hiện công việc nào trong dự án. Chẳng hạn, người có chuyên môn về xây dựng có thể đảm nhận phần thiết kế xây dựng hay giám sát thi công xây dựng (phần móng, cột), trong khi các nội dung liên quan đến thiết kế hệ thống điện, hay giám sát thiêt bị vào công trình (đường dây, chống sét) phải do người có chuyên môn về điện thực hiện. Cách tiếp cận này vừa bảo đảm yêu cầu chuyên môn đối với từng lĩnh vực, vừa tạo điều kiện khai thác hiệu quả nguồn nhân lực kỹ thuật, thay vì giới hạn cứng theo tên ngành đào tạo như trước đây.

Trong thời gian tới, Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng sẽ phối hợp với các đơn vị chuyên môn, theo sự chỉ đạo của Bộ xây dựng, để phố biến, hướng dẫn tới các tổ chức, cá nhân trong việc lập, cập nhật dữ liệu vào hệ thống thông tin về hoạt động xây dựng thông qua các thủ tục được quy định chi tiết tại khoản 7 Điều 3 Nghị định số 212/2026/NĐ-CP, trong đó các dữ liệu cần cập nhật tại các thủ tục được quy định chi tiết tại Thông tư số 39/2026/TT-BXD, ngày 26/6/2026, hướng dẫn về nội dung, cấu trúc và yêu cầu kỹ thuật đối với Hệ thống thông tin và Cơ sở dữ liệu quốc gia về hoạt động xây dựng.

Giải đáp nhiều vướng mắc về quản lý chi phí đầu tư xây dựng

Bên cạnh các vấn đề về quản lý chất lượng và hoạt động xây dựng, nhiều đại biểu cũng đặt câu hỏi liên quan đến Nghị định số 206/2026/NĐ-CP, ngày 15/6/2026, về quản lý chi phí đầu tư xây dựng.

Ông Hồ Ngọc Sơn - Phó Cục trưởng Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng cho biết, quy định về lập và quản lý chi phí khảo sát xây dựng phục vụ hoạt động xây dựng như công tác lập dự án đầu tư, thiết kế xây dựng… Đối với công tác lập quy hoạch chung xã, nếu nhiệm vụ lập quy hoạch có yêu cầu thực hiện khảo sát xây dựng thì có thể vận dụng các định mức khảo sát xây dựng hiện hành để xác định chi phí. Tuy nhiên, đối với các nội dung đo đạc, lập bản đồ phục vụ quy hoạch, cần đồng thời nghiên cứu các quy định chuyên ngành của Bộ NN&MT để lựa chọn căn cứ áp dụng phù hợp.  

Liên quan đến việc công bố giá xây dựng, ông Hồ Ngọc Sơn khẳng định, Nghị định số 206/2026/NĐ-CP cho phép UBND cấp tỉnh phân cấp hoặc ủy quyền cho Sở Xây dựng thực hiện nhiệm vụ công bố giá. Vì vậy Sở Xây dựng căn cứ hướng dẫn tại Thông tư 36/2026/TT-BXD để công bố thông tin về giá các yếu tố chi phí trực tiếp cấu thành giá công tác xây dựng trên địa bàn.

Đối với các dự án do doanh nghiệp nhà nước đầu tư, đặc biệt là các dự án của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), ông Hồ Ngọc Sơn lưu ý, việc quản lý chi phí căn cứ phạm vi điều chỉnh của Nghị định số 206/2026/NĐ-CP; Doanh nghiệp nhà nước đầu tư bằng nguồn vốn của doanh nghiệp được chủ động quyết định một số nội dung thuộc thẩm quyền theo từng giai đoạn quản lý chi phí.

Bên cạnh các nội dung về hợp đồng xây dựng, điều kiện năng lực và quản lý chi phí đầu tư xây dựng, nhiều vướng mắc liên quan đến quản lý chất lượng công trình, giấy phép xây dựng và hoạt động xây dựng cũng được lãnh đạo các đơn vị chuyên môn thuộc Bộ Xây dựng giải đáp tại hội nghị. (Còn nữa)