Bài 2: Quản lý chất lượng công trình, giấy phép xây dựng và hoạt động xây dựng

Làm rõ phạm vi kiểm tra công tác nghiệm thu

Một trong những nhóm vấn đề được nhiều địa phương, chủ đầu tư và doanh nghiệp quan tâm nhất tại phiên thảo luận là phạm vi kiểm tra công tác nghiệm thu của cơ quan chuyên môn về xây dựng sau khi Nghị định số 207/2026/NĐ-CP, ngày 15/6/2026, quy định chi tiết một số điều của Luật Xây dựng về quản lý chất lượng, thi công xây dựng và bảo trì công trình xây dựng có hiệu lực.

Trả lời câu hỏi của đại biểu về việc áp dụng quy định đối với công trình lập Báo cáo kinh tế - kỹ thuật, ông Nguyễn Việt Sơn - Phó Cục trưởng Cục Giám định nhà nước về chất lượng công trình xây dựng cho biết, nguyên tắc kiểm tra công tác nghiệm thu cơ bản không thay đổi, tuy nhiên phạm vi đối tượng được điều chỉnh theo hướng tinh gọn hơn. Theo đó, công trình từ cấp II trở lên vẫn thuộc đối tượng kiểm tra công tác nghiệm thu của cơ quan chuyên môn về xây dựng, trong khi công trình cấp III, IV không còn thuộc diện kiểm tra.

Theo ông Nguyễn Việt Sơn, việc điều chỉnh này nhằm tiếp tục thực hiện chủ trương phân cấp, cải cách thủ tục hành chính, giảm khâu kiểm tra đối với các công trình quy mô nhỏ, qua đó rút ngắn thời gian chuẩn bị đưa công trình vào khai thác, sử dụng nhưng vẫn bảo đảm trách nhiệm của chủ đầu tư và các chủ thể tham gia xây dựng trong việc quản lý chất lượng công trình.

Liên quan đến tình huống được Sở Xây dựng Vĩnh Long và một số địa phương nêu về việc chủ đầu tư đã ký hợp đồng thuê đơn vị thực hiện kiểm tra công tác nghiệm thu theo quy định cũ, nhưng từ ngày 1/7/2026 công trình không còn thuộc đối tượng phải kiểm tra theo Nghị định số 207/2026/NĐ-CP, ông Nguyễn Việt Sơn cho biết cần nghiên cứu, vận dụng quy định chuyển tiếp tại Điều 53 của Nghị định số 207/2026/NĐ-CP. Đối với các trường hợp phát sinh sau ngày 1/7/2026 hoặc không còn thuộc đối tượng kiểm tra, chủ đầu tư chủ động rà soát, xử lý hợp đồng trên cơ sở quy định mới và các thỏa thuận đã ký kết.

Một nội dung khác cũng được nhiều đại biểu quan tâm là việc cơ quan chuyên môn về xây dựng có còn được thuê tổ chức tham gia kiểm tra công tác nghiệm thu hay không.

Ông Nguyễn Việt Sơn cho biết, trước đây trong quá trình kiểm tra công tác nghiệm thu, cơ quan chuyên môn có thể thuê cả tổ chức và cá nhân có đủ năng lực tham gia. Tuy nhiên, quy định mới không còn cho phép thuê tổ chức tham gia kiểm tra công tác nghiệm thu. Trường hợp cần thiết, cơ quan chuyên môn chỉ được thuê cá nhân có chuyên môn phù hợp để hỗ trợ thực hiện nhiệm vụ.

Ngoài nội dung về quản lý chất lượng công trình, quy định liên quan đến hồ sơ VLXD cũng nhận được nhiều câu hỏi từ doanh nghiệp và các chủ đầu tư, đặc biệt là việc sử dụng thuật ngữ "chứng từ chứng minh xuất xứ" thay cho cách gọi quen thuộc trước đây là "chứng nhận xuất xứ (CO)".

Làm rõ nội dung này, ông Nguyễn Việt Sơn cho biết, Bộ Xây dựng đã rà soát và thống nhất với cơ quan chuyên môn thuộc Bộ Công Thương để điều chỉnh thuật ngữ cho phù hợp với thực tiễn quản lý và thông lệ quốc tế.

Theo ông Nguyễn Việt Sơn, trên thực tế hiện nay có nhiều loại chứng từ chứng minh xuất xứ hàng hóa, do nhà sản xuất, hãng sản xuất hoặc đơn vị cung cấp phát hành, chứ không chỉ là Giấy chứng nhận xuất xứ (CO) do cơ quan có thẩm quyền cấp. Vì vậy, việc sử dụng thuật ngữ "chứng từ chứng minh xuất xứ" có phạm vi rộng hơn, phản ánh đúng thực tế hoạt động sản xuất, nhập khẩu và cung ứng vật liệu, thiết bị xây dựng. 

Đại diện Cục Giám định nhà nước về chất lượng công trình xây dựng cũng lưu ý, khi vật liệu hoặc thiết bị được đưa vào công trường, nhà thầu phải xuất trình đầy đủ các hồ sơ theo yêu cầu của công tác quản lý chất lượng, trong đó có các chứng từ chứng minh nguồn gốc, xuất xứ và chất lượng sản phẩm. Tuy nhiên, các giấy tờ này không bắt buộc phải xuất trình ngay tại thời điểm ký kết hợp đồng, mà được kiểm tra trong quá trình vật liệu, thiết bị được đưa vào sử dụng tại công trình theo quy định của pháp luật về quản lý chất lượng công trình xây dựng.

Việc thống nhất thuật ngữ không làm thay đổi yêu cầu quản lý đối với vật liệu, thiết bị xây dựng, nhưng giúp doanh nghiệp thuận lợi hơn trong quá trình chuẩn bị hồ sơ, đồng thời tránh cách hiểu cứng nhắc chỉ chấp nhận một loại giấy chứng nhận xuất xứ duy nhất như trước đây. Đây cũng là bước điều chỉnh nhằm đồng bộ hệ thống thuật ngữ trong lĩnh vực xây dựng với quy định của pháp luật về thương mại và hoạt động xuất nhập khẩu.

Làm rõ điều kiện cấp Giấy phép xây dựng đối với nhà ở riêng lẻ

Nhóm câu hỏi liên quan đến Giấy phép xây dựng nhà ở riêng lẻ nhận được nhiều sự quan tâm của các địa phương trong bối cảnh hệ thống quy hoạch và mô hình chính quyền địa phương có nhiều thay đổi.

Giải đáp câu hỏi về quy định tại điểm g khoản 2 Điều 43 Nghị định số 217/2026/NĐ-CP, ngày 19/6/2026, quy định chi tiết một số điều của Luật Xây dựng về quản lý hoạt động xây dựng, ông Bùi Văn Dưỡng - Phó Cục trưởng Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng cho biết, việc xác định một công trình có thuộc diện được áp dụng quy định này hay không phải căn cứ đồng thời vào loại công trình và vị trí xây dựng, thay vì chỉ căn cứ số tầng hoặc quy mô.

Theo ông Bùi Văn Dưỡng, tiêu chí đầu tiên là công trình phải là nhà ở riêng lẻ, bao gồm nhà ở riêng lẻ dưới 7 tầng hoặc nhà ở cấp IV theo quy định về phân cấp công trình. Tiêu chí thứ hai là công trình phải không nằm trong các khu vực đã được xác định tại quy hoạch chung đô thị và nông thôn (khu vực phát triển đô thị, khu chức năng,… hoặc khu vực đã có quy chế quản lý kiến trúc). Như vậy, về bản chất, các công trình được miễn Giấy phép xây dựng loại này là rất hãn hữu. 

Ông Bùi Văn Dưỡng cũng lưu ý, các địa phương cần sớm rà soát, ban hành hoặc cập nhật quy chế quản lý kiến trúc để tránh khoảng trống pháp lý trong quá trình giải quyết thủ tục hành chính cho người dân sau khi các quy định mới có hiệu lực.

Theo ông Bùi Văn Dưỡng, việc xác định đúng khu chức năng, khu vực phát triển đô thị hay điểm dân cư nông thôn theo quy hoạch sẽ là cơ sở để áp dụng thống nhất quy định về Giấy phép xây dựng trên phạm vi cả nước, hạn chế tình trạng mỗi địa phương hiểu và thực hiện theo một cách khác nhau.

Một số đại biểu cũng đặt câu hỏi về mô hình Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng sau khi hệ thống văn bản mới có hiệu lực.

Giải đáp nội dung này, ông Bùi Văn Dưỡng cho biết, Ban quản lý dự án trực thuộc là đơn vị do chủ đầu tư quyết định thành lập để phục vụ quản lý dự án. Pháp luật không bắt buộc chủ đầu tư phải áp dụng một mô hình tổ chức duy nhất mà cho phép lựa chọn mô hình phù hợp với quy mô, tính chất và yêu cầu quản lý của từng dự án.

Đối với người phụ trách các bộ phận chuyên môn của Ban quản lý dự án, quy định mới không chỉ yêu cầu đáp ứng điều kiện về Chứng chỉ hành nghề mà còn phải có chuyên môn phù hợp với lĩnh vực đảm nhiệm, đặc biệt đối với các vị trí liên quan đến quản lý dự án và giám sát thi công xây dựng. Cách tiếp cận này nhằm nâng cao chất lượng quản lý dự án ngay từ khâu tổ chức bộ máy, đồng thời tăng tính chủ động của chủ đầu tư trong việc bố trí nhân sự đáp ứng yêu cầu chuyên môn.

Một nội dung khác được nhiều đơn vị tư vấn quan tâm là quy định về thẩm tra thiết kế xây dựng.

Trả lời câu hỏi của đại diện Tổng công ty Tư vấn xây dựng điện 4 (EVNPECC4), ông Bùi Văn Dưỡng cho biết, nhiều đơn vị đang hiểu chưa đúng về quy định thẩm tra khi đối chiếu với danh mục công trình tại các phụ lục của Nghị định số 217/2026/NĐ-CP.

Theo ông Bùi Văn Dưỡng, pháp luật từ trước đến nay không quy định mọi công trình đều bắt buộc phải thuê đơn vị tư vấn thẩm tra thiết kế.

Bản chất của hoạt động thẩm tra là công cụ hỗ trợ chủ đầu tư thực hiện công tác thẩm định, giúp đánh giá chất lượng hồ sơ thiết kế trước khi phê duyệt. Vì vậy, việc có thuê đơn vị tư vấn thẩm tra hay không phụ thuộc vào yêu cầu quản lý của chủ đầu tư và từng loại công trình theo quy định của pháp luật.

Đối với các công trình thuộc diện yêu cầu quản lý chặt chẽ, đặc biệt công trình từ cấp II trở lên, chủ đầu tư vẫn phải tổ chức thẩm định đầy đủ theo quy định. Trong quá trình đó, kết quả thẩm tra có thể được sử dụng làm căn cứ phục vụ công tác thẩm định nhưng không thay thế trách nhiệm của chủ đầu tư. Việc làm rõ bản chất của hoạt động thẩm tra sẽ giúp các chủ đầu tư lựa chọn hình thức tổ chức thực hiện phù hợp, tránh phát sinh chi phí và thủ tục không cần thiết.

Qua phiên thảo luận tại Hội nghị phổ biến Luật Xây dựng năm 2025 và các văn bản hướng dẫn thi hành, nhiều quy định mới của Luật Xây dựng năm 2025 và các Nghị định, Thông tư hướng dẫn đã được lãnh đạo các đơn vị chuyên môn thuộc Bộ Xây dựng làm rõ ngay từ giai đoạn đầu triển khai. Những giải đáp này góp phần giúp địa phương, chủ đầu tư, doanh nghiệp và các tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động xây dựng thống nhất cách hiểu, áp dụng đúng quy định trong thực tiễn.