Bài học chuyển đổi “xanh” của Samsung Việt Nam

Ngân hàng Thế giới (WB) phân tích, nguồn tài nguyên gió rộng lớn của Việt Nam là nhờ vào hình dạng địa lý dài và hẹp của đất nước với hơn 3.000 km đường bờ biển, bao gồm cả đồi và núi. Hơn 39% khu vực ở Việt Nam có tốc độ gió lớn hơn 6 m/giây, tương đương công suất 512 GW. Việt Nam có tiềm năng lớn với 8,6% diện tích đất, nước thích hợp cho các trang trại điện gió lớn.

Việt Nam còn có lợi thế khai thác năng lượng mặt trời nhờ vị trí địa lý và khí hậu thuận lợi. Với cường độ bức xạ cao, trung bình mỗi mét vuông nhận khoảng 4 - 5 kWh/ngày, tương đương hơn 1.500 kWh/năm. Ánh sáng mặt trời phân bố đồng đều từ Bắc vào Nam, tạo điều kiện phát triển điện mặt trời ở cả đô thị, nông thôn và khu công nghiệp. 

Đồng thời, Chính phủ Việt Nam có nhiều chính sách khuyến khích đầu tư, bao gồm ưu đãi thuế, hỗ trợ giá đất. Đặc biệt là cơ chế mua lại điện, thúc đẩy phát triển các dự án năng lượng sạch. Vì thế, trong khoảng 10 năm trở lại đây, Việt Nam trở thành một trong những quốc gia có tốc độ phát triển điện gió và điện mặt trời nhanh nhất trên thế giới. Theo đánh giá của các chuyên gia, với tiềm năng lớn về điện gió, điện mặt trời cùng các mục tiêu năng lượng xanh đầy tham vọng vào năm 2050, Việt Nam có nhiều cơ hội để trở thành quốc gia dẫn đầu toàn cầu về năng lượng tái tạo. 

Xét cả về thiên thời - địa lợi - nhân hòa, Việt Nam hiện đang được coi là mảnh đất “thượng đẳng điền” về năng lượng tái tạo!
Tập đoàn Samsung có mặt tại Việt Nam đã hơn 30 năm và triển khai đầu tư lớn vào năm 2008 với một nhà máy sản xuất điện thoại di động tại Bắc Ninh. Đến nay, Samsung Electronics Việt Nam (SEV) đã có 6 nhà máy, một trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D) và một pháp nhân bán hàng tại Việt Nam. Nhưng quan trọng hơn, không chỉ đơn thuần là cứ điểm sản xuất, Việt Nam đã chính thức trở thành cứ điểm chiến lược, đảm nhận song hành nhiệm vụ sản xuất và R&D của Samsung toàn cầu. 

Không ít người đã ghi nhận nỗ lực đề ra mục tiêu RE100 của Samsung Electronics, đó là đạt 100% sử dụng điện tái tạo trên toàn cầu vào năm 2050, với các mốc thời gian chính theo từng khu vực, trong đó có Việt Nam. Samsung cũng cam kết chi hơn 7.000 tỷ won (khoảng 5 tỷ USD) đến năm 2030 cho các sáng kiến môi trường, cắt giảm khí thải và tối ưu năng lượng.

Cho dù tham vọng và nỗ lực đến đâu khi đầu tư ra nước ngoài, Samsung muốn thực hiện mục tiêu RE100 vẫn phải phụ thuộc vào nước chủ nhà. Ở Việt Nam cũng vậy. 

Tuy Việt Nam đã có nhiều chính sách khuyến khích đầu tư, bao gồm ưu đãi thuế, hỗ trợ giá đất; có cơ chế mua lại điện, thúc đẩy phát triển các dự án năng lượng sạch… nhưng thị trường năng lượng tái tạo ở Việt Nam cũng đã có nhiều năm không ổn định và thiếu nhất quán. Thậm chí cách đây không lâu, chủ đầu tư của hơn 100 dự án điện gió và điện mặt trời đồng loạt gửi đơn kiến nghị lên Chính phủ bày tỏ lo ngại về nguy cơ hồi tố giá bán điện, ảnh hưởng đến tổng vốn đầu tư hơn 13 tỷ USD.

Trong hoàn cảnh như vậy, Samsung Việt Nam vẫn thiết kế được những bước đi riêng của mình, chủ động và sáng tạo để tiến đến mục tiêu RE100.

Một trong những sự kiện đáng chú ý là ngay từ cuối năm 2022, Samsung Electronics đã phát triển một thuật toán tiết kiệm năng lượng, giúp nhà máy tại TP.HCM giảm tiêu thụ năng lượng đến 12,4%. Công nghệ này dự kiến sẽ áp dụng cho cả những cơ sở khác của họ ở Hàn Quốc, Mỹ và Đông Nam Á. Bên cạnh đó, Samsung Electronics tiếp tục mở rộng các cơ sở sử dụng nhiệt thải, hạn chế việc sử dụng nồi hơi; rút gọn quy trình xử lý khí gas - một sản phẩm phụ của quá trình sản xuất chất bán dẫn - và lắp đặt các cơ sở xử lý này vào các dây chuyền sản xuất chất bán dẫn trong năm 2030. 

Tháng 7/2025, sau 3 tháng thi công, Samsung Việt Nam chính thức khánh thành dự án điện mặt trời áp mái tại nhà máy SEV, khu công nghiệp Yên Phong, Bắc Ninh, sản xuất 2,59 triệu kW giờ điện sạch, giảm phát thải khoảng 2.460 tấn CO₂ mỗi năm.

Tháng 6/2026, Samsung Electronics trở thành doanh nghiệp tiên phong mua điện năng lượng tái tạo trực tiếp từ một đơn vị phát điện tư nhân theo cơ chế DPPA, khởi đầu cho thị trường mua bán điện trực tiếp tại Việt Nam. DPPA sẽ dần dần minh bạch hóa thị trường điện Việt Nam vốn lâu nay luôn bị ám ảnh bởi lợi thế độc quyền của doanh nghiệp Nhà nước. Sự kiện tiên phong này của Samsung Electronics hy vọng sẽ là tấm gương và kinh nghiệm cho nhiều doanh nghiệp Việt Nam khác trong tương lai.

Tháng 7/2026, Samsung Việt Nam tiếp tục khánh thành và đưa vào vận hành dự án điện mặt trời mái nhà có công suất 28 MWp tại nhà máy Samsung Electronics TP.HCM (SEHC). Dự án sử dụng gần 45.000 tấm pin năng lượng mặt trời cùng hệ thống thiết bị hiện đại, đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật quốc tế, dự kiến sản xuất hơn 40.000 MWh điện sạch mỗi năm, góp phần giảm trên 26.000 tấn CO₂ phát thải hàng năm…

Không phải ngẫu nhiên trong buổi lễ khánh thành dự án điện mặt trời mái nhà tại nhà máy Samsung Electronics TP.HCM, ông Hwang Keun Ha - Tổng giám đốc SEHC, phát biểu: “Dự án điện mặt trời mái nhà là minh chứng cho cam kết lâu dài của SEHC trong việc sử dụng năng lượng tái tạo, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và giảm phát thải carbon, góp phần tạo dựng giá trị bền vững cho cộng đồng và môi trường, đồng thời là kết quả của sự đồng hành và hợp tác chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước, chính quyền địa phương, ngành điện cùng các đối tác chiến lược”.

Để đạt được mục tiêu RE100, ngoài nỗ lực của bản thân doanh nghiệp là SEV, một trong những yếu tố có ý nghĩa quyết định khác, đó là sự “hợp tác chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước, chính quyền địa phương, ngành điện cùng các đối tác chiến lược”. Có thể nhận xét, mục tiêu RE100 của Samsung Việt Nam rất khó thành công nếu chính sách vĩ mô của Việt Nam không sản sinh ra cơ chế DPPA.

Nghị định số 80/2024/NĐ-CP của Chính phủ quy định mua bán điện trực tiếp DPPA, cho phép khách hàng sử dụng điện lớn ký hợp đồng dài hạn với nhà sản xuất năng lượng tái tạo, thay vì phụ thuộc duy nhất vào EVN. Cơ chế này giúp doanh nghiệp ấn định giá điện, giảm thiểu biến động cũng như tiếp cận nguồn điện “xanh”. Nhờ đó, các đơn vị có thể đạt chứng nhận “xanh”, đáp ứng yêu cầu khắt khe của thị trường quốc tế và gia tăng năng lực cạnh tranh. 

Theo Nghị định số 80/2024/NĐ-CP, có 2 hình thức mua bán, giao nhận điện năng. Một là đơn vị phát điện năng lượng tái tạo và khách hàng sử dụng điện mua bán điện trực tiếp qua đường dây kết nối riêng theo các quy định. Hai là mua bán điện trực tiếp qua lưới điện quốc gia. Đơn vị phát điện năng lượng tái tạo bán toàn bộ điện năng sản xuất vào thị trường điện giao ngay của thị trường bán buôn điện cạnh tranh; khách hàng sử dụng điện lớn hoặc đơn vị bán lẻ điện tại các mô hình khu, cụm được ủy quyền ký hợp đồng mua bán điện với EVN để mua toàn bộ điện năng đáp ứng nhu cầu của mình.

Chính nhờ những quy định này mà bên sản xuất điện là Nhà máy điện mặt trời TTC Đức Huệ 2 ở Tây Ninh và bên tiêu thụ điện là Samsung Electronics tại Thái Nguyên cách nhau hàng ngàn ki-lô-mét nhưng vẫn mua bán, giao nhận trực tiếp năng lượng tái tạo qua lưới điện quốc gia của EVN, trở thành một trong những công cụ đắc lực khiến mục tiêu RE100 của Samsung Việt Nam trở thành hiện thực.

Qua bài học trên đây mới thấy chính sách vĩ mô có tầm quan trọng như thế nào trong quá trình phát triển kinh tế của mỗi quốc gia và của từng doanh nghiệp, mà sự nghiệp chuyển đổi “xanh” của Samsung Việt Nam chỉ là một ví dụ từ thực tiễn.