Việc chuyển từ cơ chế thuế khoán sang kê khai theo doanh thu thực tế đối với hộ kinh doanh từ ngày 1/1/2026 được xem là bước điều chỉnh quan trọng trong chính sách quản lý thuế, tuy nhiên cũng đặt ra vấn đề làm thế nào để hộ kinh doanh yên tâm chuyển sang cơ chế kê khai mới. 
Nội dung này được nhiều chuyên gia và cơ quan quản lý trao đổi tại hội thảo “Giải pháp giúp hộ kinh doanh kê khai thuế đúng, an tâm tuân thủ, phát triển bền vững” do Cổng Thông tin điện tử Chính phủ và Cục Thuế (Bộ Tài chính) tổ chức ngày 12/3, tại Hà Nội.
Trong nhiều năm qua, phương thức thuế khoán được áp dụng phổ biến đối với hộ kinh doanh. Cách quản lý này giúp đơn giản hóa thủ tục, giảm chi phí hành chính và tạo điều kiện để khu vực kinh doanh nhỏ lẻ duy trì hoạt động.
Tuy nhiên, cùng với sự phát triển nhanh của thương mại điện tử và các mô hình kinh doanh đa kênh, cơ chế thuế khoán ngày càng bộc lộ những hạn chế nhất định. Việc xác định doanh thu khoán trong nhiều trường hợp không phản ánh sát thực tế hoạt động kinh doanh, từ đó ảnh hưởng đến tính công bằng trong thực hiện nghĩa vụ thuế.
Trong bối cảnh đó, việc chuyển sang kê khai theo doanh thu thực tế được xem là bước đi nhằm từng bước hiện đại hóa quản lý thuế và tiệm cận với các chuẩn mực quản lý tài chính trong nền kinh tế số.
Phát biểu tại hội thảo, ông Mai Xuân Thành - Cục trưởng Cục Thuế (Bộ Tài chính) cho biết, ngành Thuế đang triển khai nhiều giải pháp hỗ trợ hộ kinh doanh trong giai đoạn chuyển đổi, bao gồm: hướng dẫn nghiệp vụ, cung cấp tài liệu hỗ trợ và đẩy mạnh các nền tảng kê khai thuế điện tử.
Theo ông, mục tiêu của các giải pháp này là giúp hộ kinh doanh thực hiện nghĩa vụ thuế thuận lợi ngay từ kỳ kê khai đầu tiên, đồng thời góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch và bình đẳng hơn.
Tuy nhiên, khi chính sách mới bắt đầu được triển khai, một trong những băn khoăn lớn nhất của hộ kinh doanh lại không nằm ở kỹ thuật kê khai, mà ở câu hỏi: việc chuyển sang kê khai theo doanh thu thực tế có dẫn tới truy thu thuế đối với các giai đoạn trước hay không.
Tại hội thảo, bà Nguyễn Thị Cúc - Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam cho biết, nhiều hộ kinh doanh hiện nay lo ngại rằng khi bắt đầu kê khai doanh thu thực tế từ năm 2026, các số liệu doanh thu mới có thể trở thành căn cứ để cơ quan quản lý xem xét lại nghĩa vụ thuế của những năm trước.
Ngoài ra, một số ý kiến cũng đặt vấn đề về khả năng trong quá trình thanh tra, kiểm tra, các cơ quan chức năng khác có thể đưa ra kết luận liên quan đến nghĩa vụ thuế của các giai đoạn trước đây.
Theo bà Nguyễn Thị Cúc, trong quá trình thực thi chính sách, cần bảo đảm nguyên tắc không áp dụng hồi tố các quy định pháp luật theo hướng bất lợi cho người nộp thuế. Nguyên tắc này có ý nghĩa quan trọng trong việc tạo sự yên tâm cho hộ kinh doanh khi bước vào cơ chế kê khai mới.
Nếu không giải quyết được tâm lý lo ngại này, quá trình chuyển đổi sang phương thức quản lý thuế theo doanh thu thực tế có thể gặp nhiều trở ngại trong thực tiễn.
