Bàn về chính sách thưởng chỉ tiêu quy hoạch kiến trúc cho công trình đạt Chứng nhận Công trình xanh

Theo kinh nghiệm quốc tế, bên cạnh những ưu đãi về tài chính, chính sách thưởng chỉ tiêu quy hoạch, kiến trúc cho công trình đạt Chứng nhận CTX, CTHQNL đã được nhiều quốc gia áp dụng hiệu quả. Để hiểu rõ hơn về chính sách này và khả năng áp dụng tại Việt Nam như thế nào, phóng viên Tạp chí Xây dựng đã có buổi phỏng vấn TS Nguyễn Trung Hòa - nguyên Vụ trưởng Vụ KHCN&MT (Bộ Xây dựng). 

* Thưa ông, nhằm đẩy mạnh phát triển CTX, CTHQNL, hiện nay nhiều quốc gia trên thế giới đã áp dụng chính sách thưởng chỉ tiêu quy hoạch, kiến trúc (mật độ, chiều cao, diện tích sàn…) cho công trình đạt Chứng nhận CTX, CTHQNL. Xin ông cho biết rõ hơn về chính sách này? 

- Sau Hội nghị thượng đỉnh của thế giới 1992 tổ chức tại Rio de Janeiro về môi trường và phát triển, CTX (Green Buildings) đã được khởi xướng và phát triển ở nhiều quốc gia trên thế giới. Theo tổng kết của các tổ chức quốc tế, CTX đã mang lại những lợi ích rất lớn như: Giảm tiêu thụ năng lượng đến 40%, giảm tiêu thụ nước sạch từ 15-30%, sử dụng vật liệu tái chế và góp phần giảm phát thải khí nhà kính khoảng 30%. Không những thế, CTX còn làm giảm chi phí vận hành công trình, cải thiện chất lượng môi trường bên trong và xung quanh công trình xây dựng. 

Trong bối cảnh đó, CTHQNL (Energy Efficiency Buildings) cũng được phát triển mạnh mẽ. Mặc dù chỉ nhằm vào mục tiêu tiết kiệm năng lượng trong các tòa nhà, nhưng hoạt động này đã mang lại những ý nghĩa rất lớn về tiết kiệm năng lượng khi các tòa nhà đã tiêu thụ gần 40% năng lượng điện quốc gia.Thực tiễn của các nước và tại Việt Nam thông qua dự án “Nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng trong các tòa nhà thương mại và chung cư cao tầng tại Việt Nam” (EECB, do GEF và UNDP tài trợ Bộ Xây dựng) cho thấy, CTHQNL với các giải pháp thiết kế và thiết bị công trình hợp lý, năng lượng sử dụng trong các tòa nhà có thể giảm được đến 40 - 50%, thậm chí cao hơn nếu sử dụng thiết bị công trình hoạt động với năng lượng tái tạo. Trong khi đó, nếu chỉ tuân thủ chặt chẽ các yêu cầu của Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về các công trình xây dựng sử dụng năng lượng hiệu quả (QCVN 09:2017/ BXD), năng lượng điện sử dụng trong các tòa nhà có thể giảm từ 10 - 25% (theo kết quả khảo sát và tổng kết của Tổ chức Tài chính quốc tế IFC tại Việt Nam). Từ đó, có thể khẳng định rằng CTHQNL không chỉ có ý nghĩa rất lớn về an ninh năng lượng mà còn góp phần giảm thiểu phát thải khí nhà kính. 

Phát triển CTX, CTHQNL là hoạt động mang tính khuyến khích. Trên thế giới, châu Á và khu vực Đông Nam Á đã có hàng loạt các chính sách ưu đãi nhằm hình thành và phát triển thị trường các loại công trình này, trong đó có các chính sách cụ thể về tài chính (vốn vay ưu đãi, thuế, trợ cấp, bảo lãnh tín dụng) và phi tài chính (đất đai, thưởng chỉ tiêu quy hoạch kiến trúc, rút ngắn thủ tục thẩm định và cấp phép xây dựng…), hình thành các chương trình của Nhà nước nhằm hỗ trợ phát triển CTX. 

CTX, CTHQNL trong quá trình xây dựng và vận hành giảm tiêu thụ năng lượng, giảm chất thải…, thực chất đã làm giảm áp lực lên kết cấu hạ tầng khu vực xây dựng. Do đó, thưởng các chỉ tiêu quy hoạch kiến trúc đã trở thành một trong những biện pháp thúc đẩy phát triển CTX, CTHQNL ở nhiều nước trên thế giới. Ví dụ như: (i) Tăng mật độ xây dựng từ 0,5 - 7% (Úc), 5-20% (Thái Lan), 10 - 20% (Nhật Bản); (ii) Tăng diện tích sàn 10% (Hồng Kông), 15% (Hàn quốc); (iii) Tăng chiều cao 1 - 2 tầng khi giảm mật độ xây dựng 30% và dành đất cho cây xanh; (iv) Giảm khoảng lùi từ 0,5 - 1m để lắp đặt kết cấu che nắng… 

Tại Việt Nam, gần 150 công trình xây dựng đã được các tổ chức quốc tế đánh giá và chứng nhận CTX trong hơn 15 năm qua. Mặc dù, thiếu vắng những quy định của pháp luật, chính sách khuyến khích và sự quản lý Nhà nước về phát triển CTX, CTHQNL, nhưng với nhận thức và trách nhiệm xã hội của một bộ phận các nhà đầu tư, các công trình này đang âm thầm phát triển và trở thành xu hướng phát triển chung trên thị trường xây dựng Việt Nam trong những năm gần đây.

* Trong điều kiện hiện nay, khả năng áp dụng chính sách thưởng chỉ tiêu quy hoạch, kiến trúc cho công trình đạt Chứng nhận CTX, CTHQNL tại Việt Nam như thế nào, thưa ông? 

-Hoạt động đầu tư xây dựng và chứng nhận CTX, CTHQNL là hoạt động được Nhà nước khuyến khích và được pháp luật thừa nhận (Luật Xây dựng, 2020, Điều 10, Khoản 4). Tuy nhiên, nếu chỉ nêu “khuyến khích” mà không có cơ chế, chính sách khuyến khích thì chúng vẫn chỉ tồn tại trên giấy. Với điều kiện của nước ta hiện nay, các chính sách khuyến khích về tài chính còn nhiều rào cản, liên quan đến các bộ ngành khác, khó triển khai thực hiện trong thực tế. Khi đó, các chính sách thưởng chỉ tiêu quy hoạch kiến trúc đối với CTX, CTHQNL lại rất khả thi vì chúng cũng chính là nguồn lực khuyến khích, thuộc thẩm quyền của cơ quan quản lý Nhà nước về xây dựng, được sự quan tâm của nhiều chủ đầu tư xây dựng công trình. 

* Để áp dụng hiệu quả chính sách thưởng chỉ tiêu quy hoạch, kiến trúc cho công trình đạt Chứng nhận CTX, CTHQNL, theo ông, Việt Nam cần thực hiện những gì? 

-Để chính sách thưởng chỉ tiêu quy hoạch kiến trúc cho các công trình xây dựng đạt chứng nhận “xanh”, “hiệu quả năng lượng” đi vào thực tế, Bộ Xây dựng cần: (i) Ban hành văn bản hướng dẫn tiêu chí, tiêu chuẩn và hoạt động đánh giá Công trình xanh, Công trình hiệu quả năng lượng; (ii) Thiết lập và ban hành định mức năng lượng trong các công trình xây dựng theo yêu cầu của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, làm công cụ quản lý năng lượng và là cơ sở để đánh giá, chứng nhận Công trình hiệu quả năng lượng; (iii) Ban hành hướng dẫn chính sách phát triển Công trình xanh, Công trình hiệu quả năng lượng, trong đó có kế hoạch/chương trình phát triển, chính sách ưu đãi về chỉ tiêu quy hoạch kiến trúc để các địa phương triển khai tổ chức thực hiện. 

Trong những năm qua, Hà Nội, Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh đã dự thảo văn bản hướng dẫn phát triển Công trình xanh, Công trình hiệu quả năng lượng, trong đó có nội dung về chính sách ưu đãi chỉ tiêu quy hoạch kiến trúc. Tuy nhiên, do không có căn cứ pháp lý nên không thể ban hành các văn bản này. 

* Với nhiều bộ tiêu chí cùng được sử dụng để đánh giá, cấp Chứng nhận CTX, CTHQNL như hiện nay, nên chăng Việt Nam cần lựa chọn 1 bộ công cụ chính thức áp dụng bắt buộc đối với các công trình xây dựng vốn ngân sách, thưa ông? 

- Thực tiễn của các nước cho thấy phần lớn hoạt động đầu tư xây dựng, đánh giá và chứng nhận CTX, CTHQNL là hoạt động mang tính tự nguyện, được Nhà nước khuyến khích thực hiện. Các tổ chức tư vấn thuộc Hiệp hội CTX của các nước đều công bố bộ tiêu chí và phương pháp đánh giá CTX của riêng mình. Nhìn chung, các bộ tiêu chí của các nước được phát triển dựa trên bộ tiêu chí chung của thế giới (LEED, Hoa Kỳ), có điều chỉnh cho phù hợp với điều kiện địa phương. Tuy nhiên, ngoài bộ tiêu chí riêng nêu trên cũng song hành tồn tại nhiều bộ tiêu chí do các tổ chức quốc tế thực hiện, trong đó bộ tiêu chí LEED (Hoa Kỳ) có ảnh hưởng rất lớn và được nhiều chủ đầu tư của các nước lựa chọn dựa trên thương hiệu và uy tín của nó. 

Từ kinh nghiệm của các quốc gia trên thế giới và khu vực, Bộ Xây dựng cần tổ chức nghiên cứu, ban hành: (i) Hoạt động đánh giá, chứng nhận CTX, CTHQNL; (ii) Khung tiêu chí đánh giá và chứng nhận CTX, làm cơ sở để các tổ chức tư vấn cụ thể hóa và có phương pháp đánh giá, chứng nhận. Khung tiêu chí này cần phải hài hòa với các tiêu chí được thừa nhận rộng rãi trên thế giới và phù hợp với điều kiện cụ thể của Việt Nam; (iii) Thừa nhận các bộ tiêu chí CTX của các nước và các tổ chức quốc tế trên lãnh thổ Việt Nam; (iv) Tiêu chuẩn quốc gia về đánh giá, xếp hạng và chứng nhận CTHQNL trên cơ sở các tiêu chuẩn quốc tế (ISO). 

Đối với công trình được đầu tư xây dựng mới hoặc cải tạo bằng ngân sách nhà nước, với điều kiện cụ thể ở nước ta hiện nay, yêu cầu công trình phải đạt chứng nhận CTHQNL là hoàn toàn khả thi. Tuy nhiên, điều này cần phải có quy định pháp lý, các chính sách kèm theo và được thực hiện theo kế hoạch, lộ trình phù hợp. 

* Trân trọng cảm ơn ông!