Chính sách về môi trường đã nhiều nhưng áp lực môi trường vẫn rất lớn, đặt ra yêu cầu nhận diện đúng những vấn đề mới phát sinh và đo lường được kết quả trong dự thảo Nghị quyết đang được xây dựng. 
Chính sách nhiều nhưng áp lực vẫn lớn
Sau 12 năm triển khai Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 3/6/2013 về chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, tăng cường quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường do Ban chấp hành Trung ương ban hành, tại Hội nghị Lần thứ 7 BCH TW khóa XI, Việt Nam đã có nhiều chuyển biến tích cực về bảo vệ môi trường (BVMT), ứng phó biến đổi khí hậu (BĐKH).
Tại cuộc họp với Chính phủ cùng các Bộ, ngành, sáng 13/5, Thứ trưởng Bộ NN&MT Lê Công Thành cho biết, Quốc hội đã xem xét, thông qua 7 dự án luật liên quan đến BVMT và BĐKH; Chính phủ ban hành gần 80 Nghị định; Thủ tướng Chính phủ ban hành hơn 100 Quyết định; các Bộ, ngành ban hành trên 500 văn bản hướng dẫn chuyên môn, tạo nền tảng pháp lý cho việc lồng ghép yêu cầu BVMT, BĐKH vào quy hoạch, kế hoạch phát triển và hoạt động quản lý nhà nước.
Việt Nam cũng đã cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050; cập nhật Đóng góp do quốc gia tự quyết định; thúc đẩy giảm phát thải khí nhà kính. Năng lượng tái tạo phát triển nhanh…
Tuy nhiên, Thứ trưởng Lê Công Thành cũng chỉ rõ nhiều hạn chế: Ô nhiễm không khí tại Hà Nội và một số đô thị lớn tiếp tục ở mức nghiêm trọng; ô nhiễm lưu vực sông, làng nghề và chất thải nhựa chưa được xử lý hiệu quả; đa dạng sinh học suy giảm nhanh; hạ tầng BVMT, thích ứng BĐKH và phòng, chống thiên tai tại nhiều địa phương còn yếu.
Cơ chế tài chính xanh và thị trường carbon mới ở giai đoạn đầu phát triển; hệ thống dữ liệu môi trường còn phân tán, thiếu kết nối; công tác hậu kiểm, thanh tra và xử lý vi phạm chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn...
Nguyên nhân chủ yếu được đại diện Bộ NN&MT xác định là do nhận thức ở một số nơi chưa đầy đủ; quy định pháp luật có nội dung chưa phù hợp với năng lực thực hiện; phương thức quản lý chậm đổi mới; nguồn lực đầu tư chưa đáp ứng nhu cầu thực tế...
Trên cơ sở tổng kết thực tiễn, Bộ NN&MT đề xuất mục tiêu, đến năm 2035 xây dựng hệ thống quản trị hiện đại, phục hồi hệ sinh thái và thúc đẩy chuyển đổi xanh; tầm nhìn đến năm 2050, Việt Nam trở thành quốc gia có môi trường sống trong lành; kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn giữ vai trò chủ đạo; đạt mức phát thải ròng bằng “0”...
Để thực hiện mục tiêu này, Bộ NN&MT đề xuất 11 nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm, gồm: (i) tăng cường sự lãnh đạo của Đảng và phát huy vai trò của các đoàn thể; (ii) hoàn thiện thể chế; (iii) đổi mới phương thức quản lý nhà nước; (iv) thúc đẩy thị trường xanh và quản lý phát thải; (v) kiểm soát chặt chẽ nguồn gây ô nhiễm; (vi) xử lý dứt điểm các điểm nóng môi trường; (vii) bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học; (viii) chủ động thích ứng với BĐKH; (ix) phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo; huy động, sử dụng hiệu quả nguồn lực; (xi) đẩy mạnh hợp tác quốc tế.
Thứ trưởng Bộ NN&MT Lê Công Thành cho biết, trong các nhóm nhiệm vụ này, những nội dung cần được làm rõ hơn là: đổi mới phương thức quản lý nhà nước, thúc đẩy thị trường xanh, quản lý phát thải, kiểm soát nguồn gây ô nhiễm, xử lý điểm nóng môi trường và huy động nguồn lực. Đây là các nội dung quyết định khả năng đi vào thực tế của Nghị quyết mới.
Đến thời điểm này, Bộ NN&MT đang khẩn trương hoàn thiện các bước tiếp theo trong quá trình xây dựng dự thảo Nghị quyết để báo cáo Đảng ủy Chính phủ và triển khai theo quy định.
Phải đo lường được kết quả, gắn trách nhiệm người đứng đầu
Các ý kiến của Bộ, ngành thống nhất tập trung vào yêu cầu hoàn thiện dự thảo Nghị quyết theo hướng rõ hơn về cơ chế phối hợp, trách nhiệm thực hiện, nguồn lực, dữ liệu môi trường, công cụ giám sát và xử lý các điểm nóng môi trường. Đây là yêu cầu cần thiết, nhất là khi nhiều nội dung mới như: thị trường carbon, tài chính xanh, kinh tế tuần hoàn và quản lý phát thải vẫn đang trong giai đoạn hình thành. Nếu chỉ nêu định hướng chung, chính sách khó triển khai. Nhưng nếu thiết kế vượt quá năng lực thực hiện, địa phương và doanh nghiệp cũng có thể gặp thêm vướng mắc.
Theo Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng, dự thảo Nghị quyết phải xác định rõ các vấn đề trọng tâm, vấn đề mới và nội dung mang tính đột phá, bảo đảm đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn tới.
Theo đó, Phó Thủ tướng yêu cầu xây dựng cơ chế đánh giá thực chất, đo lường được kết quả thực hiện, gắn trách nhiệm cụ thể với người đứng đầu và phù hợp với yêu cầu phân cấp, phân quyền hiện nay. Công tác BVMT phải được xác định là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị, của các cấp, các ngành, doanh nghiệp và toàn xã hội.
Xây dựng văn hóa ứng xử với môi trường, bắt đầu từ nâng cao nhận thức và ý thức của mỗi người dân. Đẩy mạnh các phong trào, hoạt động tuyên truyền nhằm hình thành thói quen, hành vi thân thiện với môi trường trong toàn xã hội; coi đây là yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả BVMT.
Nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế huy động nguồn lực cho BVMT và ứng phó với BĐKH, trong đó nguồn lực nhà nước giữ vai trò dẫn dắt, tạo động lực thu hút các nguồn lực xã hội. Đồng thời, quy định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp trong tuân thủ các tiêu chuẩn, quy chuẩn môi trường khi triển khai các dự án đầu tư.
Để bảo đảm tiến độ thực hiện, Bộ NN&MT trong quá trình dự thảo Nghị quyết mới cần xây dựng chương trình hành động để tổ chức triển khai ngay sau khi Nghị quyết được ban hành.
Như vậy, trọng tâm của Nghị quyết mới là quản trị môi trường chủ động, có dữ liệu, có tiêu chuẩn, có nguồn lực và có trách nhiệm thực thi rõ ràng. Trong giai đoạn phát triển mới, BVMT và ứng phó với BĐKH phải là điều kiện để tăng trưởng nhanh nhưng bền vững, bảo đảm chất lượng sống, an toàn sinh thái và năng lực cạnh tranh dài hạn của nền kinh tế.
