Trước đà tăng mạnh của giá vật liệu xây dựng, Bộ Xây dựng đề nghị các địa phương chủ động cân đối nguồn lực, ưu tiên dự án trọng điểm, đồng thời siết chặt quản lý giá và kiểm soát thị trường nhằm ngăn chặn đầu cơ, găm hàng, thổi giá. 
Hiệu ứng dây chuyền, VLXD đồng loạt tăng giá
Theo Bộ Xây dựng, diễn biến tăng giá nhiên liệu trong tháng 3 đã nhanh chóng phản ánh vào mặt bằng giá vật liệu xây dựng (VLXD) thông qua hai kênh chính: chi phí sản xuất và chi phí vận chuyển. Đến cuối tháng 3/2026, hầu hết các nhóm vật liệu chủ yếu đều ghi nhận mức tăng so với tháng trước.
Cụ thể, giá xi măng tăng trên 7%, thép xây dựng tăng hơn 2%, gạch lát tăng gần 5%. Đáng chú ý, nhóm vật liệu cơ bản như cát, đá, gạch xây ghi nhận mức tăng khá cao, dao động từ 13,5% đến 23,3%. Tuy nhiên, biến động mạnh nhất thuộc về nhựa đường, loại vật liệu đầu vào then chốt của các công trình giao thông với mức tăng gần 32%.
Diễn biến này cho thấy tính nhạy cảm cao của thị trường VLXD trước biến động năng lượng, đặc biệt trong bối cảnh chi phí logistics và khai thác phụ thuộc lớn vào nhiên liệu.
Trên cơ sở biến động giá vật liệu và nhiên liệu, Bộ Xây dựng ước tính chi phí đầu tư xây dựng đã tăng từ 1,91% đến 8,09% tùy theo loại hình công trình so với thời điểm tháng 2/2026.
Trong đó, nhóm công trình giao thông chịu tác động mạnh nhất với mức tăng khoảng 8,09%, phản ánh mức độ phụ thuộc lớn vào nhiên liệu và vật liệu như nhựa đường, đá, cát. Tiếp theo là các công trình nông nghiệp và phát triển nông thôn với mức tăng khoảng 4,55%.
Ngược lại, các công trình công nghiệp, dân dụng và hạ tầng kỹ thuật có mức tăng thấp hơn, lần lượt khoảng 1,91%, 2,02% và 2,52%. Điều này cho thấy cấu trúc chi phí của từng loại công trình đóng vai trò quyết định mức độ “nhạy cảm” trước biến động giá đầu vào.
Đáng lưu ý, trong kịch bản cực đoan khi giá nhiên liệu tăng gấp đôi so với tháng 02/2026, chi phí xây dựng công trình giao thông có thể tăng tới xấp xỉ 16%, trong khi công trình công nghiệp, nhóm ít phụ thuộc hơn vào nhiên liệu, chỉ tăng khoảng gần 4%.
Áp lực lớn lên các dự án trọng điểm
Trước biến động trên, Bộ Xây dựng dự báo: Giá VLXD có xu hướng tiếp tục tăng giá trong thời gian tới. Việc tăng giá nhiên liệu xăng, dầu VLXD đã ảnh hưởng trực tiếp tới chi phí đầu tư xây dựng các công trình, đặc biệt là các công trình giao thông trọng điểm.
Hiện nay, theo số liệu thống kê, cả nước có 44 dự án trọng điểm (bao gồm cả các dự án đối tác công - tư) đang được Ban Chỉ đạo các công trình trọng điểm quốc gia theo dõi, với tổng mức đầu tư khoảng 569.000 tỷ đồng. Trong đó, chi phí xây dựng chiếm khoảng 413.000 tỷ đồng, và phần giá trị chưa thực hiện còn khoảng 267.000 tỷ đồng.
Với quy mô lớn như vậy, biến động giá nhiên liệu có thể tạo ra áp lực tài chính rất đáng kể. Bộ Xây dựng ước tính, nếu giá nhiên liệu tăng 100%, riêng chi phí xây dựng của các công trình giao thông trọng điểm có thể tăng thêm khoảng 42.300 tỷ đồng. Đây là con số đủ lớn để ảnh hưởng trực tiếp đến cân đối ngân sách nhà nước cũng như tiến độ triển khai các dự án.
Trong bối cảnh nhiều công trình hạ tầng đang được xác định là động lực tăng trưởng, việc kiểm soát chi phí đầu tư trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm tránh nguy cơ đội vốn và chậm tiến độ.
Chủ động điều chỉnh để thích ứng và bài toán dài hạn
Trước những rủi ro từ biến động giá năng lượng, trong đó có yếu tố địa chính trị quốc tế như căng thẳng tại Trung Đông, Bộ Xây dựng đã đưa ra một loạt khuyến nghị nhằm tăng cường khả năng thích ứng của các chủ thể tham gia thị trường.
Đối với các địa phương, yêu cầu đặt ra là chủ động cân đối nguồn lực, ưu tiên bố trí vốn cho các dự án hạ tầng trọng điểm, đồng thời thực hiện nghiêm công tác công bố và cập nhật giá VLXD theo sát diễn biến thị trường. Việc kiểm soát hoạt động kinh doanh xăng dầu và VLXD cũng cần được siết chặt nhằm ngăn chặn tình trạng đầu cơ, găm hàng, thao túng giá.
Song song đó, quản lý khai thác khoáng sản phải được tăng cường để đảm bảo nguồn cung ổn định, hạn chế các cú sốc giá từ phía cung.
Đối với chủ đầu tư và các ban quản lý dự án, trọng tâm là nâng cao năng lực quản trị chi phí. Các đơn vị cần chủ động đánh giá tác động của biến động giá đến tổng mức đầu tư, sử dụng hiệu quả khoản chi phí dự phòng và lựa chọn hình thức hợp đồng phù hợp với bối cảnh thị trường.
Đặc biệt, việc rà soát các hợp đồng đang thực hiện, nhất là hợp đồng trọn gói và đơn giá cố định, cần được thực hiện kỹ lưỡng nhằm nhận diện rủi ro và xử lý các phát sinh theo đúng quy định pháp luật. Đồng thời, cần điều chỉnh kế hoạch triển khai dự án một cách linh hoạt, đảm bảo tiến độ nhưng vẫn kiểm soát được chi phí.
Ở góc độ nhà thầu, việc chủ động nguồn cung vật liệu, xây dựng kịch bản dự phòng về giá và tổ chức thi công hợp lý sẽ là yếu tố then chốt để duy trì hoạt động ổn định trong bối cảnh biến động.
Diễn biến tăng giá nhiên liệu lần này một lần nữa cho thấy tính dễ tổn thương của ngành Xây dựng trước các cú sốc từ bên ngoài. Với bài toán dài hạn, việc nâng cao khả năng chống chịu của thị trường VLXD cần được đặt ra một cách căn cơ hơn.
Điều này bao gồm việc đa dạng hóa nguồn cung vật liệu, tối ưu hóa logistics, thúc đẩy sử dụng vật liệu thay thế, cũng như hoàn thiện cơ chế điều chỉnh giá hợp đồng xây dựng theo hướng linh hoạt, minh bạch.
Trong bối cảnh đầu tư công tiếp tục đóng vai trò đầu kéo của nền kinh tế, việc kiểm soát hiệu quả chi phí xây dựng không chỉ là bài toán kỹ thuật, mà còn là yếu tố quyết định hiệu quả sử dụng nguồn lực quốc gia.
