Sau phân cấp, phân quyền và phân định thẩm quyền tối đa giữa Trung ương và địa phương, chỉ còn 117/368 nhiệm vụ, quyền hạn thuộc lĩnh vực xây dựng do Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Bộ Xây dựng và Bộ trưởng Bộ Xây dựng thực hiện. 
Ngày 14/6, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh đã trình bày báo cáo chuyên đề về phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền lĩnh vực xây dựng khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, tại Hội nghị toàn quốc tập huấn về tổ chức và hoạt động của tổ chức đảng, chính quyền, MTTQ, các đoàn thể chính trị ở cấp xã (mới).
Cơ quan Trung ương quản lý vĩ mô, xây dựng thể chế
Theo Bộ trưởng Trần Hồng Minh, việc phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền tối đa giữa Trung ương và địa phương, giữa cấp trên và cấp dưới nhằm đáp ứng yêu cầu quản trị nhà nước hiện đại, chuyên nghiệp và phục vụ nhân dân, thể hiện cụ thể trong 3 Nghị định của Chính phủ ban hành ngày 12/6/2025 là: Nghị định số 140/2025/NĐ-CP về phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương 2 cấp trong lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Xây dựng; Nghị định số 144/2025/NĐ-CP về phân quyền phân cấp trong lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Xây dựng; và Nghị định số 145/2025/NĐ-CP quy định về phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương 2 cấp, phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực quy hoạch đô thị và nông thôn.
Trong đó, Chính phủ, Bộ Xây dựng tập trung vào quản lý vĩ mô, xây dựng thể chế, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, cơ chế, chính sách, giữ vai trò kiến tạo chính sách.
Trung ương chỉ giữ lại những nhiệm vụ mang tính liên tỉnh, liên vùng và liên quốc gia, liên quan đến quốc phòng, an ninh quốc gia, chủ quyền quốc gia, phải thực hiện theo điều ước quốc tế.
Nâng cao vai trò tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chính quyền địa phương, phát huy tính chủ động, sáng tạo của địa phương: “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.
Cấp tỉnh là cấp thực hiện chính sách, là cấp ban hành chính sách trên địa bàn tỉnh, thành phố.
Cấp xã trực tiếp tổ chức các hoạt động quản lý, điều hành các công việc hành chính và trực tiếp tổ chức thực hiện các chính sách, pháp luật tại địa bàn cấp xã.
Bảo đảm rành mạch nhiệm vụ, quyền hạn sau khi phân cấp, phân quyền và phân định thẩm quyền giữa các cơ quan trung ương, các cơ quan chính quyền địa phương để các nhiệm vụ, quyền hạn quản lý nhà nước trong lĩnh vực xây dựng, giao thông được thống nhất, liên tục, thông suốt, không gián đoạn ngay khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp trên toàn quốc.
Bộ trưởng Trần Hồng Minh khẳng định, Bộ Xây dựng thực hiện phân cấp, phân quyền và phân định thẩm quyền trong lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ đi kèm với bảo đảm các điều kiện, nguồn lực; đơn giản hóa, cắt giảm tối đa thủ tục hành chính, giảm khâu trung gian; hướng dẫn cụ thể trình tự, thủ tục thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn.
Theo kết quả rà soát nhiệm vụ và thực hiện phân cấp, phân quyền và phân định thẩm quyền của Bộ Xây dựng, trong tổng số 368 nhiệm vụ xác định tại VBQPPL, thì số nhiệm vụ, quyền hạn thực hiện phân định thẩm quyền là 133 nhiệm vụ (chuyển từ cấp huyện cho cấp xã 94 nhiệm vụ, chuyển từ cấp huyện cho cấp tỉnh 22 nhiệm vụ, giao cấp tỉnh thực hiện 17 nhiệm vụ).
Số nhiệm vụ, quyền hạn thực hiện phân cấp, phân quyền là 235 nhiệm vụ, trong đó 118 nhiệm vụ phân cấp, phân quyền (phân quyền 34 nhiệm vụ, phân cấp 84 nhiệm vụ - chiếm 50,21% số nhiệm vụ, quyền hạn thực hiện phân cấp, phân quyền); 117 nhiệm vụ, quyền hạn còn lại do Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Bộ Xây dựng và Bộ trưởng Bộ Xây dựng thực hiện (chiếm 49,79% số nhiệm vụ, quyền hạn thực hiện phân cấp, phân quyền).
Phân cấp, phân quyền và phân định thẩm quyền tối đa
Cụ thể, đối với lĩnh vực giao thông đường bộ, phân cấp, phân quyền tổng số 12 nhiệm vụ, phân định thâm quyền 13 nhiệm vụ. Trong đó, phân quyền 3 nhiệm vụ từ Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ cho Bộ trưởng Bộ Xây dựng: Phê duyệt quy hoạch mạng lưới đường bộ; Phê duyệt quy hoạch kết cấu hạ tầng đường bộ; Giao các tuyến, đoạn tuyến quốc lộ.
Phân cấp 9 nhiệm vụ từ cơ quan chuyên môn thuộc Bộ cho UBND cấp tỉnh: Chấp thuận cơ sở kinh doanh đào tạo thẩm tra viên an toàn giao thông đường bộ; Cấp, đổi, thu hồi chứng chỉ thẩm tra viên an toàn giao thông đường bộ; Cấp giấy phép lưu hành xe quá khổ, quá tải trọng; Cấp, cấp lại, thu hồi giấy phép vận tải đường bộ quốc tế (6 nhiệm vụ)…
Đối với lĩnh vực giao thông đường sắt, phân định 9 nhiệm vụ, phân quyền 4 nhiệm vụ, phan cấp 12 nhiệm vụ. Trong đó, chuyển 8 nhiệm vụ từ huyện về xã: Quản lý đất dành cho đường sắt, hành lang an toàn giao thông đường sắt (2 nhiệm vụ); Trách nhiệm quản lý nhà nước, rà soát, thống kê, phân loại về đường sắt (2 nhiệm vụ); Các nhiệm vụ về quản lý đường sắt (4 nhiệm vụ).
Phân quyền 4 nhiệm vụ từ Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ cho Bộ trưởng Bộ Xây dựng: phê duyệt quy hoạch tuyến, ga đường sắt, quy hoạch mạng lưới đường sắt; quyết định việc kết nối ray giữa đường sắt quốc gia với đường sắt nước ngoài; thực hiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của đại diện chủ sở hữu, thống nhất quản lý tài sản kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia; quy định chi tiết về niên hạn sử dụng phương tiện giao thông đường sắt (tại dự án Luật Đường sắt (sửa đổi)…
Đối với lĩnh vực hàng hải và đường thủy nội địa, phân quyền 8 nhiệm vụ, phân định thẩm quyền 8 nhiệm vụ, phân cấp 17 nhiệm vụ. Trong đó, phân cấp 10 nhiệm vụ từ Bộ cho UBND cấp tỉnh: Cấp, cấp lại, thu hồi Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ đào tạo thuyền viên, người lái phương tiện thủy nội địa; Quyết định đưa, lại đưa cơ sở phá dỡ tàu biển vào hoạt động; quyết định dừng ngay, dừng hoạt động cơ sở phá dỡ tàu biển… Phân cấp 1 nhiệm vụ từ cơ quan chuyên môn thuộc Bộ cho Sở Xây dựng: Phê duyệt phương án đưa tàu lặn vào hoạt động…
Đối với lĩnh vực đăng kiểm, phân cấp: 4 nhiệm vụ, trong đó có 01 nhiệm vụ từ Thủ tướng Chính phủ cho Bộ trưởng: quyết định tuổi của phương tiện thủy được phép nhập khẩu; 2 nhiệm vụ từ Bộ cho UBND cấp tỉnh: tổ chức thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm của phương tiện thủy nội địa, kinh doanh dịch vụ đóng mới, hoán cải, sửa chữa tàu biển; 01 nhiệm vụ từ cơ quan chuyên môn thuộc Bộ cho Sở Xây dựng: Kiểm tra việc tuân thủ quy định về niên hạn sử dụng phương tiện giao thông (tại Thông tư).
Đối với lĩnh vực hoạt động xây dựng, phân cấp, phân quyền 23 nhiệm vụ, phân định thẩm quyền 20 nhiệm vụ. Trong đó, phân quyền 3 nhiệm vụ từ Bộ, Bộ trưởng, cơ quan chuyên môn thuộc Bộ cho địa phương: Cấp chứng chỉ năng lực hoạt động xây dựng hạng I (cho Sở Xây dựng); Cấp chứng chỉ hành nghề hoạt động xây dựng hạng I (cho Sở Xây dựng); Trách nhiệm tổ chức và xét duyệt giải thưởng chất lượng công trình xây dựng (cho UBND cấp tỉnh).
Phân cấp 3 nhiệm vụ từ Thủ tướng Chính phủ cho Bộ, Bộ trưởng: Quy định lộ trình hạn chế, xóa bỏ các cơ sở sản xuất vật liệu xây dựng có công nghệ lạc hậu; Quy định lộ trình sử dụng vật liệu xây không nung, vật liệu tiết kiệm tài nguyên, năng lượng; Quy định lộ trình hạn chế đầu tư mới hoặc mở rộng các cơ sở sản xuất tấm lợp amiăng…
Đối với lĩnh vực nhà ở, kinh doanh BĐS, phân cấp, phân quyền 16 nhiệm vụ, phân định thẩm quyền 51 nhiệm vụ. Trong đó, phân quyền 01 nhiệm vụ từ Thủ tướng Chính phủ cho UBND cấp tỉnh: Quyết định chủ đầu tư dự án đầu tư xây dựng nhà ở phục vụ tái định cư; Phân quyền 3 nhiệm vụ từ Bộ, Bộ trưởng, cơ quan chuyên môn thuộc Bộ cho chính quyền địa phương: Đề xuất việc chuyển đổi công năng nhà ở đối với trường hợp khác (cho UBND cấp tỉnh); Chấp thuận chuyển đổi công năng nhà ở (cho UBND cấp tỉnh); Công khai danh mục đơn vị đủ điều kiện quản lý vận hành nhà chung cư (cho Sở Xây dựng).
Chuyển 2 nhiệm vụ từ Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ cho UBND cấp tỉnh: Quyết định chủ đầu tư dự án đầu tư xây dựng nhà ở phục vụ tái định cư; Chuyển nhượng toàn bộ hoặc một phần dự án BĐS…
Đối với lĩnh vực kiến trúc, phát triển đô thị và hạ tầng kỹ thuật, phân cấp 6 nhiệm vụ, phân định thẩm quyền 29 nhiệm vụ. Trong đó, chuyển 01 nhiệm vụ từ Thủ tướng Chính phủ cho UBND cấp tỉnh: Quyết định khu vực phát triển đô thị thuộc địa giới 2 tỉnh trở lên hoặc có ý nghĩa quan trọng về QP-AN; chuyển 01 nhiệm vụ từ Thủ tướng Chính phủ cho Bộ trưởng: Phê duyệt các định hướng, chiến lược về phát triển đô thị thuộc phạm vi quản lý.
Chuyển 4 nhiệm vụ từ Bộ cho UBND cấp tỉnh: Tổ chức lựa chọn đơn vị cấp nước đô thị và khu công nghiệp; Tổ chức lựa chọn đơn vị cấp nước nông thôn; Hướng dẫn việc lập cơ sở dữ liệu về công trình ngầm đô thị; Ban hành định mức kinh tế - kỹ thuật cấp nước…
Đối với lĩnh vực quy hoạch đô thị và nông thôn, phân quyền 6 nhiệm vụ, phân định thẩm quyền 11 nhiệm vụ. Trong đó, chuyển từ Thủ tướng Chính phủ cho UBND cấp tỉnh phê duyệt quy hoạch chung đô thị và đô thị mới; phê duyệt quy hoạch chung khu du lịch quốc gia; Chuyển từ Bộ Xây dựng cho UBND cấp tỉnh/cơ quan chuyên môn thuộc Bộ Quốc phòng, Bộ Công an tổ chức lập quy hoạch và thẩm định quy hoạch (3 nhiệm vụ)…
Theo Bộ trưởng Trần Hồng Minh, với khối lượng nhiệm vụ mà cấp tỉnh, cấp xã thực hiện tăng lên so với hiện nay, Chính quyền địa phương cấp tỉnh, cấp xã cần chủ động có kế hoạch triển khai và triển khai ngay từ ngày 01/7/2025; bố trí, lựa chọn nhân sự đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ; tăng cường tổ chức tập huấn.
Ngay sau khi các Nghị định, Thông tư được ban hành và Bộ Xây dựng công bố các thủ tục hành chính trong các lĩnh vực được sửa đổi, các địa phương khẩn trương công bố các nội dung mới để thực hiện trên địa bàn theo quy định của pháp luật về kiểm soát thủ tục hành chính.
Bộ trưởng Trần Hồng Minh khẳng định, Bộ Xây dựng luôn đồng hành cùng địa phương trong quá trình triển khai, hỗ trợ kỹ thuật, nghiệp vụ kịp thời, hiệu quả và giải đáp mọi vướng mắc, khó khăn.
