Bộ Xây dựng tiếp tục hoàn thiện dự án Luật Cấp, Thoát nước theo quy trình mới

Ngày 22/6/2026, Bộ Xây dựng ban hành Quyết định số 971/QĐ-BXD về Kế hoạch xây dựng Luật Cấp, Thoát nước, làm cơ sở hoàn thiện hồ sơ trình Quốc hội khóa XVI xem xét, thông qua vào tháng 5/2027. Phóng viên Tạp chí Xây dựng đã có cuộc trao đổi với ông Tạ Quang Vinh - Cục trưởng Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng về vấn đề này.

Thực hiện quy trình xây dựng Luật theo quy định mới

♦Dự thảo Luật Cấp, Thoát nước đã được xây dựng từ năm 2024. Vì sao Bộ Xây dựng phải tiếp tục triển khai xây dựng dự án Luật theo kế hoạch mới thay vì hoàn thiện dự thảo trước đây, thưa ông?

- Trước hết, cần khẳng định Bộ Xây dựng không xây dựng lại dự án Luật Cấp, Thoát nước từ đầu. Việc triển khai hiện nay là sự kế thừa toàn bộ kết quả nghiên cứu, tổng kết thực tiễn, đánh giá tác động, tham vấn, thẩm định và dự thảo Luật đã được chuẩn bị trong giai đoạn trước, đồng thời thực hiện các thủ tục theo quy định mới của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025.

Quá trình chuẩn bị dự án Luật được triển khai liên tục từ năm 2022. Hồ sơ đề nghị xây dựng Luật đã được Bộ Tư pháp thẩm định và Chính phủ thông qua tại Nghị quyết số 203/NQ-CP ngày 01/12/2023 với 3 chính sách lớn. Năm 2024, dự án Luật được đưa vào Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2025; dự thảo đã được lấy ý kiến rộng rãi, thẩm định và hoàn thiện để trình Chính phủ.

Tuy nhiên, thời điểm dự kiến trình Quốc hội trùng với quá trình sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy và tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình hai cấp. Để tập trung nguồn lực hoàn thiện hệ thống pháp luật phục vụ bộ máy mới, Chính phủ và Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thống nhất đưa dự án Luật ra khỏi Chương trình lập pháp năm 2025. Đây chỉ là sự điều chỉnh về lộ trình, không phải do chính sách hay nội dung cốt lõi của dự thảo Luật không còn phù hợp.

Bên cạnh đó, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật số 64/2025/QH15, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 87/2025/QH15, không quy định chuyển tiếp đối với các dự án đã được đưa ra khỏi Chương trình lập pháp năm 2025. Vì vậy, Bộ Xây dựng phải thực hiện đầy đủ quy trình xây dựng chính sách và soạn thảo dự án Luật theo quy định mới.

Những yêu cầu mới chủ yếu liên quan đến trình tự, thủ tục và thành phần hồ sơ, như: tăng cường tham vấn, phản biện xã hội; bổ sung các báo cáo rà soát, thuyết minh quy phạm hóa chính sách và đánh giá về phân cấp, phân quyền, thủ tục hành chính, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Có thể thấy, thay đổi nằm ở quy trình pháp lý và yêu cầu hồ sơ. Còn về nội dung, Bộ Xây dựng vẫn kế thừa toàn bộ kết quả đã có, đồng thời rà soát, cập nhật để bảo đảm tính đồng bộ, khả thi và phù hợp với bối cảnh hiện nay.

♦Thưa ông, việc tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình hai cấp và các luật mới được ban hành thời gian qua tác động như thế nào đến quá trình xây dựng Luật Cấp, Thoát nước?

- Qua rà soát, Bộ Xây dựng xác định 3 chính sách của dự án Luật vẫn đáp ứng yêu cầu phát triển, phù hợp với thực tiễn, chủ trương của Đảng, Nhà nước và thống nhất với định hướng của các luật mới được ban hành trong giai đoạn 2025-2026. Mục tiêu, phạm vi và bản chất của các chính sách không thay đổi.

Việc tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình hai cấp và sự ra đời của một số luật mới về cơ bản không làm thay đổi các nội dung cốt lõi của dự thảo Luật. Yêu cầu đặt ra chủ yếu là cập nhật căn cứ pháp lý, rà soát phạm vi điều chỉnh với các luật có liên quan và điều chỉnh thẩm quyền, trách nhiệm, cơ chế phối hợp để phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy mới.

Theo đó, dự thảo cần phân định rõ hơn trách nhiệm giữa Trung ương, cấp tỉnh và cấp xã. Cấp tỉnh giữ vai trò quản lý tổng thể, điều phối phát triển hệ thống, tổ chức thực hiện quy hoạch, kế hoạch, quản lý công trình liên vùng, chất lượng dịch vụ, giá, an ninh, an toàn và ứng phó sự cố. Cấp xã thực hiện các nhiệm vụ phù hợp với phạm vi quản lý địa bàn như phối hợp bảo vệ công trình, tiếp nhận phản ánh của người dân, giám sát cộng đồng và xử lý ban đầu các tình huống phát sinh.

Đối với hệ thống pháp luật hiện hành, dự thảo Luật tiếp tục được rà soát để tránh chồng chéo. Luật Cấp, Thoát nước sẽ tập trung điều chỉnh các vấn đề đặc thù của hệ thống kỹ thuật và dịch vụ như: vùng cấp nước, vùng phục vụ cấp nước, lưu vực thoát nước, quản lý vận hành, chất lượng dịch vụ, cấp nước an toàn, chống ngập, đấu nối, cơ sở dữ liệu và quyền, nghĩa vụ của các chủ thể.

Bên cạnh đó, dự thảo Luật cũng cập nhật những yêu cầu mới từ thực tiễn như: bảo đảm an ninh, an toàn cấp nước; nâng cao hiệu quả thoát nước, chống ngập đô thị; thúc đẩy chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu ngành; tái sử dụng nước sau xử lý, quản lý bùn thải, phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và thích ứng với BĐKH.

Tập trung hoàn thiện các cơ chế phát triển hệ thống cấp, thoát nước

♦Thưa ông, dự thảo Luật lần này sẽ tập trung điều chỉnh những nội dung trọng tâm nào?

- Dự thảo Luật tiếp tục kế thừa các nội dung đã được nghiên cứu, tiếp thu và hoàn thiện trước đây, đồng thời cụ thể hóa 3 chính sách đã được Chính phủ thông qua, gồm: phát triển hệ thống cấp, thoát nước đồng bộ; quản lý, vận hành và khai thác hệ thống; bảo đảm nguồn lực phát triển.

Trên cơ sở đó, dự thảo Luật được rà soát để đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và các chủ trương về phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số, tăng trưởng xanh và kinh tế tuần hoàn.

Các nội dung trọng tâm dự kiến tập trung hoàn thiện gồm: phát triển hệ thống cấp, thoát nước theo chiến lược, quy hoạch và vùng cấp nước, vùng phục vụ cấp nước; hoàn thiện cơ chế quản lý, vận hành và nâng cao chất lượng dịch vụ; tăng cường bảo đảm an ninh, an toàn cấp nước; hoàn thiện cơ chế thoát nước mưa, chống ngập, thu gom và xử lý nước thải; thúc đẩy chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất; bảo đảm nguồn lực đầu tư phát triển; đồng thời tiếp tục rà soát, đơn giản hóa thủ tục hành chính và tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm giải trình.

Mục tiêu là hình thành hệ thống luật có tính ổn định, lâu dài, tạo hành lang pháp lý thống nhất cho toàn bộ chuỗi hoạt động cấp nước, thoát nước và xử lý nước thải, đồng thời bảo đảm tính linh hoạt để thích ứng với sự phát triển của khoa học, công nghệ và yêu cầu thực tiễn.

♦Bài học nào từ quá trình xây dựng dự thảo Luật trước đây sẽ được kế thừa trong lần xây dựng này, thưa ông?

- Quá trình xây dựng dự thảo Luật trong giai đoạn trước đã tạo nền tảng quan trọng về dữ liệu, tài liệu và kinh nghiệm thực tiễn, được kế thừa toàn bộ trong lần triển khai này.

Một trong những bài học quan trọng là phải bám sát thực tiễn, lấy người dân, doanh nghiệp, địa phương và chất lượng dịch vụ làm trung tâm; sử dụng đầy đủ kết quả tổng kết thi hành, đánh giá tác động và ý kiến của các đối tượng chịu tác động để hoàn thiện chính sách.

Cùng với đó, cần xác định rõ phạm vi điều chỉnh, khoảng trống pháp luật về cấp, thoát nước, tránh chồng chéo với các Luật hiện hành, đồng thời bổ sung cơ chế quản lý thống nhất đối với những vấn đề đặc thù của lĩnh vực cấp, thoát nước.

Kinh nghiệm thực tiễn cũng cho thấy chính sách phải gắn với nguồn lực và điều kiện tổ chức thực hiện. Các mục tiêu về bảo đảm an ninh, an toàn cấp nước, nâng cao chất lượng dịch vụ, tăng tỷ lệ thu gom, xử lý nước thải, giảm ngập và cải thiện môi trường chỉ có thể đạt được khi đồng thời hoàn thiện cơ chế giá, chính sách hỗ trợ của Nhà nước, huy động nguồn lực khu vực tư nhân và nâng cao trách nhiệm của các đơn vị cung cấp dịch vụ.

Bên cạnh đó, Luật cần tập trung quy định các nguyên tắc, cơ chế và trách nhiệm mang tính ổn định, lâu dài; còn các tiêu chuẩn, thông số kỹ thuật, xã hội thường xuyên thay đổi sẽ được giao cơ quan có thẩm quyền quy định chi tiết. Công tác tham vấn và truyền thông chính sách cũng phải được thực hiện sớm, thực chất và minh bạch theo yêu cầu của pháp luật hiện hành.

♦Trân trọng cảm ơn ông về cuộc trao đổi này!