Ba Nghị định mới về quản lý chất lượng công trình, VLXD và điều kiện năng lực hoạt động xây dựng làm rõ những thay đổi trong phương thức quản lý theo Luật Xây dựng năm 2025. 
Chiều 29/6, Hội nghị phổ biến Luật Xây dựng năm 2025 và các VBQPPL quy định chi tiết thi hành tiếp tục với ba chuyên đề về quản lý chất lượng công trình, quản lý vật VLXD và điều kiện năng lực hoạt động xây dựng.
Ba chuyên đề do lãnh đạo Cục Giám định nhà nước về chất lượng công trình xây dựng, Vụ KHCN, MT&VLXD, Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng trực tiếp trình bày, tập trung vào những quy định mới tác động trực tiếp đến người dân và doanh nghiệp từ ngày 1/7/2026.
Nhà ở được quản lý theo toàn bộ vòng đời công trình
Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất của Nghị định số 207/2026/NĐ-CP là chuyển cách tiếp cận quản lý chất lượng công trình từ từng giai đoạn riêng lẻ sang quản lý xuyên suốt vòng đời công trình. Điều này tác động trực tiếp đến các dự án nhà ở, đặc biệt là nhà chung cư, nhà ở thương mại và nhà ở xã hội.
Ông Nguyễn Việt Sơn - Phó Cục trưởng Cục Giám định nhà nước về chất lượng công trình xây dựng cho biết, việc quản lý không dừng ở khâu nghiệm thu đưa công trình vào sử dụng mà tiếp tục xuyên suốt các giai đoạn bàn giao, bảo hành, bảo trì, quan trắc, kiểm định, đánh giá an toàn và dừng khai thác khi công trình không còn bảo đảm điều kiện an toàn. Hồ sơ hoàn thành công trình và hồ sơ phục vụ quản lý, sử dụng công trình trở thành căn cứ quan trọng trong suốt quá trình khai thác, thay vì chỉ phục vụ quyết toán dự án như trước.
Nghị định số 207/2026/NĐ-CP cũng lần đầu tiên chuẩn hóa nhiều khái niệm phục vụ quản lý chất lượng như: hồ sơ hoàn thành công trình, quan trắc công trình, kiểm định xây dựng, thời hạn sử dụng theo thiết kế và thời hạn sử dụng thực tế của công trình. Đây là cơ sở để các chủ đầu tư, ban quản trị nhà chung cư, đơn vị quản lý vận hành và cơ quan quản lý nhà nước theo dõi tình trạng công trình trong suốt quá trình khai thác.
Đối với các công trình có quy mô lớn, kỹ thuật phức tạp, Nghị định số 207/2026/NĐ-CP quy định chặt chẽ hơn về quan trắc trong quá trình thi công và khai thác sử dụng, đồng thời bổ sung yêu cầu đối với hồ sơ quản lý chất lượng, hồ sơ bảo trì và hồ sơ phục vụ quản lý vận hành. Những quy định này hướng tới mục tiêu phát hiện sớm rủi ro, kéo dài tuổi thọ công trình và bảo đảm an toàn cho người sử dụng.
Vật liệu xây dựng được quản lý từ quy hoạch đến chất lượng sản phẩm
Nếu Nghị định số 207/2026/NĐ-CP tập trung vào chất lượng công trình thì Nghị định số 209/2026/NĐ-CP lại thay đổi cách quản lý VLXD ngay từ khâu quy hoạch phát triển.
Theo chuyên đề được ông Nguyễn Hữu Thọ - Phó Vụ trưởng Vụ KHCN, MT&VLXD giới thiệu tại hội nghị, thay vì quản lý chủ yếu ở khâu sản xuất và lưu thông như trước đây, Nghị định số 209/2026/NĐ-CP thiết lập cơ chế quản lý xuyên suốt từ chiến lược phát triển, quy hoạch nguồn nguyên liệu, kế hoạch phát triển vật liệu xây dựng của địa phương đến sử dụng vật liệu trong công trình.
Một điểm mới quan trọng là quy định về Chiến lược phát triển VLXD quốc gia được xây dựng theo thời kỳ 10 năm, tầm nhìn 30 năm, trong khi kế hoạch phát triển VLXD cấp tỉnh được lập theo chu kỳ 5 năm, định hướng 10 năm và có thể tích hợp vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Điều này giúp địa phương chủ động dự báo nhu cầu VLXD, cân đối nguồn nguyên liệu, đáp ứng yêu cầu của các dự án hạ tầng trọng điểm thay vì xử lý tình trạng thiếu hụt khi dự án đã triển khai.
Theo nội dung chuyên đề, kế hoạch phát triển VLXD của địa phương phải đánh giá hiện trạng sản xuất, tiêu thụ, nguồn tài nguyên khoáng sản làm VLXD, dự báo cung - cầu, khả năng đáp ứng cho các dự án trọng điểm, đồng thời xem xét nhu cầu về năng lượng, hạ tầng kỹ thuật và yêu cầu bảo vệ môi trường.
Nghị định số 209/2026/NĐ-CP cũng thay đổi phương thức quản lý chất lượng VLXD. Thay vì kiểm tra hành chính dàn trải, việc quản lý chuyển mạnh sang đánh giá theo tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, dữ liệu và mức độ rủi ro, đồng thời tăng cường hậu kiểm trong quá trình sản xuất, lưu thông và sử dụng VLXD. Đây là một trong ba chuyển dịch lớn của Nghị định số 209/2026/NĐ-CP, cùng với việc chuyển từ quản lý dàn trải sang quản lý có trọng tâm và thúc đẩy phát triển vật liệu xây dựng xanh, vật liệu tái chế, vật liệu thông minh, kinh tế tuần hoàn.
Đối với doanh nghiệp sản xuất VLXD, Nghị định số 209/2026/NĐ-CP tạo cơ chế rõ ràng hơn về tiêu chuẩn chất lượng, sử dụng chất thải làm nguyên liệu sản xuất, khuyến khích đổi mới công nghệ, đồng thời yêu cầu lưu giữ dữ liệu về nguồn gốc, chất lượng sản phẩm và kết quả đánh giá sự phù hợp để phục vụ công tác hậu kiểm.
Dữ liệu số trở thành nền tảng của hoạt động xây dựng
Một trong những thay đổi lớn nhất của đợt hoàn thiện pháp luật lần này nằm ở Nghị định số 212/2026/NĐ-CP. Lần đầu tiên, hoạt động xây dựng được quản lý trên nền tảng Hệ thống thông tin và Cơ sở dữ liệu quốc gia về hoạt động xây dựng. Nghị định số 212/2026/NĐ-CP gồm 6 Chương, 58 Điều, quy định đồng bộ từ tạo lập dữ liệu, cấp mã định danh, kết nối, chia sẻ, khai thác dữ liệu đến quản lý năng lực của tổ chức, cá nhân và nhà thầu nước ngoài.
Theo ông Nguyễn Chí Hiếu - Phó Cục trưởng Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng cho biết, mỗi quy hoạch đô thị, quy hoạch nông thôn, dự án đầu tư xây dựng, công trình xây dựng, định mức, giá xây dựng, chỉ số giá xây dựng và năng lực hoạt động xây dựng đều được cấp một mã định danh duy nhất để sử dụng xuyên suốt trong toàn bộ quá trình quản lý. Mọi kết quả giải quyết thủ tục hành chính ở các bước tiếp theo đều phải cập nhật trên hệ thống theo mã định danh này, thay cho việc hình thành nhiều bộ hồ sơ độc lập như trước đây.
Đối với doanh nghiệp, thay đổi này giúp giảm việc kê khai lặp lại thông tin, tăng tính minh bạch về năng lực hoạt động xây dựng và tạo điều kiện kết nối dữ liệu giữa các cơ quan quản lý. Đối với cơ quan quản lý nhà nước, hệ thống sẽ hỗ trợ theo dõi toàn bộ quá trình từ quy hoạch, đầu tư, thi công đến khai thác công trình trên cùng một nền tảng dữ liệu.
Đáng chú ý, hệ thống dữ liệu này cũng tạo nền tảng để triển khai đồng bộ quy định về Mô hình thông tin công trình (BIM) theo Nghị định số 217/2026/NĐ-CP. Khi BIM được áp dụng từ giai đoạn lập dự án đối với các công trình thuộc diện bắt buộc, dữ liệu thiết kế, thi công, nghiệm thu và hoàn công số sẽ được kế thừa trong quá trình quản lý, vận hành và bảo trì công trình. Điều này mở ra khả năng hình thành hồ sơ số của công trình xuyên suốt từ quy hoạch, thiết kế, thi công, hoàn công đến khai thác, bảo trì và cải tạo, thay vì mỗi giai đoạn sử dụng một bộ hồ sơ độc lập như trước.
Ba Nghị định được giới thiệu tại phiên chuyên đề chiều 29/6 cho thấy, trọng tâm của đợt hoàn thiện pháp luật lần này không chỉ là sửa đổi quy định quản lý xây dựng, mà còn chuyển mạnh sang mô hình quản lý dựa trên dữ liệu số, tiêu chuẩn, quy chuẩn và trách nhiệm của các chủ thể tham gia hoạt động xây dựng. Đây được kỳ vọng sẽ tạo môi trường minh bạch hơn cho doanh nghiệp, đồng thời nâng cao chất lượng công trình và hiệu quả quản lý nhà nước khi toàn bộ hệ thống văn bản mới đồng loạt có hiệu lực từ ngày 1/7/2026.
Khép lại hội nghị, hệ thống 6 Nghị định, 8 Thông tư và 2 Quyết định hướng dẫn thi hành Luật Xây dựng năm 2025 đã được phổ biến đầy đủ đến các Bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp và các chủ thể tham gia hoạt động xây dựng. Các văn bản sẽ đồng loạt có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, tạo nền tảng pháp lý mới theo hướng phân cấp mạnh hơn, đẩy mạnh chuyển đổi số và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực xây dựng.
