Ba yếu tố Khung pháp lý và vai trò của Nhà nước, Cơ chế chia sẻ rủi ro và hỗ trợ tài chính và Năng lực quản lý dự án đều có ảnh hưởng tích cực và có ý nghĩa thống kê đến khả năng thu hút đầu tư vào hạ tầng giao thông đường bộ tại khu vực Tây Nam Bộ. 
1. Đặt vấn đề
Vùng Tây Nam Bộ (Đồng bằng sông Cửu Long) là khu vực có vị trí chiến lược quan trọng của Việt Nam, với hệ thống sông ngòi dày đặc, diện tích đất nông nghiệp lớn và dân số đông chiếm trên 20% dân số cả nước.
Tây Nam Bộ là vùng kinh tế - xã hội đặc thù với mạng lưới sông ngòi dày đặc, địa hình thấp và thường xuyên chịu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, sạt lở, xâm nhập mặn, điều này làm gia tăng chi phí xây dựng và duy tu hạ tầng, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về lựa chọn mô hình đầu tư hiệu quả và bền vững.
Bên cạnh đó, tốc độ đô thị hóa còn chậm, quy mô kinh tế nhỏ và nguồn thu ngân sách hạn chế cũng khiến khu vực gặp nhiều khó khăn trong việc triển khai các dự án lớn theo hình thức truyền thống.
Để đạt được mục tiêu đưa tổng chiều dài cao tốc cả nước lên khoảng 5.000 km vào năm 2030 trong phạm vi cả nước, đồng thời mục tiêu riêng cho khu vực Đồng bằng sông Cửu Long là đạt khoảng 1.200 km vào 2030 cũng như hoàn thiện hệ thống đường bộ theo quy hoạch, nhu cầu đầu tư cần thiết để hiện thực hóa các mục tiêu nêu trên là rất lớn, vượt khả năng cân đối ngân sách Trung ương và địa phương trong bối cảnh nguồn lực công còn hạn chế.
Mục tiêu của bài báo là nhằm xác định những yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến thu hút đầu tư phát triển hạ tầng giao thông đường bộ tại khu vực này theo khía cạnh đánh giá của các nhà đầu tư tư nhân. Thông qua phương pháp khảo sát bằng bảng hỏi được gửi đến các doanh nghiệp đã và đang tham gia các dự án hạ tầng giao thông đường bộ trong khu vực nghiên cứu.
Kết quả nghiên cứu cho thấy ba yếu tố Khung pháp lý và vai trò của Nhà nước, Cơ chế chia sẻ rủi ro, hỗ trợ tài chính và Năng lực quản lý dự án đều có ảnh hưởng tích cực và có ý nghĩa thống kê đến khả năng thu hút đầu tư vào hạ tầng giao thông đường bộ tại khu vực Tây Nam Bộ, trong đó năng lực quản lý dự án được xác định là nhân tố quan trọng nhất.
2. Cơ sở lý thuyết về thu hút đầu tư hạ tầng giao thông đường bộ
2.1. Khái niệm thu hút đầu tư hạ tầng giao thông đường bộ
Hạ tầng giao thông là hệ thống những công trình vật chất kỹ thuật, các công trình kiến trúc và các phương tiện về tổ chức cơ sở hạ tầng mang tính nền móng cho sự phát triển của ngành Giao thông vận tải và nền kinh tế [1]. Cơ sở hạ tầng giao thông bao gồm hệ thống cầu, đường, cảng biển, cảng sông, nhà ga, sân bay, bến bãi và hệ thống trang thiết bị phụ trợ: Thông tin tín hiệu, biển báo, đèn đường.
Việc thu hút đầu tư không chỉ đơn thuần là huy động vốn mà còn bao gồm việc thiết kế các chính sách, cơ chế pháp lý, ưu đãi và dịch vụ hỗ trợ nhằm tạo lợi thế cạnh tranh so với các địa điểm đầu tư khác và thu hút sự quan tâm của các nhà đầu tư cả trong nước và nước ngoài.
Theo nghiên cứu của Phan Thị Quy (2025) [2], thu hút đầu là quá trình tạo ra môi trường thuận lợi để khuyến khích các nhà đầu tư nội địa và quốc tế đưa vốn, công nghệ và nguồn lực vào các hoạt động kinh tế hoặc dự án phát triển. Đây là một hoạt động chiến lược đòi hỏi phối hợp chính sách, năng lực địa phương và tiềm năng thị trường.
Trong bối cảnh phát triển hạ tầng, thu hút đầu tư bao gồm việc tạo ra các điều kiện thể chế, pháp lý, tài chính, kỹ thuật và dịch vụ hỗ trợ để khuyến khích nguồn vốn công và tư, trong nước và quốc tế tham gia vào xây dựng và nâng cấp các công trình giao thông.
Theo (OECD 2024) [3], các chính sách thu hút đầu tư thường liên quan đến ưu đãi thuế, bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư, hỗ trợ tiếp cận đất đai, cơ chế chia sẻ rủi ro và bảo đảm minh bạch trong thủ tục phê duyệt dự án.
2.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến thu hút đầu tư hạ tầng giao thông đường bộ
Thu hút đầu tư, đặc biệt vào hạ tầng giao thông đường bộ là một quá trình phức tạp chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố đa chiều: Chính sách - pháp luật, thể chế - quản trị, kinh tế - tài chính (thu hồi vốn chậm), kỹ thuật - hạ tầng, xã hội và rủi ro môi trường. Các nghiên cứu trong nước và quốc tế đã chỉ ra rằng những yếu tố này có tác động khác nhau nhưng đều quyết định đến khả năng hấp dẫn nguồn vốn đầu tư trong và ngoài nước.
- Khung pháp lý và vai trò của Nhà nước: Một trong những nhân tố nền tảng quyết định đến khả năng thu hút đầu tư là khung pháp luật và chính sách điều tiết của Nhà nước. Nghiên cứu của Cù Thanh Thủy et al. (2018) [4] cho thấy, một hệ thống pháp lý rõ ràng, minh bạch và ổn định giúp giảm rủi ro pháp lý cho nhà đầu tư và tăng niềm tin vào cơ hội lợi nhuận của dự án.
Nghiên cứu về các dự án BOT trong khu vực kinh tế trọng điểm phía Nam như nghiên cứu của Nguyễn Minh Kiều et al. (2019) [5] đã chỉ ra rằng, các yếu tố liên quan tới quy định pháp luật, vai trò của Nhà nước trong chuẩn hóa thủ tục và hỗ trợ chính sách là nhóm nhân tố có ảnh hưởng lớn tới tính hấp dẫn của dự án đối với nhà đầu tư.
- Cơ chế chia sẻ rủi ro và hỗ trợ tài chính: Khi vốn đầu tư cho hạ tầng là rất lớn và thời gian hoàn vốn dài, cơ chế chia sẻ rủi ro và các công cụ tài chính hỗ trợ (chẳng hạn bảo lãnh doanh thu, ưu đãi thuế, cơ chế bù đắp rủi ro ngoại lệ) đóng vai trò quan trọng trong quyết định đầu tư.
Nhóm nghiên cứu tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long cũng nhận dạng rằng các yếu tố tài chính, bao gồm sự sẵn có của nguồn tài trợ, chi phí vốn và hỗ trợ tài chính từ Nhà nước là rào cản lớn nhất ảnh hưởng tới thu hút vốn đầu tư PPP vào dự án hạ tầng giao thông (Đỗ Tiến Sỹ et al. 2019) [6].
- Năng lực quản lý dự án: Năng lực và chất lượng quản lý tại các cơ quan chủ đầu tư, cơ quan quản lý nhà nước có ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả triển khai, tính minh bạch và niềm tin của nhà đầu tư.
Nghiên cứu của Trần Trung Kiên et al. 2023) [1] cho thấy, yếu tố thành công của dự án PPP ở Việt Nam nêu rõ rằng tính minh bạch trong đấu thầu, cam kết trách nhiệm giữa Nhà nước và nhà đầu tư, cùng với công tác quản trị tốt là những yếu tố then chốt quyết định sự thành công của dự án PPP trong lĩnh vực hạ tầng và đây cũng là yếu tố góp phần thu hút sự tham gia của các nhà đầu tư với các dự án.
2.3. Giả thuyết nghiên cứu
Giả thuyết H1: Khung pháp lý rõ ràng, minh bạch và vai trò hỗ trợ của Nhà nước có tác động tích cực đến thu hút đầu tư phát triển hạ tầng giao thông đường bộ.
Nghiên cứu trước cho thấy khung pháp luật ổn định giúp giảm rủi ro pháp lý, tăng tính dự đoán và tạo niềm tin cho nhà đầu tư, đặc biệt trong các dự án BOT, BT và PPP. Vai trò của Nhà nước trong bảo đảm minh bạch, đơn giản hóa thủ tục và điều phối giữa các bên là yếu tố cốt lõi tác động đến quyết định đầu tư (Cù Thanh Thủy et al.,2018, OECD 2024).
Giả thuyết H2: Cơ chế chia sẻ rủi ro hợp lý và các chính sách hỗ trợ tài chính của Nhà nước có tác động tích cực đến thu hút đầu tư hạ tầng giao thông đường bộ.
Trong lĩnh vực hạ tầng giao thông, rủi ro tài chính (như biến động doanh thu, thay đổi chính sách, rủi ro xây dựng) là rào cản lớn nhất khiến nhà đầu tư e ngại. Sự tồn tại của các công cụ như bảo lãnh doanh thu, bảo lãnh tín dụng, hỗ trợ lãi vay hoặc đồng tài trợ của Chính phủ giúp giảm thiểu rủi ro và tăng khả năng sinh lợi của dự án (Đỗ Tiến Sỹ et al. 2019).
Giả thuyết H3: Năng lực quản lý dự án của cơ quan nhà nước có tác động tích cực đến thu hút đầu tư phát triển hạ tầng giao thông đường bộ.
Trong quản lý dự án đầu tư hạ tầng giao thông, năng lực quản lý yếu dẫn đến kéo dài thời gian chuẩn bị, giải phóng mặt bằng chậm, điều chỉnh dự toán nhiều lần, làm tăng chi phí và giảm hiệu quả dự án - đây là các nguyên nhân phổ biến khiến nhà đầu tư ngần ngại tham gia.
Ngược lại, cơ quan nhà nước có năng lực tốt sẽ nâng cao tính minh bạch, đẩy nhanh tiến độ và tăng mức độ tin cậy của dự án. Nghiên cứu của Trần Trung Kiên et al. (2023) cho thấy, yếu tố về năng lực thể chế và quản lý dự án của cơ quan nhà nước sẽ ảnh hưởng lớn đến thu hút đầu tư của các thành phần kinh tế.
3. Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu này sử dụng phương pháp định lượng thông qua khảo sát bảng hỏi để xác định những yếu tố ảnh hưởng đến thu hút đầu tư phát triển hạ tầng giao thông đường bộ. Bảng khảo sát được gửi đến các cán bộ, quản lý cấp trung và cấp cao (từ cấp trưởng phòng trở lên) đang công tác tại các doanh nghiệp đã và đang các dự án hạ tầng giao thông đường bộ trong khu vực nghiên cứu trong tháng 8 - 9 năm 2025.
Trong đó, các phát biểu được đo lường bằng thang đo Likert 5 điểm, từ 1 = “Hoàn toàn không đồng ý” đến 5 = “Hoàn toàn đồng ý”. Tổng cộng có 90 bảng hỏi được phát ra, trong đó 75 bảng hợp lệ được sử dụng để phân tích dữ liệu.
Về kinh nghiệm công tác, đa số người trả lời có thâm niên đáng kể: Khoảng 81,3% có từ 5 năm kinh nghiệm trở lên trong lĩnh vực giao thông - xây dựng hoặc quản lý đầu tư công, trong khi 18,7% còn lại có dưới 5 năm kinh nghiệm.
4. Kết quả nghiên cứu
Kết quả thống kê mô tả cho thấy các yếu tố ảnh hưởng đến thu hút đầu tư hạ tầng giao thông đường bộ đều được đánh giá ở mức trung bình khá trở lên. Đối với khung pháp lý và vai trò của Nhà nước, các biến quan sát có Mean dao động từ 3,42 đến 3,68, SD từ 0,79 đến 0,88, cho thấy người trả lời nhìn nhận vai trò điều tiết và sự ổn định của hệ thống pháp luật vẫn là yếu tố then chốt, mặc dù còn tồn tại hạn chế về tính đồng bộ và giám sát.
Yếu tố cơ chế chia sẻ rủi ro và hỗ trợ tài chính được đánh giá khá cao với Mean từ 3,58 đến 3,77 và SD từ 0,74 đến 0,91, phản ánh sự quan tâm lớn của nhà đầu tư đối với các rủi ro tài chính như lãi suất, tỷ giá và lạm phát. Trong đó, “chia sẻ rủi ro liên quan thị trường tài chính” được đánh giá cao nhất, thể hiện vai trò quan trọng của các cơ chế hỗ trợ tài chính trong thu hút đầu tư tư nhân.
Đối với năng lực quản lý dự án, các biến có Mean từ 3,65 đến 3,82 và SD từ 0,71 đến 0,83, phản ánh đánh giá tích cực của người trả lời về năng lực lập kế hoạch, phê duyệt và giám sát dự án của cơ quan quản lý. Khả năng lập kế hoạch phù hợp thực tế là biến được đánh giá cao nhất trong nhóm.
Cuối cùng, thang đo thu hút đầu tư ghi nhận Mean từ 3,68 đến 3,77 và SD từ 0,79 đến 0,85, cho thấy mức độ hấp dẫn của các dự án giao thông đường bộ được đánh giá tương đối tốt. Nhà đầu tư đặc biệt đồng thuận ở mức cao đối với khả năng tiếp tục hoặc mở rộng đầu tư nếu có dự án tương tự.
Bảng 1. Thống kê giá trị trung bình các thang đo các nhân tố
Nguồn: Tổng hợp của tác giả
Từ kết quả phân tích dữ liệu khảo sát, phương trình hồi quy đa biến như sau:
Y = 0,315+0,241*X1+0,308*X2+0,372*X3+ε
Trong đó: Y - Khả năng thu hút đầu tư vào hạ tầng giao thông đường bộ; X1- Khung pháp lý và vai trò của Nhà nước; X2 - Cơ chế chia sẻ rủi ro và hỗ trợ tài chính; X3 - Năng lực quản lý dự án.
Kết quả phân tích hồi quy tuyến tính đa biến cho thấy cả ba nhân tố độc lập đều có ảnh hưởng tích cực và có ý nghĩa thống kê đến thu hút đầu tư vào hạ tầng giao thông đường bộ. Cụ thể, khung pháp lý và vai trò của Nhà nước có hệ số Beta chuẩn hóa β = 0,241 với p = 0,012, cho thấy vai trò điều tiết của Nhà nước, sự ổn định pháp lý và các can thiệp hợp lý đóng góp tích cực vào quyết định đầu tư của nhà đầu tư.
Cơ chế chia sẻ rủi ro và hỗ trợ tài chính cũng có ảnh hưởng đáng kể với β = 0,308, p = 0,004, phản ánh rằng các biện pháp giảm thiểu rủi ro tài chính, hỗ trợ lãi suất, tỷ giá và lạm phát giúp tăng niềm tin và sự sẵn sàng tham gia đầu tư.
Trong khi đó, Năng lực quản lý dự án được đánh giá là nhân tố có tác động mạnh nhất, với β = 0,372, p = 0,001, cho thấy khả năng lập kế hoạch rõ ràng, quy trình phê duyệt minh bạch và giám sát tiến độ hiệu quả của cơ quan quản lý dự án là yếu tố then chốt để thu hút vốn đầu tư.
Như vậy, cả ba giả thuyết nghiên cứu đều được kiểm định thành công, đồng nghĩa rằng Khung pháp lý và vai trò Nhà nước, Cơ chế chia sẻ rủi ro và hỗ trợ tài chính, Năng lực quản lý dự án đều là những yếu tố quan trọng, góp phần giải thích 55,4% biến thiên của thu hút đầu tư, từ đó cung cấp cơ sở khoa học để đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực thu hút đầu tư vào hạ tầng giao thông đường bộ tại khu vực Tây Nam Bộ.
Dựa trên kết quả hồi quy cho thấy, nhân tố “Năng lực quản lý dự án” (PM) có ảnh hưởng lớn nhất đến thu hút đầu tư, với hệ số Beta chuẩn hóa β = 0,372, p = 0,001, cao hơn so với Cơ chế chia sẻ rủi ro và hỗ trợ tài chính (β = 0,308) và Khung pháp lý và vai trò của Nhà nước (β = 0,241).
Điều này cho thấy rằng, trong bối cảnh thu hút đầu tư vào hạ tầng giao thông đường bộ, khả năng lập kế hoạch rõ ràng, quy trình phê duyệt minh bạch và giám sát chi phí - tiến độ hiệu quả của cơ quan quản lý dự án là yếu tố then chốt, đóng vai trò quyết định hơn cả so với cơ chế tài chính hay khung pháp lý.
5. Kết luận và khuyến nghị chính sách
Nghiên cứu đã xác định được ba yếu tố có ảnh hưởng đáng kể và có ý nghĩa thống kê đến khả năng thu hút đầu tư phát triển hạ tầng giao thông đường bộ tại khu vực Tây Nam Bộ, bao gồm: Khung pháp lý và vai trò của Nhà nước, Cơ chế chia sẻ rủi ro và hỗ trợ tài chính, và Năng lực quản lý dự án.
Trong đó, năng lực quản lý dự án được chứng minh là nhân tố tác động mạnh nhất đến quyết định đầu tư của khu vực tư nhân. Điều này cho thấy các nhà đầu tư không chỉ quan tâm đến khuôn khổ chính sách mà còn đặc biệt chú trọng vào năng lực thực thi, giám sát, giải ngân và điều phối dự án của các cơ quan nhà nước cũng như chủ đầu tư công.
Kết quả nghiên cứu đồng thời phản ánh bối cảnh đặc thù của Tây Nam Bộ - một vùng kinh tế trọng điểm nhưng chịu tác động mạnh của biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn ngày càng gia tăng, sụt lún, sạt lở bờ sông, bờ biển diễn biến phức tạp.
Những rủi ro tự nhiên này làm gia tăng chi phí đầu tư, chi phí duy tu bảo trì, kéo dài tiến độ và giảm mức độ chắc chắn của dòng tiền dự án, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định tham gia của nhà đầu tư tư nhân.
Do vậy, nhu cầu hoàn thiện chính sách và tăng cường cơ chế chia sẻ rủi ro càng trở nên cấp thiết, nhằm đảm bảo tính bền vững, khả thi và hấp dẫn của các dự án hạ tầng giao thông trong bối cảnh môi trường tự nhiên ngày càng khó dự báo.
Nghiên cứu cũng cho thấy, để thu hút hiệu quả hơn nguồn lực tư nhân phục vụ phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ tại Tây Nam Bộ, cần chú trọng đồng thời vào việc cải thiện thể chế, tăng cường năng lực quản lý dự án, đặc biệt là thiết kế cơ chế phân bổ rủi ro phù hợp với điều kiện tự nhiên của vùng.
Điều này không chỉ góp phần nâng cao sức hấp dẫn của dự án mà còn giúp xây dựng hệ thống hạ tầng giao thông thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu, hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội bền vững trong dài hạn.
* Tiêu đề do Tòa soạn đặt - Mời xem file PDF tại đây
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1]. Trần Trung Kiên, Nguyễn Minh Nguyệt (2023), Factors Affecting the Success of PPP Transport Projects in Vietnam, International Journal of Sustainable Construction Engineering and Technology 14(1): 69-75.
[2]. Phan Thị Quy (2025), Attracting foreign investment into ho chi minh city: current situation, trends and policy orientation, International Journal of Science Academic Research vol.06, Issue 07, pp.10339-10343.
[3]. OECD (2024), The Role of Incentives in Investment Promotion: trends and practices in oecd member countries.
[4]. Cù Thanh Thủy, Trần Thọ Đạt (2018), Factors affecting the investment decision on the road traffic infrastructure development: A case study in Vietnam, Global and Stochastic Analysis, MUK publication 5(7).
[5]. Nguyễn Minh Kiều, Phạm Hà, Nguyễn Minh Phước (2019), Tài trợ đầu tư hạ tầng giao thông kết nối vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, Tạp chí Khoa học Đại học mở TP.HCM - Kinh tế và quản trị kinh doanh 14(2): 43-60.
[6]. Đỗ Tiến Sỹ, Nguyễn Anh Thư, Trần Nguyễn Nhật Nam (2019), Mô hình đánh giá sự sẵn sàng đầu tư của khu vực tư nhân trong các dự án PPP giao thông ở Việt Nam.
[7]. Cheung, E., et al. (2009), Enhancing value for money in public private partnership projects: Findings from a survey conducted in Hong Kong and Australia compared to findings from previous research in the UK., Journal of Financial Management of Property and Construction 14(1): 7-20.
