Cải cách hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật bê tông không chỉ là yêu cầu chuyên môn, mà là vấn đề chính sách công gắn với an toàn công trình, hiệu quả đầu tư và năng lực cạnh tranh của ngành Xây dựng. 
Việc đặt lại nền tảng tiêu chuẩn theo hướng minh bạch, đồng bộ và dựa trên tính năng được xem là điều kiện then chốt để chuyển trọng tâm từ làm chủ thi công sang làm chủ chất lượng và vòng đời công trình trong giai đoạn phát triển mới.
Trong phần chia sẻ về hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật trong lĩnh vực bê tông tại Hội nghị Tổng kết Hội Bê tông Việt Nam năm 2025, TS Lê Minh Long - Phó Vụ trưởng Vụ KHCN, MT&VLXD (Bộ Xây dựng) đã tập trung vào “phần gốc” của thị trường xây dựng là tiêu chuẩn - công cụ điều tiết kỹ thuật và pháp lý quan trọng nhất của Nhà nước.
Từ hệ thống “mô tả” sang tiếp cận theo tính năng
Theo TS Lê Minh Long, trong nhiều năm, tiêu chuẩn bê tông ở Việt Nam chủ yếu được xây dựng theo cách tiếp cận mô tả vật liệu và quy trình, trong đó trọng tâm là cấp phối, mác bê tông và phương pháp thử. Cách tiếp cận này phù hợp với giai đoạn thị trường còn đơn giản, yêu cầu kỹ thuật chưa cao. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, khi bê tông được sử dụng cho các công trình có yêu cầu ngày càng khắt khe về độ bền lâu, môi trường xâm thực, tải trọng động và vòng đời công trình, hệ tiêu chuẩn cũ đã bộc lộ rõ độ trễ nhất định.
Báo cáo của TS Lê Minh Long cho thấy, bê tông và bê tông cốt thép hiện chiếm trên 70% kết cấu chịu lực của các công trình xây dựng, với sản lượng năm 2025 ước đạt khoảng 152 triệu m³, trong đó khoảng 80% nằm ở dải cường độ 20 - 70 MPa. Quy mô này đòi hỏi tiêu chuẩn không chỉ “đủ dùng” mà phải định hướng được chất lượng và hành vi thị trường.
Trong bối cảnh đó, việc Bộ Xây dựng ban hành 5 tiêu chuẩn bê tông mới trong năm 2025, theo hướng tiếp cận bê tông theo tính năng (performance-based), được TS Lê Minh Long đánh giá là bước thay đổi có tính bản lề, bởi lần đầu tiên hệ tiêu chuẩn quốc gia cho phép xác lập yêu cầu bê tông dựa trên mục tiêu sử dụng và điều kiện làm việc của công trình, thay vì chỉ dựa trên mác hay cấp phối cố định.
Một điểm nhấn quan trọng trong ý kiến của TS Lê Minh Long là lộ trình chuyển đổi hệ tiêu chuẩn quốc gia theo hướng tiệm cận tiêu chuẩn châu Âu (EN). Bộ Xây dựng đang quản lý khoảng 1.500 tiêu chuẩn, trong đó lĩnh vực xây dựng dân dụng - công nghiệp chiếm khoảng 1.000 tiêu chuẩn. Riêng nhóm tiêu chuẩn liên quan đến bê tông, theo kế hoạch, cần xây dựng và chuyển đổi 166 tiêu chuẩn để tương thích với hệ EN, với mục tiêu đến năm 2030 cơ bản thay thế hoàn toàn hệ tiêu chuẩn cũ.
TS Lê Minh Long thẳng thắn nhìn nhận, việc Việt Nam đang đứng trước một giai đoạn “chuyển trục” khó tránh khỏi, bởi trong bối cảnh hội nhập, yêu cầu đặt ra đối với hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật là bảo đảm tính hài hòa và tương thích với các hệ tiêu chuẩn quốc tế, thay vì duy trì các hệ tiêu chuẩn song song trong thời gian dài. Thực tiễn cho thấy, nhiều tiêu chuẩn hiện hành ở Việt Nam đã từng được biên soạn trên cơ sở các tiêu chuẩn Liên Xô và Nga, trong khi bản thân các hệ tiêu chuẩn này hiện nay cũng đã có mức độ hài hòa kỹ thuật cao với tiêu chuẩn quốc tế và châu Âu.
Do đó, vấn đề cốt lõi không nằm ở việc “theo” hệ tiêu chuẩn nào, mà ở cách thức tổ chức, cập nhật và hướng dẫn áp dụng tiêu chuẩn sao cho tương thích, thống nhất và minh bạch. Nếu có nhiều hệ tiêu chuẩn cùng điều chỉnh một đối tượng kỹ thuật mà thiếu lộ trình và hướng dẫn rõ ràng, rủi ro không chỉ phát sinh ở khía cạnh kỹ thuật mà còn liên quan đến pháp lý và trách nhiệm nghề nghiệp trong quá trình thiết kế, thi công và quản lý chất lượng công trình.
Bài toán song song tiêu chuẩn và rủi ro thực thi
Một trong những cảnh báo đáng chú ý của TS Lê Minh Long là tình trạng tồn tại đồng thời nhiều hệ tiêu chuẩn cho cùng một đối tượng kỹ thuật, với hiện tượng “tên giống nhau - mã số khác nhau - cách tính khác nhau”, đã và đang gây khó khăn cho tư vấn thiết kế, chủ đầu tư và cơ quan quản lý, đặc biệt khi xảy ra sự cố hoặc tranh chấp.
TS Lê Minh Long nhấn mạnh, tiêu chuẩn không thể chỉ dừng ở việc “cho phép áp dụng”, mà cần có lộ trình áp dụng rõ ràng, gắn với hướng dẫn kỹ thuật và quy định pháp lý tương ứng. Nếu không, quyền lựa chọn tiêu chuẩn sẽ vô tình trở thành nguồn phát sinh rủi ro, nhất là trong bối cảnh Luật Xây dựng (sửa đổi) đang chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm.
Đáng chú ý, Báo cáo của TS Lê Minh Long cũng chỉ ra một nghịch lý, trong khi bê tông cường độ cao (40 - 100 MPa) và bê tông siêu tính năng (UHPC) ngày càng được sử dụng nhiều trong nhà cao tầng, cầu lớn, hạ tầng giao thông và năng lượng, thì hệ tiêu chuẩn hiện hành cho các dải cường độ này vẫn còn mỏng và thiếu đồng bộ.
Nếu tiêu chuẩn không theo kịp thực tiễn, thị trường sẽ rơi vào trạng thái “có năng lực nhưng không có hành lang pháp lý đủ rõ” để triển khai. Điều này đặc biệt đáng lo ngại với các công trình chịu ăn mòn, xâm thực mạnh, nơi yêu cầu đánh giá điều kiện môi trường và độ bền lâu phải được đặt ngay từ khâu thiết kế, thay vì xử lý bằng các biện pháp khắc phục sau này…
Có thể thấy, TS Lê Minh Long không coi tiêu chuẩn chỉ là tập hợp quy định kỹ thuật, mà là công cụ điều tiết và dẫn dắt thị trường xây dựng. Mỗi tiêu chuẩn cần trả lời ba câu hỏi cốt lõi: (i) giải quyết vấn đề gì của thực tiễn; (ii) có phù hợp với điều kiện Việt Nam hay không; (iii) và có tạo động lực cho đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng hay không.
Quan điểm này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh sản lượng bê tông dự kiến tăng rất mạnh giai đoạn 2026-2035, từ 152 triệu m³ năm 2025 lên khoảng 268 triệu m³ vào năm 2030, kéo theo nhu cầu vật liệu, cấu kiện và công nghệ ở quy mô chưa từng có. Nếu tiêu chuẩn không đi trước một bước, chi phí xã hội và rủi ro kỹ thuật sẽ là điều khó tránh.
