Cần hoàn thiện cơ chế quản lý, vận hành quy hoạch theo hướng dữ liệu số thống nhất toàn quốc

Sáng 28/11, Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khoá XV thảo luận tại hội trường về Dự án Luật Quy hoạch (sửa đổi). Nhiều đại biểu Quốc hội đánh giá dự thảo Luật đã có bước tiến lớn về tư duy lập pháp, hướng tới hệ thống quy hoạch đồng bộ, minh bạch và vận hành hiệu quả hơn. Các ý kiến tập trung vào ba nhóm vấn đề: chuẩn hóa dữ liệu trong “hệ điều hành quy hoạch quốc gia”; hoàn thiện cơ chế đánh giá, điều chỉnh quy hoạch; và tháo gỡ điểm nghẽn khi đánh giá dự án đầu tư phù hợp quy hoạch, đặc biệt trong lĩnh vực giáo dục, y tế.

Chuẩn hóa dữ liệu và giảm tầng nấc quy hoạch

Phân tích tại hội trường, đại biểu Nguyễn Trúc Sơn (đoàn Vĩnh Long) nhấn mạnh, Luật cần tiếp cận theo mô hình “hệ điều hành quốc gia”, trong đó dữ liệu quy hoạch đóng vai trò hạ tầng số cốt lõi, gồm ba nhóm chuẩn dữ liệu bắt buộc: (i) Chuẩn không gian: Một hệ quy chiếu quốc gia, một bản đồ nền thống nhất; (ii) Chuẩn thuộc tính, đồng nhất cách phân loại đất, tiêu chí môi trường - hạ tầng - năng lực sản xuất; Chuẩn kết nối, chia sẻ dữ liệu qua API quốc gia, có trách nhiệm pháp lý với người đứng đầu nếu không cập nhật. Đây là yêu cầu then chốt để xóa bỏ tình trạng mỗi nơi một kiểu, dữ liệu phân tán gây nguy cơ chồng chéo, tùy tiện điều chỉnh.

Liên quan đến hệ thống quy hoạch, đại biểu Nguyễn Trúc Sơn tán thành việc bỏ bớt tầng quy hoạch như quy hoạch sử dụng đất cấp xã và một số quy hoạch nông thôn. Tuy nhiên, nếu lên đô thị rồi mà vẫn lập quy hoạch xã thì sẽ trùng lặp, vừa tốn kém vừa gây ách tắc thủ tục.

Bên cạnh đó, việc tích hợp quy hoạch sử dụng đất với quy hoạch đô thị - nông thôn phải kèm bộ tiêu chí chung, nếu không sẽ tạo khoảng trống pháp lý, mầm mống của tranh chấp đất đai và thất thoát nguồn lực.

Góp ý đối với Điều 49 dự thảo Luật, quy định về đánh giá thực hiện quy hoạch, đại biểu Nguyễn Thị Sửu (đoàn Thừa Thiên - Huế) đề nghị điều chỉnh 3 điểm trọng yếu: (i) Quy định đánh giá lần đầu từ năm thứ hai của kỳ quy hoạch, để sớm phát hiện sai lệch, tránh “đánh giá khi đã quá muộn”; (ii) Bổ sung tiêu chí định lượng, gồm: Tỷ lệ hoàn thành công trình theo tiến độ; Tỷ lệ sử dụng đất theo quy hoạch; Mức độ đáp ứng nhu cầu dân sinh và chỉ tiêu kinh tế - xã hội. Hiện quy định mới chỉ dừng ở mức “định tính”, gây khó cho công tác so sánh giữa các kỳ quy hoạch; (iii) Mở rộng công khai cho cộng đồng, ngoài Hệ thống quốc gia về quy hoạch, để bảo đảm dân biết - dân giám.

Tháo gỡ điểm nghẽn đối với dự án giáo dục, y tế

Bàn về Điều 48 dự thảo Luật, đại biểu Nguyễn Thị Mai Thoa (đoàn Hải Phòng) đề xuất mở rộng trường hợp được quyết định đầu tư khác với quy hoạch. Theo đó, đề xuất cả dự án công và tư trong lĩnh vực giáo dục, y tế đều được phép quyết định đầu tư khác với quy hoạch nếu đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước.

Đại biểu Nguyễn Thị Mai Thoa đưa ra 4 cơ sở của đề xuất này, gồm: Thể chế hóa Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo; Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân; Hiện thủ tục điều chỉnh quy hoạch kéo dài 3 - 4 năm, làm chậm nhiều dự án cấp thiết; Huy động nguồn lực tư nhân, giảm áp lực NSNN; Quy hoạch hiện nay chỉ bao phủ mạng lưới công lập, khiến dự án tư nhân gặp vướng mắc khi đối chiếu quy hoạch.

Đại biểu Nguyễn Thị Mai Thoa nhấn mạnh, sau khi dự án được quyết định đầu tư, vẫn phải cập nhật quy hoạch theo trình tự rút gọn để đảm bảo thống nhất hệ thống. Đây là thay đổi quan trọng, phản ánh quan điểm “quy hoạch phục vụ phát triển” chứ không “cản trở phát triển”. Tuy nhiên, cần quy định ngưỡng và tiêu chí rõ ràng để tránh lạm dụng “đầu tư khác quy hoạch” cho mục đích xin - cho

Giải trình ý kiến các đại biểu Quốc hội nêu, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng cho biết, Luật Quy hoạch là Luật khung, chỉ đặt nguyên tắc xử lý mâu thuẫn. Dự thảo đã chỉnh khái niệm “quy hoạch có tính chất kỹ thuật chuyên ngành” thành “quy hoạch chi tiết ngành” và đưa vào phạm vi điều chỉnh để có căn cứ pháp lý. Danh mục quy hoạch ngành và chi tiết ngành được thu gọn tối đa để tránh chồng lấn

Theo Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng, khó khăn lớn nhất hiện nay là mâu thuẫn giữa các quy hoạch ngành cùng cấp. Dự thảo Luật lần này nhằm xử lý triệt để vấn đề đó. Việc điều chỉnh quy hoạch khi có mâu thuẫn sẽ thực hiện theo thủ tục rút gọn, giảm thời gian chờ đợi cho dự án đầu tư.

Các ý kiến đại biểu Quốc hội tại hội trường cho thấy, tính dữ liệu hóa - số hóa là xu thế bắt buộc trong quản trị quy hoạch, quy hoạch phải đi trước một bước, nhưng vẫn cần linh hoạt với thực tiễn đầu tư, củng cố cơ chế đánh giá - điều chỉnh quy hoạch sẽ nâng tính tuân thủ và hiệu quả thực thi. Dự án Luật Quy hoạch (sửa đổi) khi hoàn thiện sẽ góp phần tạo lập khung pháp lý đồng bộ, nâng cao năng lực điều phối phát triển không gian quốc gia, hướng tới mục tiêu phát triển cân bằng - bền vững - hiệu quả.