Trong dự án luật sửa đổi, bổ sung đồng thời ba luật về ngân hàng, phòng, chống rửa tiền và tổ chức tín dụng, sáng 9/8, đại biểu Quốc hội đề nghị phân định rõ vai trò của ngân hàng khi quản lý tài sản bảo đảm trái phiếu, tránh xung đột lợi ích và gây nhầm lẫn cho nhà đầu tư. 
Thảo luận về nhóm nội dung sửa đổi, bổ sung Luật Các tổ chức tín dụng trong dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng, các đại biểu tập trung góp ý quy định cho phép ngân hàng thương mại làm đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp.
Một ngân hàng có thể đảm nhiệm nhiều vai trò
Đại biểu Lê Văn Thế - Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Ninh Bình cho rằng, nếu được thiết kế tốt, việc cho phép ngân hàng thương mại làm đại lý quản lý tài sản bảo đảm có thể giúp hoạt động này chuyên nghiệp hơn, qua đó góp phần củng cố niềm tin của nhà đầu tư.
Tuy nhiên, xung đột lợi ích có thể phát sinh khi một ngân hàng vừa cấp tín dụng cho doanh nghiệp, vừa quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu, đồng thời tham gia phân phối, thanh toán hoặc cung cấp dịch vụ khác cho đợt phát hành.
Theo đại biểu, khi doanh nghiệp gặp khó khăn về tài chính, lợi ích thu hồi khoản nợ của ngân hàng có thể không hoàn toàn đồng nhất với lợi ích của trái chủ. Vì vậy, cơ chế thực hiện phải bảo đảm ngân hàng hoạt động độc lập, minh bạch, không lợi dụng vị trí của mình để ưu tiên lợi ích trong quan hệ tín dụng.
Đại biểu Lê Văn Thế đề nghị Chính phủ quy định cụ thể điều kiện, phạm vi và nguyên tắc thực hiện hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm; đồng thời xây dựng cơ chế nhận diện, công khai và kiểm soát xung đột lợi ích. Hồ sơ, tài sản và dữ liệu liên quan đến từng vai trò của ngân hàng cũng cần được phân tách, đi cùng trách nhiệm công khai thông tin và cơ chế giám sát, xử lý vi phạm.
Cùng đề cập đến khả năng một ngân hàng tham gia nhiều khâu, đại biểu Nguyễn Thanh Tùng - Đoàn đại biểu Quốc hội TP.HCM cho rằng, ngân hàng có thể đồng thời là nhà đầu tư, bên bảo lãnh thanh toán và đại lý quản lý tài sản bảo đảm.
Trong trường hợp này, địa vị pháp lý, quyền và nghĩa vụ tương ứng với từng vai trò phải được xác định rõ. Đại biểu cũng đề nghị làm rõ thứ tự ưu tiên khi xử lý tài sản bảo đảm nhằm hạn chế xung đột lợi ích giữa ngân hàng và các chủ thể liên quan.
Không để nhà đầu tư nhầm dịch vụ với cam kết thanh toán
Đại biểu Trần Hoàng Ngân - Đoàn đại biểu Quốc hội TP.HCM đồng tình với việc bổ sung hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm cho ngân hàng thương mại. Quy định này có ý nghĩa đối với quá trình cơ cấu lại thị trường tài chính, phát triển thị trường vốn và giảm sự phụ thuộc của nền kinh tế vào tín dụng ngân hàng.
Từ những vấn đề từng phát sinh trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp, đại biểu Trần Hoàng Ngân đề nghị, ngân hàng phải giải thích rõ cho khách hàng đâu là đại lý phát hành, đâu là bảo lãnh thanh toán và đâu là đại lý quản lý tài sản bảo đảm.
Việc ngân hàng quản lý tài sản bảo đảm không đồng nghĩa với việc ngân hàng bảo lãnh thanh toán cho trái phiếu. Nếu không tách bạch các vai trò, nhà đầu tư có thể nhầm hoạt động cung cấp dịch vụ của ngân hàng với một cam kết bảo đảm khả năng trả nợ của doanh nghiệp phát hành.
Đại biểu Lê Văn Thế cũng đề nghị ngăn chặn việc sử dụng quan hệ tín dụng để ép buộc hoặc gây sức ép buộc khách hàng mua sản phẩm đầu tư. Theo đại biểu, việc bảo vệ khách hàng và nhà đầu tư phải được tính đến ngay khi xây dựng cơ chế, thay vì chờ đến khi vi phạm xảy ra mới xử lý.
Giải trình trước Quốc hội, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn cho biết, điều khoản trong dự thảo trước hết nhằm tạo cơ sở pháp lý để ngân hàng thương mại được thực hiện hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm, bởi ngân hàng chỉ được hoạt động trong phạm vi pháp luật cho phép.
Điều kiện, quy trình thực hiện, yêu cầu minh bạch thông tin và biện pháp tránh gây nhầm lẫn cho người dân sẽ tiếp tục được điều chỉnh theo pháp luật về chứng khoán cùng các quy định chi tiết của Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước.
Theo Thống đốc, dự thảo ban đầu dự kiến giới hạn hoạt động này đối với trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ. Sau khi tiếp thu ý kiến đại biểu, phạm vi được mở rộng để tạo cơ sở pháp lý, còn việc triển khai cụ thể sẽ được quy định chặt chẽ nhằm bảo đảm an toàn.
Theo Tờ trình số 371/TTr-CP ngày 3/7/2026 của Chính phủ, Chiến lược phát triển thị trường chứng khoán đến năm 2030 đặt mục tiêu đưa quy mô dư nợ thị trường trái phiếu đạt tối thiểu 47% GDP vào năm 2025, trong đó trái phiếu doanh nghiệp đạt tối thiểu 20% GDP. Đến năm 2030, hai tỷ lệ này được đặt mục tiêu lần lượt đạt tối thiểu 58% và 25% GDP. Để góp phần phát triển thị trường vốn và giảm áp lực lên hệ thống ngân hàng, Chính phủ đề xuất bổ sung quy định cho phép ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài làm đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ, qua đó phát huy kinh nghiệm, lợi thế và nguồn lực của các tổ chức này trong quản lý tài sản bảo đảm.
