Việc triển khai thực hiện các Chương trình mục tiêu quốc gia bước đầu đạt kết quả tích cực nhưng vẫn còn nhiều hạn chế, từ đó đặt ra vấn đề cần thiết điều chỉnh, sửa đổi những nội dung không còn phù hợp, quy định khó triển khai trong thực tiễn… Tiến độ giải ngân cho 3 CTMTQG đạt thấp
Chiều 13/9, Phiên họp thứ 26 của UBTVQH cho ý kiến về Báo cáo kết quả của Đoàn giám sát chuyên đề của Quốc hội về việc triển khai thực hiện các Nghị quyết của Quốc hội về 3 Chương trình mục tiêu quốc gia (CTMTQG): Xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021-2025, Giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021-2025, Phát triển KT-XH vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030.
Trình bày Báo cáo tóm tắt, Chủ tịch Hội đồng dân tộc của Quốc hội Y Thanh Hà Niê Kđăm - Phó Trưởng đoàn, Thường trực Đoàn giám sát cho biết, đây là lần đầu tiên Quốc hội tiến hành giám sát giữa kỳ và tiến hành đồng thời với 3 CTMTQG, phạm vi rộng, cùng với những yêu cầu đổi mới.
Đoàn giám sát đã tiến hành giám sát trực tiếp Chính phủ, 11 Bộ, ngành và 15 tỉnh đại diện cho các vùng, miền và mức độ thụ hưởng các chương trình. Tổ chức nhiều cuộc làm việc với các Bộ, ngành, Chính phủ; sử dụng tối đa kết quả kiểm toán, thanh tra và ý kiến của các Bộ, ngành, địa phương…
Kết quả giám sát cho thấy, tình hình triển khai thực hiện các CTMTQG bước đầu đạt được một số kết quả tích cực, bám sát mục tiêu, yêu cầu, nội dung, phạm vi, nguyên tắc trong Nghị quyết của Quốc hội. Chính phủ đã kịp thời giao nhiệm vụ cho các Bộ, ngành sửa đổi, bổ sung 11/11 văn bản quan trọng gồm Nghị định 27 và các Thông tư hướng dẫn, cũng như trả lời giải thích, làm rõ những nội dung còn có cách hiểu khác nhau ở địa phương…
Ước tính đến 31/8/2023, kết quả giải ngân vốn đầu tư phát triển kéo dài của 3 CTMTQG đạt khoảng 58,47% kế hoạch vốn kéo dài, tính tổng vốn kế hoạch của năm 2022 đã giải ngân trong năm 2022 và trong 8 tháng năm 2023 đạt 79,82% kế hoạch năm 2022, kết quả giải ngân vốn đầu tư công năm 2023 ước đến 31/8/2023 đạt 41,9% kế hoạch.
Qua giám sát cũng cho thấy, các cơ quan Bộ, ngành liên quan còn hạn chế trong quản lý và tổ chức thực hiện các Chương trình, nhất là việc ban hành VBQPPL thuộc thẩm quyền quản lý. Cơ chế quản lý, chỉ đạo, lãnh đạo của Ban Chỉ đạo chung cho 3 CTMTQG các cấp vẫn theo tính chất ngành dọc của từng cơ quan. Còn có sự trùng lặp về địa bàn, hiện thực cả 3 CTMTQG.
Nguồn vốn bố trí chưa tương xứng so với mục tiêu, yêu cầu đặt ra. Việc nắm bắt các vấn đề, hướng dẫn, hỗ trợ tháo gỡ các vướng mắc trong triển khai thực hiện Chương trình ở cơ sở, nhất là cấp xã, huyện nghèo chưa kịp thời.
Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội khẳng định, những hạn chế, bất cập trên đã làm cho tiến độ giải ngân vốn NSTW năm 2022 đến 31/01/2023 chỉ đạt 42,49% kế hoạch và kết quả giải ngân kinh phí sự nghiệp nguồn NSTW năm 2023 đến tháng 6/2023 mới đạt 5,33% kế hoạch, kết quả giải ngân vốn đầu tư công ước đến 31/8/2023 mới đạt 41,9% kế hoạch.
Tập trung sửa đổi những quy định khó thực hiện
Đoàn giám sát đã phân tích nguyên nhân, nêu rõ trách nhiệm, bài học kinh nghiệm và đề ra các giải pháp, kiến nghị cụ thể với Quốc hội, Chính phủ, các Bộ, ngành địa phương liên quan tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh tiến độ triển khai các chương trình này.
Đoàn giám sát đã kiến nghị Quốc hội, UBTVQH chuyển nguồn vốn Trung ương và địa phương cả 3 CTMTQG năm 2023 chưa giải ngân hết sang năm 2024.
Cho phép Chính phủ điều chỉnh một số nội dung, mục tiêu, chính sách, dự án, tiểu dự án của Chương trình không còn phù hợp với thực tiễn. Cân đối, bố trí đủ ngân sách theo đúng các Nghị quyết của Quốc hội để thực hiện có hiệu quả các CTMTQG.
Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ tập trung chỉ đạo sửa đổi, bổ sung những quy định chưa phù hợp, khó thực hiện. Rà soát, kiến nghị cấp có thẩm quyền xử lý sớm vốn tồn đọng do giải ngân chậm.
Ban hành chính sách hỗ trợ nhà ở đối với hộ nghèo khu vực nông thôn giai đoạn 2021-2025. Giao chỉ tiêu thực hiện các mục tiêu giảm nghèo, thoát nghèo đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Rà soát, điều chỉnh các tiêu chí nông thôn mới không phù hợp với thực tiễn. Nghiên cứu, xây dựng trang thông tin điện tử để trao đổi, phản hồi nhanh, kịp thời và công khai, minh bạch kết quả thực hiện các CTMTQG tại từng địa phương...
Thảo luận tại Phiên họp, Trưởng ban Công tác đại biểu thuộc UBTVQH Nguyễn Thị Thanh cho rằng, một trong những nội dung trọng tâm quan trọng của 3 CTMTQG là công tác tổ chức sản xuất và tạo kinh kế cho người dân. Đây là những giải pháp đảm bảo tính bền vững của cả 3 chương trình. Đề nghị Đoàn giám sát tập trung làm rõ hơn vấn đề này trong báo cáo để tạo điểm nhấn, đảm bảo tính thuyết phục, từ đó có các kiến nghị, giải pháp phù hợp cho giai đoạn tiếp theo.
Khẳng định đây là chuyên đề giám sát khó, lần đầu tiên Quốc hội tiến hành giám sát giữa kỳ và tiến hành đồng thời với 3 CTMTQG, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đề nghị Đoàn giám sát rà soát tính thống nhất, đồng bộ giữa báo cáo chính, báo cáo tóm tắt, nội dung phim giám sát. Trong đó, lưu ý nêu bật những thành tựu trong việc triển khai các CTMTQG thời gian qua. Các kiến nghị, giải pháp khắc phục của tồn tại, hạn chế cần rõ người, rõ việc, rõ thời hạn.
Một số ý kiến tại Phiên họp cho rằng, các nhận định, đánh giá trong báo cáo giám sát cần có dữ liệu, dẫn chứng làm minh chứng cho các đánh giá, làm rõ hơn trách nhiệm cụ thể của cơ quan giải trình, nguyên nhân chủ quan của từng hạn chế, bất cập…
