Nghị định số 145/2025/NĐ-CP chuyển nhiều nhiệm vụ quy hoạch từ cấp huyện xuống tỉnh và xã, đặc biệt đưa chức năng cung cấp thông tin quy hoạch về ngay cấp xã. 
Chương II của Nghị định số 145/2025/NĐ-CP là phần cốt lõi, thể hiện rõ việc “tái thiết kế” thẩm quyền giữa các cấp chính quyền địa phương theo mô hình 02 cấp, trong đó phần lớn nhiệm vụ trước đây thuộc cấp huyện theo Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn nay được phân lại cho cấp tỉnh và cấp xã.
Cách phân định này không chỉ mang tính kỹ thuật tổ chức bộ máy mà còn kéo theo sự thay đổi thực chất về chủ thể chịu trách nhiệm lập, thẩm định, phê duyệt và quản lý sau quy hoạch, đặc biệt nhấn mạnh vai trò của cấp xã như một cấp chính quyền gần dân, trực tiếp với địa bàn.
Tạo điều kiện để quy hoạch “gần dân” hơn
Điều 4 quy định lại thẩm quyền tổ chức lập nhiệm vụ quy hoạch và quy hoạch đô thị, nông thôn trên cơ sở phạm vi không gian quy hoạch. Đối với các đồ án có phạm vi từ 02 đơn vị hành chính cấp xã trở lên, trách nhiệm tổ chức lập nhiệm vụ quy hoạch, quy hoạch đô thị và nông thôn thuộc về UBND cấp tỉnh.
Như vậy, các quy hoạch mang tính liên xã, có tác động diện rộng, được “nâng” lên tầm tỉnh để bảo đảm tính tổng thể, liên kết vùng và phù hợp với vai trò điều phối của cấp tỉnh trong mô hình chính quyền địa phương 02 cấp.
Ngược lại, với các quy hoạch có phạm vi hoàn toàn nằm trong địa giới hành chính của một đơn vị cấp xã, Nghị định chuyển giao trách nhiệm tổ chức lập nhiệm vụ quy hoạch và quy hoạch cho UBND cấp xã. Cùng với đó, nhiệm vụ tổ chức lập điều chỉnh cục bộ quy hoạch đô thị và nông thôn theo khoản 3 Điều 48 Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn cũng được giao cho UBND cấp xã.
Cách thiết kế này thể hiện rõ ý đồ “đưa quy hoạch về gần địa bàn”: những vấn đề thuần túy trong phạm vi một xã thì do chính cấp xã chủ trì, còn những nội dung liên xã, liên vùng phải được cấp tỉnh nắm và điều phối. Về tác động chính sách, có thể thấy mô hình này vừa tạo điều kiện để quy hoạch “gần dân” hơn, sát với nhu cầu thực tế của cộng đồng ở cấp cơ sở, vừa bảo đảm những vấn đề liên xã được xem xét ở tầm vĩ mô hơn tại cấp tỉnh, phù hợp với bối cảnh không còn cấp huyện là cấp chính quyền trong mô hình mới.
Cấp tỉnh thẩm định đồ án có phạm vi ảnh hưởng rộng
Điều 5 tiếp tục “dịch chuyển” thẩm quyền từ cấp huyện sang cấp tỉnh và cấp xã trong khâu thẩm định nhiệm vụ và đồ án quy hoạch.
Đối với các quy hoạch có phạm vi liên quan từ 02 đơn vị hành chính cấp xã trở lên và đối với quy hoạch chung xã, trách nhiệm tổ chức thẩm định được giao cho cơ quan chuyên môn về quy hoạch đô thị và nông thôn thuộc UBND cấp tỉnh. Như vậy, cấp tỉnh không chỉ quản lý ở tầm định hướng, mà trực tiếp đảm nhiệm khâu thẩm định đối với các đồ án có phạm vi ảnh hưởng rộng, bảo đảm tính thống nhất và đồng bộ với quy hoạch cấp cao hơn và các chiến lược phát triển của địa phương.
Đối với quy hoạch có phạm vi trong địa giới hành chính của một đơn vị cấp xã, trách nhiệm tổ chức thẩm định được giao cho cơ quan chuyên môn có chức năng quản lý quy hoạch đô thị và nông thôn thuộc UBND cấp xã. Riêng đối với việc thẩm định điều chỉnh cục bộ quy hoạch đô thị và nông thôn theo khoản 3 Điều 48 Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn, Nghị định quy định UBND cấp xã là chủ thể thực hiện.
Về mặt thực thi, quy định này đặt ra yêu cầu rất cao đối với năng lực tổ chức và chuyên môn ở cấp xã. Trên thực tế, nhiều xã chưa có bộ phận chuyên môn về quy hoạch đô thị và nông thôn đủ điều kiện về nhân lực, kinh nghiệm và công cụ kỹ thuật để thực hiện đầy đủ chức năng thẩm định. Do đó, khi triển khai, nhiều địa phương sẽ phải tính tới các mô hình tổ chức linh hoạt hơn như liên xã, thuê tư vấn hoặc có hướng dẫn cụ thể của cấp tỉnh về cơ cấu bộ phận chuyên môn, quy trình phối hợp, nhằm tránh tình trạng “đẩy việc xuống xã” nhưng xã không đủ năng lực để thực hiện.
Cấp tỉnh phê duyệt quy hoạch có phạm vi từ 02 đơn vị hành chính
Đối với các quy hoạch có phạm vi liên quan từ 02 đơn vị hành chính cấp xã trở lên và đối với quy hoạch chung xã, thẩm quyền phê duyệt được chuyển từ cấp huyện lên cho UBND cấp tỉnh. Điều này bảo đảm sự nhất quán với việc phân định lại vai trò của cấp tỉnh trong bối cảnh không còn cấp huyện là cấp chính quyền, đồng thời giúp tỉnh chủ động hơn trong việc điều hành không gian phát triển đô thị và nông thôn.
Đối với các quy hoạch có phạm vi thuộc địa giới của một đơn vị hành chính cấp xã, thẩm quyền phê duyệt thuộc về UBND cấp xã.
Tương tự, việc phê duyệt điều chỉnh cục bộ quy hoạch đô thị và nông thôn cũng do UBND cấp xã thực hiện. Khoản 2 Điều 6 cho phép UBND cấp tỉnh, trên cơ sở tính chất, phạm vi, quy mô quy hoạch, nhu cầu đầu tư, yêu cầu quản lý phát triển và năng lực thực hiện của UBND cấp xã và cơ quan chuyên môn cấp xã, quyết định phân cấp, ủy quyền thêm cho cấp xã trong việc phê duyệt nhiệm vụ quy hoạch, quy hoạch chung xã; đồng thời, cơ quan chuyên môn cấp tỉnh có thể phân cấp, ủy quyền nhiệm vụ thẩm định cho cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp xã.
Đây là bước phân quyền rất sâu cho cấp xã, nhưng về nguyên tắc phải đi kèm với đánh giá năng lực, tiêu chí rõ ràng và cơ chế hỗ trợ, giám sát tương ứng. Trong triển khai thực tế và trong phân tích chính sách, cần nhấn mạnh yêu cầu về đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ, ban hành quy trình chuẩn, công cụ kỹ thuật và cơ chế kiểm tra, giám sát để tránh rủi ro chất lượng quy hoạch bị “mềm yếu” ở cấp cơ sở.
Cấp xã trở thành “cửa duy nhất” cung cấp thông tin
Điều 7 phân định thẩm quyền trong quản lý sau quy hoạch. Trách nhiệm của UBND cấp huyện theo khoản 4 Điều 52 Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn về lưu giữ hồ sơ cắm mốc, cung cấp tài liệu liên quan đến mốc giới cho tổ chức, cá nhân có yêu cầu được giao cho UBND cấp xã.
Đồng thời, trách nhiệm cung cấp thông tin quy hoạch đô thị và nông thôn đã được phê duyệt cho cơ quan, tổ chức, cá nhân theo khoản 2 Điều 55 Luật cũng chuyển từ cấp huyện xuống cấp xã.
Nói cách khác, sau khi quy hoạch được lập, thẩm định và phê duyệt, mọi hoạt động “chạm mặt” với người dân và doanh nghiệp - từ tra cứu thông tin, xin mốc giới, đối chiếu quy hoạch phục vụ đầu tư xây dựng… đều tập trung tại UBND cấp xã.
Về mặt thông điệp, có thể coi cấp xã được thiết kế trở thành “cửa duy nhất” cung cấp thông tin, hồ sơ quy hoạch trên địa bàn. Điều này nếu được tổ chức tốt sẽ giúp người dân, doanh nghiệp tiếp cận thông tin thuận lợi hơn, giảm thời gian đi lại, hạn chế trung gian cấp huyện.
Tuy nhiên, đi kèm với đó là yêu cầu rất rõ về hạ tầng thông tin, số hóa hồ sơ, năng lực cán bộ và cơ chế phối hợp với cơ quan chuyên môn cấp tỉnh để bảo đảm thông tin cung cấp ở xã luôn cập nhật, chính xác và thống nhất với hồ sơ gốc.
