Lần đầu tiên Quốc hội chấp thuận cơ chế thu hồi phần đất còn lại của dự án nếu đã đạt thỏa thuận trên 75% diện tích và 75% số hộ, tháo gỡ điểm nghẽn GPMB kéo dài nhiều năm. 
Sáng 11/12, với 428/437 đại biểu Quốc hội có mặt tán thành, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết quy định cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành Luật Đất đai.
Mở rộng thẩm quyền thu hồi đất với 3 trường hợp
Bộ trưởng Bộ NN&MT Trần Đức Thắng đã trình bày báo cáo về việc tiếp thu, giải trình, dự thảo Nghị quyết nêu rõ, Nghị quyết mở rộng 3 trường hợp thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng.
Thứ nhất, thu hồi đất để thực hiện dự án trong khu thương mại tự do và trung tâm tài chính quốc tế;
Thứ hai, thu hồi phần diện tích còn lại khi dự án đã đạt thỏa thuận nhận chuyển quyền sử dụng đất trên 75% diện tích và trên 75% số lượng người sử dụng đất,HĐND cấp tỉnh xem xét thông qua việc thu hồi phần còn lại để giao, cho thuê đất cho chủ đầu tư;
Thứ ba, thu hồi đất để tạo quỹ đất thanh toán dự án theo hợp đồng BT hoặc để cho thuê đất tiếp tục sản xuất, kinh doanh đối với các tổ chức đang sử dụng đất mà Nhà nước thu hồi.
Điều kiện để thu hồi đất vì quốc phòng, an ninh và phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng là phải hoàn thành phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư (BT-HT-TĐC) và bố trí tái định cư theo Luật Đất đai, trừ một số trường hợp đặc thù.
Nghị quyết cho phép thu hồi đất trong trường hợp phương án BT-HT-TĐC chưa được phê duyệt nhưng đã được niêm yết công khai đối với dự án quan trọng quốc gia, dự án đầu tư công khẩn cấp.
Đối với các dự án khác, chỉ được thu hồi đất nếu trên 75% người sử dụng đất đồng ý trước khi phê duyệt phương án BT-HT-TĐC.
Nghị quyết cũng cho phép thu hồi đất trước khi hoàn thành bố trí tái định cư đối với dự án đầu tư công khẩn cấp, dự án tái định cư tại chỗ và dự án có bố trí tái định cư theo tuyến của công trình chính. Chính phủ được giao quy định chi tiết hai trường hợp thu hồi đất trước thời điểm hoàn thành BT-HT-TĐC hoặc trước bố trí TĐC.
UBND cấp tỉnh chịu trách nhiệm quy định về việc tạm cư (thời gian, kinh phí) đối với trường hợp người dân bị thu hồi đất trước khi hoàn thành bố trí TĐC. Cơ quan, người có thẩm quyền quyết định thu hồi đất phải thực hiện theo tiến độ dự án hoặc theo tiến độ BT-HT-TĐC.
Bồi thường theo bảng giá đất và hệ số điều chỉnh
Dự thảo Nghị quyết đồng thời được chỉnh lý theo hướng hoàn thiện công cụ tài chính trong bồi thường, định giá và giao đất. Trong đó, giá đất để tính tiền bồi thường được xác định theo bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất áp dụng theo Nghị quyết.
Nếu bồi thường bằng đất ở tại chỗ mà vị trí tái định cư chưa có trong bảng giá đất, cơ quan có thẩm quyền căn cứ vào vị trí tương tự để tính tiền sử dụng đất tại nơi tái định cư trong phương án BT-HT-TĐC. UBND cấp xã có trách nhiệm báo cáo UBND cấp tỉnh trình HĐND cấp tỉnh bổ sung vào bảng giá đất tại kỳ họp gần nhất.
HĐND cấp tỉnh có thẩm quyền quyết định bảng giá đất, công bố và áp dụng từ ngày 01/01/2026, đồng thời được sửa đổi, bổ sung khi cần thiết. Về hệ số điều chỉnh giá đất, UBND cấp tỉnh phải ban hành hằng năm (từ ngày 01/01). Trường hợp cần thiết, UBND được quyền điều chỉnh trong năm hoặc điều chỉnh cho từng khu vực, vị trí cụ thể.
Đối với dự án lấn biển hoặc có hạng mục lấn biển, hay các trường hợp không thể áp dụng bảng giá đất, giá đất được xác định theo giá đất cụ thể phù hợp quy định của Luật Đất đai.
Trước khi ban hành quyết định thu hồi đất, cơ quan có thẩm quyền phải gửi thông báo thu hồi đất cho người có đất bị thu hồi, chủ sở hữu tài sản gắn liền với đất và các bên liên quan. Thời hạn thông báo được quy định: Ít nhất 60 ngày đối với đất nông nghiệp; Ít nhất 120 ngày đối với đất phi nông nghiệp.
Đáng chú ý, Nghị quyết có quy định chuyển tiếp đối với hộ gia đình, cá nhân đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép chuyển mục đích sử dụng đất sang đất ở từ đất vườn, ao, đất nông nghiệp trong cùng thửa có đất ở hoặc từ đất có nguồn gốc đất vườn, ao gắn liền đất ở nhưng đã tách thửa trước ngày 01/7/2014.
Trường hợp chưa nộp tiền sử dụng đất, cơ quan thuế tính lại tiền sử dụng đất theo Nghị quyết; người sử dụng đất phải nộp đủ tiền sử dụng đất và khoản chậm nộp (nếu có) theo pháp luật thuế.
Trường họp đã nộp tiền sử dụng đất, người sử dụng đất được đề nghị cơ quan thuế tính lại khoản tiền phải nộp. Nếu số tiền phải nộp thấp hơn số đã nộp, Nhà nước hoàn trả theo thứ tự: Trừ vào nghĩa vụ tiền sử dụng đất, tiền thuê đất; Nếu không phát sinh nghĩa vụ, trừ vào nghĩa vụ tài chính khác; Nếu không còn nghĩa vụ nào khác, hoàn trả bằng tiền theo pháp luật ngân sách.
Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, đồng thời là thời điểm bảng giá đất mới (do HĐND tỉnh ban hành) bắt đầu được áp dụng, bảo đảm thống nhất về hệ thống công cụ giá đất.
