Chủ động quản lý từ kế hoạch sử dụng đất

Kế hoạch sử dụng đất cấp xã là công cụ quản lý quan trọng, giúp chính quyền cơ sở phát triển bền vững, minh bạch và hiệu quả. Là người đứng đầu UBND xã, Chủ tịch xã giữ vai trò “nhạc trưởng” trong quá trình này cần chủ động chỉ đạo cán bộ địa chính phối hợp chặt chẽ với các ngành, đơn vị liên quan, huy động sự tham gia của cộng đồng dân cư… nhằm bảo đảm kế hoạch sử dụng đất phản ánh đúng nhu cầu và nguyện vọng của người dân.

Trong quá trình lập kế hoạch sử dụng đất cấp xã, có một số vấn đề cốt lõi cần được tìm hiểu và phân tích kỹ lưỡng để kế hoạch có tính thực tiễn và bền vững cao.

Thứ nhất, cấp xã phải nắm được hiện trạng sử dụng đất tại địa phương thông qua thống kê quỹ đất theo loại (đất nông nghiệp, phi nông nghiệp, đất chưa sử dụng).

Thứ hai, xác định tình trạng quản lý, gồm đất lấn chiếm, sử dụng sai mục đích, tranh chấp và đánh giá mức độ khai thác đất đai, hiệu quả sử dụng so với tiềm năng.

Thứ ba, thông qua kết quả thực hiện kế hoạch sử dụng đất kỳ trước, những mục tiêu đã hoàn thành, chưa hoàn thành và nguyên nhân; các tồn tại như dự án treo, chậm triển khai, đất bỏ hoang… để điều chỉnh cho kỳ kế hoạch mới.

Thứ tư, phải nắm được nhu cầu sử dụng đất trong giai đoạn tới về nhu cầu đất ở, đất sản xuất, đất cho hạ tầng kinh tế - xã hội; nhu cầu đất cho các công trình đã có chủ trương đầu tư; nhu cầu của doanh nghiệp, hợp tác xã, nhà đầu tư trên địa bàn.

Thứ năm, định hướng phát triển kinh tế - xã hội của xã, mục tiêu xây dựng nông thôn mới, phát triển đô thị (nếu có); định hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế (nông nghiệp, dịch vụ, công nghiệp nông thôn); gắn kế hoạch đất đai với chiến lược bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

Thứ sáu, khả năng huy động nguồn lực để thực hiện; khả năng bố trí vốn ngân sách xã, tỉnh; khả năng thu hút đầu tư ngoài ngân sách. Đánh giá nguồn nhân lực (cán bộ địa chính, chuyên môn) để triển khai kế hoạch.

Thứ bảy, lấy ý kiến và nhu cầu thực tế của cộng đồng dân cư. Lấy ý kiến người dân, doanh nghiệp để bảo đảm phù hợp thực tiễn. Giải quyết mâu thuẫn giữa nhu cầu phát triển và quyền lợi người sử dụng đất. Tăng tính minh bạch, sự đồng thuận khi thực hiện kế hoạch.

Như vậy, quá trình lập kế hoạch sử dụng đất cấp xã không chỉ là kỹ thuật quy hoạch, mà còn là bài toán tổng hợp giữa quy hoạch cấp trên, thực tiễn cơ sở, nhu cầu phát triển và khả năng nguồn lực.

Theo mục 1, Điều 20, Nghị định 151/2025/CP-NĐ về kế hoạch sử dụng đất cấp xã quy định.

1. Căn cứ lập kế hoạch sử dụng đất cấp xã bao gồm:

 a) Quy hoạch tỉnh, quy hoạch sử dụng đất cấp tỉnh, kế hoạch sử dụng đất cấp tỉnh; quy hoạch sử dụng đất cấp xã; quy hoạch theo quy định của pháp luật về quy hoạch đô thị và nông thôn đối với trường hợp không phải lập quy hoạch sử dụng đất cấp xã;

b) Hiện trạng sử dụng đất; kết quả thực hiện kế hoạch sử dụng đất kỳ trước;

c) Nhu cầu, khả năng sử dụng đất của các ngành, lĩnh vực của các cấp, của các tổ chức; các công trình, dự án đã có chủ trương đầu tư;

d) Khả năng đầu tư, huy động nguồn lực để thực hiện kế hoạch sử dụng đất.

Việc lập kế hoạch sử dụng đất cấp xã theo Điều 20 Nghị định 151/2025/NĐ-CP có nhiều ý nghĩa quan trọng nhằm nâng cao tính chủ động của chính quyền cấp xã trong quản lý, sử dụng đất; đảm bảo sử dụng đất tiết kiệm, hợp lý và hiệu quả, tránh tình trạng lãng phí hoặc buông lỏng quản lý; tạo cơ sở pháp lý minh bạch để xét duyệt các dự án, công trình, đồng thời là căn cứ để người dân giám sát; gắn quy hoạch với nhu cầu thực tế của người dân và doanh nghiệp, góp phần phát triển bền vững kinh tế - xã hội ở địa phương.

Thực hiện tốt nhiệm vụ này, mỗi xã không chỉ hoàn thành trách nhiệm pháp lý mà còn tạo ra nền tảng vững chắc cho phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống nhân dân, góp phần xây dựng chính quyền cơ sở hiện đại, gần dân và vì dân.