Chuẩn hóa phân loại đô thị, thúc đẩy mô hình đô thị tăng trưởng xanh

Chuẩn hóa nguyên tắc phát triển đô thị theo hướng xanh, bền vững 

Nghị định số 35/2026/NĐ-CP ngày 22/01/2026 quy định chi tiết một số điều của Nghị quyết về phân loại đô thị, tạo cơ sở pháp lý quan trọng để triển khai thực hiện Nghị quyết số 111/2025/UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.  

Theo đó, Nghị định xác định rõ đô thị hiện hữu là các đô thị đã được cấp có thẩm quyền công nhận hoặc xác định loại đô thị theo quy định; đô thị mở rộng là đô thị hiện hữu và khu vực mở rộng liền kề có phạm vi ranh giới được xác định theo quy hoạch chung đô thị đã được phê duyệt.  

Đáng chú ý, Nghị định đưa ra khái niệm “phát triển đô thị tăng trưởng xanh” với nội hàm là việc quy hoạch, đầu tư xây dựng đô thị bảo đảm các yêu cầu về tăng trưởng xanh, hạ tầng xanh, không gian xanh và công trình xanh, phù hợp với điều kiện từng vùng miền và từng giai đoạn phát triển. 

Nghị định nhấn mạnh phát triển đô thị phải tuân thủ hệ nguyên tắc toàn diện, trong đó trước hết là nguyên tắc phù hợp với quy hoạch theo từng cấp độ (quy hoạch tỉnh, quy hoạch thành phố, quy hoạch đô thị và nông thôn) và gắn với chương trình, kế hoạch phát triển đô thị theo từng thời kỳ, tương thích điều kiện cụ thể của địa phương.  

Cùng với đó, hoạt động cải tạo, chỉnh trang, mở rộng đô thị và phát triển đô thị mới phải bảo đảm quốc phòng - an ninh, đáp ứng các tiêu chí tăng trưởng xanh, thích ứng biến đổi khí hậu, phòng chống thiên tai và phát triển bền vững. 

Một điểm nhấn đáng chú ý là yêu cầu phát triển đô thị phải gắn với bảo vệ tài nguyên nước và kỷ luật khai thác: bảo đảm duy trì dòng chảy tối thiểu, không vượt ngưỡng khai thác nước dưới đất theo pháp luật về tài nguyên nước. Đây được xem là quy định có ý nghĩa thực tiễn rất lớn trong bối cảnh nhiều đô thị hiện nay chịu tác động tổng hợp của ngập úng, suy giảm mực nước ngầm, sụt lún và ô nhiễm nguồn nước.  

Việc đưa yếu tố tài nguyên nước thành một nguyên tắc trong phát triển đô thị giúp định hướng các địa phương tiếp cận đô thị hóa theo tư duy an toàn và bền vững, tránh tăng trưởng nóng dựa vào khai thác tài nguyên quá mức. 

Cùng với yêu cầu xanh và thích ứng, Nghị định cũng đặt ra định hướng phát triển đô thị hiện đại dựa trên khai thác hiệu quả đất đai, ứng dụng KHCN, đổi mới sáng tạo, tăng hợp tác quốc tế trong quản lý và đầu tư đô thị; kết nối đồng bộ hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và hạ tầng số.  

Ngoài ra, Nghị định nhấn mạnh bảo tồn giá trị lịch sử, di sản, kiến trúc, duy trì không gian xanh, mặt nước, cảnh quan, hành lang thoát lũ, bảo vệ đê điều và bảo đảm hài hòa lợi ích cộng đồng, Nhà nước và nhà đầu tư. 

3 nhóm tiêu chí đô thị tăng trưởng xanh 

Để thúc đẩy mô hình đô thị tăng trưởng xanh, Nghị định quy định đô thị tăng trưởng xanh phải đáp ứng 3 nhóm tiêu chí.  

Thứ nhất là nhóm tiêu chí hạ tầng xanh, tập trung vào tỷ lệ vận tải hành khách công cộng; tỷ lệ xe buýt sử dụng năng lượng xanh; tỷ lệ phương tiện giao thông cá nhân hạn chế phát thải; hệ thống đường dành riêng cho xe đạp; tỷ lệ đường đô thị sử dụng thiết bị, công nghệ tiết kiệm năng lượng hoặc năng lượng tái tạo; tỷ lệ dân số được cấp nước sạch qua hệ thống tập trung; và diện tích cây xanh công cộng bình quân đầu người.  

Thứ hai là nhóm tiêu chí môi trường, bao gồm chỉ số chất lượng không khí; tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt được thu gom, vận chuyển, xử lý đạt chuẩn; tỷ lệ nước thải sinh hoạt được thu gom và xử lý đạt chuẩn; tỷ lệ ngày trong năm có nồng độ bụi siêu mịn, bụi mịn vượt quy chuẩn cho phép.  

Thứ ba là nhóm tiêu chí năng lượng và giảm phát thải, gồm tỷ lệ sử dụng năng lượng tái tạo trong tổng tiêu thụ năng lượng đô thị; tỷ lệ nhà dân sử dụng điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu; số lượng công trình xanh. 

Đáng chú ý, Nghị định thiết kế các cơ chế ưu đãi nhằm tăng khả năng hiện thực hóa đô thị tăng trưởng xanh và thích ứng biến đổi khí hậu. Theo đó, dự án đầu tư xây dựng tại đô thị nếu thực hiện tiêu chí tăng trưởng xanh có thể được Nhà nước bảo lãnh tín dụng để vay vốn đầu tư theo quy định; được vay vốn ưu đãi từ quỹ bảo vệ môi trường và các quỹ liên quan theo quy chế của quỹ và pháp luật.  

Chủ đầu tư dự án cũng được hưởng các chính sách hoàn thuế, khấu trừ thuế hoặc miễn giảm thuế khi đầu tư vào hạ tầng xanh, công trình xanh, tiết kiệm năng lượng, xử lý nước thải, rác thải.  

Về quỹ đất và nguồn lực con người, UBND cấp tỉnh được yêu cầu ưu tiên bố trí quỹ đất đã giải phóng mặt bằng theo quy hoạch để phát triển các dự án hạ tầng xanh, công trình công cộng sử dụng năng lượng sạch; đồng thời UBND cấp tỉnh và UBND cấp xã có trách nhiệm bố trí ngân sách địa phương để hỗ trợ đào tạo, bồi dưỡng cán bộ quản lý đô thị về phát triển đô thị tăng trưởng xanh và thích ứng biến đổi khí hậu. 

Bên cạnh các nội dung về nguyên tắc và tiêu chí, Nghị định cũng quy định cụ thể thủ tục công nhận loại đô thị, gồm các trường hợp lập đề án công nhận đô thị loại I; công nhận đô thị loại II và đô thị loại III.  

Với đô thị loại I, quy trình được thiết kế theo chuỗi bước rõ trách nhiệm và thời hạn: UBND cấp tỉnh giao cơ quan chuyên môn tổ chức lập đề án; sở xây dựng thẩm tra và lấy ý kiến công an tỉnh, bộ chỉ huy quân sự tỉnh cùng các sở ngành liên quan; UBND trình HĐND thông qua đề án; sau đó gửi hồ sơ tới Bộ Xây dựng để thành lập Hội đồng thẩm định liên ngành. Trên cơ sở báo cáo thẩm định, Bộ trưởng Bộ Xây dựng ban hành quyết định công nhận đô thị loại I, và UBND cấp tỉnh tổ chức công bố quyết định trong thời hạn quy định. 

Đối với đô thị loại II và loại III, Nghị định phân định rõ việc lập đề án theo phạm vi ranh giới đô thị: UBND cấp tỉnh giao cơ quan chuyên môn cấp tỉnh lập đề án trong trường hợp phạm vi nhiều hơn 01 đơn vị hành chính cấp xã, hoặc giao UBND cấp xã lập đề án trong trường hợp phạm vi trong 01 đơn vị hành chính cấp xã. Trình tự công nhận được giao cho địa phương thực hiện theo cơ chế Hội đồng thẩm định liên ngành cấp tỉnh; sau khi HĐND cấp tỉnh thông qua đề án, chủ tịch UBND cấp tỉnh ban hành quyết định công nhận và tổ chức công bố trên địa bàn.