Chuyển đổi số không chỉ là xu thế tất yếu mà còn là động lực then chốt để kiến tạo hệ thống giao thông an toàn, thông minh và bền vững. Đây cũng là bước đi quan trọng để Việt Nam hình thành chiến lược quốc gia về Mobility DX và Digital Twin trong quản lý hạ tầng đô thị. Từ chuyển đổi số đến kiến tạo hệ thống giao thông bền vững
Trong bối cảnh chuyển đổi số đang định hình lại phương thức quản lý và vận hành hạ tầng đô thị, ngày 11/7, Bộ Xây dựng phối hợp với các chuyên gia Việt Nam và quốc tế tổ chức Tọa đàm “Mobility DX and Digital Twin: Cơ hội và thách thức cho giao thông thông minh tại Việt Nam”.
Sự kiện là dịp để các nhà quản lý, nhà khoa học và doanh nghiệp trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ giải pháp công nghệ tiên tiến hướng tới xây dựng hệ thống giao thông hiện đại, an toàn và bền vững.
Phát biểu khai mạc Tọa đàm, ông Lê Thanh Tùng - Giám đốc Trung tâm Công nghệ thông tin (Bộ Xây dựng) nhấn mạnh, chuyển đổi số đã trở thành xu thế tất yếu và là động lực then chốt của phát triển kinh tế - xã hội toàn cầu. Trong lĩnh vực giao thông, với hai công nghệ nổi bật Mobility DX và Digital Twin đang mở ra “công thức” mới cho quản lý, quy hoạch và vận hành giao thông theo hướng an toàn, hiệu quả và bền vững.
Các công nghệ như Internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn (Big Data), trí tuệ nhân tạo (AI) hay bản sao số đang từng bước thay đổi cách quản lý hạ tầng đô thị tại nhiều quốc gia như Singapore, Nhật Bản, Hàn Quốc và Ấn Độ. Việt Nam cũng đang theo đuổi xu thế đó thông qua việc triển khai các hệ thống giao thông thông minh, giám sát vận hành và thu phí điện tử không dừng trên các tuyến cao tốc. Dự kiến đến đầu năm 2026, khoảng 2.000 km đường bộ của Việt Nam sẽ được quản lý bằng hệ thống ITS (Intelligent Transport Systems).
Tuy nhiên, theo ông Tô Nam Toàn - Cục Đường bộ Việt Nam, bên cạnh kết quả đạt được, Việt Nam vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức: Thiếu quy hoạch tổng thể, kiến trúc hệ thống chưa đồng bộ và còn hạn chế trong việc xây dựng cơ sở dữ liệu liên thông.
Việc thúc đẩy Luật Đường bộ cùng các quy định mới về giao thông thông minh đang mở ra hành lang pháp lý quan trọng, nhưng để hệ thống phát huy hiệu quả, cần chiến lược quốc gia về Mobility DX và Digital Twin gắn với quản trị dữ liệu, tiêu chuẩn kỹ thuật và mô hình thử nghiệm chính sách (sandbox).
Đổi mới tư duy, mở đường cho chuyển đổi số
Theo ông Trần Vũ Tuấn Phan - Học viện Chiến lược Khoa học và Công nghệ, hạ tầng giao thông của Việt Nam đang đòi hỏi tái cấu trúc toàn diện với trọng tâm là ứng dụng công nghệ số.
Ông Trần Vũ Tuấn Phan cho rằng, để khai thác hiệu quả Mobility DX và Digital Twin, Việt Nam cần chuyển tư duy từ “quản lý công nghệ” sang “kiến tạo môi trường thử nghiệm”. Điều này đồng nghĩa với việc nhà nước đóng vai trò dẫn dắt, tạo không gian pháp lý linh hoạt cho doanh nghiệp, viện nghiên cứu và startup cùng tham gia phát triển các giải pháp thử nghiệm trong thực tế.
Ông cũng nhấn mạnh, đổi mới sáng tạo về chính sách là điều kiện tiên quyết để tạo ra một hệ sinh thái đồng bộ. Cần ban hành các bộ tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về Mobility DX, bảo đảm tính tương thích giữa các nền tảng dữ liệu và phần mềm mô phỏng giao thông.
Hiện nay, với nền tảng dữ liệu quốc gia đang được hoàn thiện trong khuôn khổ Đề án 06, cùng sự thúc đẩy mạnh mẽ từ Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển KHCN và đổi mới sáng tạo, Việt Nam đang có thời điểm thuận lợi nhất để chuyển đổi sang giai đoạn quản trị giao thông dựa trên dữ liệu.
Các chuyên gia quốc tế cũng đồng tình rằng, việc ứng dụng Digital Twin không chỉ là công cụ công nghệ, mà còn là nền tảng để thay đổi mô hình quản lý. Bằng cách xây dựng “bản thể ảo” của hạ tầng giao thông, các nhà quản lý có thể mô phỏng luồng xe, phân tích tình huống ùn tắc, dự báo rủi ro và đưa ra phương án điều tiết tối ưu trước khi áp dụng ngoài thực tế. Đây là công cụ hữu hiệu để hướng tới xã hội “di chuyển an toàn, không tai nạn”, giảm phát thải và tiết kiệm chi phí vận hành.
Hợp tác quốc tế là động lực cho lộ trình giao thông số Việt Nam
Tại Tọa đàm, các chuyên gia đến từ Nhật Bản, Ấn Độ và Việt Nam đã chia sẻ nhiều kinh nghiệm thực tiễn. Ông Tetsuya Sato - Viện Nghiên cứu Giao thông Nhật Bản cho biết, phần lớn TNGT tại Việt Nam hiện liên quan đến xe máy và mật độ phương tiện cao tại đô thị lớn. Theo ông, Digital Twin có thể giúp phân tích luồng giao thông trong “môi trường ảo”, qua đó hỗ trợ điều tiết đèn giao thông, tối ưu hóa lưu lượng và giảm ùn tắc.
Đặc biệt, công nghệ V2X (Vehicle-to-Everything) kết nối giữa phương tiện và hạ tầng giao thông được ông Tetsuya Sato đánh giá là bước tiến tất yếu. Tại Nhật Bản, hệ thống này đã giúp cung cấp thông tin thời gian thực cho tài xế, giảm nguy cơ va chạm và hỗ trợ phát triển xe tự hành.
Ông Tetsuya Sato khẳng định, một hệ thống giao thông thông minh chỉ có thể thành công khi được hỗ trợ bởi dữ liệu thời gian thực, công nghệ tiên tiến và chính sách minh bạch.
Ông Mallesh Boggarapu - Zero-Sum ITS Solutions chia sẻ, Ấn Độ đã ứng dụng V2X trong hệ thống BRT, đồng bộ với đèn tín hiệu nhằm tối ưu hóa hành trình xe buýt và tạo làn ưu tiên cho xe cứu thương.
Tại Việt Nam, ông Đào Xuân Trường - Phó Giám đốc Trung tâm Đô thị số - Tổng Công ty giải pháp doanh nghiệp Viettel, Viettel đề xuất Bộ Xây dựng xem xét triển khai mô phỏng giao thông số ở quy mô rộng, đồng thời thiết lập kiến trúc tổng thể cho hệ thống giao thông thông minh quốc gia. Theo ông, sự đồng hành của doanh nghiệp công nghệ trong nước sẽ giúp đẩy nhanh tiến trình ứng dụng Big Data và AI vào quản lý vận hành đô thị.
Kết thúc buổi Tọa đàm, đại diện các bên thống nhất tiếp tục mở rộng hợp tác giữa cơ quan quản lý, viện nghiên cứu và doanh nghiệp để hình thành hệ sinh thái Mobility DX hoàn chỉnh. Tọa đàm không chỉ là diễn đàn trao đổi kỹ thuật, mà còn là bước khởi đầu cho một chiến lược dài hạn hướng tới giao thông thông minh, an toàn và bền vững.
