Áp lực giảm phát thải, yêu cầu minh bạch carbon và chi phí năng lượng gia tăng đang thúc đẩy ngành VLXD bước vào giai đoạn tái cấu trúc sâu rộng. 
Chuyển đổi xanh trở thành điều kiện tồn tại của doanh nghiệp
Áp lực giảm phát thải, biến động chi phí năng lượng và yêu cầu minh bạch carbon đang buộc ngành VLXD phải tái cấu trúc sâu, rộng. Nếu trước đây VLXD xanh chủ yếu được nhìn nhận như một xu hướng thị trường mang tính khuyến khích, thì hiện nay trở thành tiêu chuẩn cạnh tranh mới của ngành Xây dựng.
Từ góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Cảnh Hồng - Tổng Giám đốc Eurowindow cho rằng, xu hướng xanh hóa trở thành yêu cầu tất yếu của thị trường và chiến lược phát triển dài hạn của doanh nghiệp.
Theo ông Nguyễn Cảnh Hồng, trong bối cảnh chi phí năng lượng ngày càng tăng và yêu cầu tiết kiệm năng lượng trong công trình ngày càng cao, các loại vật liệu có khả năng giảm hấp thụ nhiệt, giảm tải cho hệ thống điều hòa và nâng cao hiệu suất vận hành công trình sẽ trở thành xu hướng chủ đạo của thị trường xây dựng.
Để thị trường VLXD xanh phát triển thực chất, cần sớm xây dựng cơ chế chuẩn hóa và dán nhãn đối với vật liệu xanh. Thị trường đang thiếu hệ thống tiêu chí và công cụ nhận diện rõ các sản phẩm vật liệu thân thiện môi trường, khiến doanh nghiệp đầu tư bài bản chưa có nhiều lợi thế cạnh tranh.
Việc xây dựng hệ thống tiêu chuẩn và cơ chế dán nhãn vật liệu xanh giúp tạo cơ sở minh bạch cho thị trường, đồng thời thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư mạnh hơn cho công nghệ xanh.
Một trong những vấn đề được nhiều chuyên gia nhấn mạnh là tốc độ chuyển đổi xanh của ngành VLXD đang diễn ra nhanh hơn dự báo. Đặc biệt, xu hướng áp dụng EPD (Environmental Product Declaration - Tuyên bố sản phẩm môi trường) đang nổi lên như một hàng rào kỹ thuật mới của ngành VLXD toàn cầu.
Theo ông Lương Đức Long - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Xi măng Việt Nam, ngành VLXD đang bước vào giai đoạn chuẩn hóa xanh, trong đó tiêu chuẩn phát thải và hiệu suất năng lượng sẽ trở thành công cụ tái cấu trúc thị trường.
Ông Lương Đức Long cho rằng, trong tương lai gần, các doanh nghiệp tiêu hao nhiều năng lượng, công nghệ lạc hậu hoặc không đáp ứng tiêu chuẩn phát thải sẽ ngày càng mất lợi thế cạnh tranh. Khi các tiêu chuẩn về năng lượng và môi trường được áp dụng, doanh nghiệp chỉ có hai lựa chọn: hoặc đổi mới công nghệ để đáp ứng yêu cầu, hoặc bị đào thải khỏi thị trường.
Cần đồng thời giải quyết cả đầu vào và đầu ra
Dù xu hướng chuyển đổi xanh đang ngày càng rõ nét, song nhiều chuyên gia cho rằng rào cản lớn nhất hiện nay không nằm ở nhận thức mà ở cơ chế thị trường và chính sách hỗ trợ.
Từ góc nhìn nghiên cứu, TS.KTS Nguyễn Tất Thắng - Viện Kiến trúc Quốc gia cho rằng, muốn phát triển VLXD xanh theo hướng thực chất và bền vững, cần đồng thời giải quyết cả đầu vào và đầu ra của thị trường.
Trong đó, đầu vào là công nghệ, nguồn nguyên liệu tái chế, năng lực quản trị phát thải và nguồn vốn đầu tư; còn đầu ra là thị trường tiêu thụ, hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế khuyến khích sử dụng vật liệu xanh trong các công trình.
Theo đó, quá trình chuyển đổi xanh của ngành VLXD cần được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển kinh tế tuần hoàn và giảm phát thải của ngành Xây dựng. Do đó, trước xu hướng phát triển mới đòi hỏi doanh nghiệp phải thay đổi mô hình sản xuất theo hướng tiết kiệm tài nguyên, sử dụng vật liệu tái chế và giảm cường độ phát thải carbon trong toàn bộ vòng đời sản phẩm.
Đặc biệt, trong bối cảnh giá điện, nguyên liệu và logistics liên tục tăng, chi phí chuyển đổi xanh đang trở thành áp lực lớn đối với nhiều doanh nghiệp sản xuất VLXD.
Đáng chú ý, trong bối cảnh áp lực phát thải, chi phí năng lượng và các tiêu chuẩn môi trường toàn cầu ngày càng gia tăng, mô hình tăng trưởng dựa vào khai thác tài nguyên, tiêu hao năng lượng lớn và cạnh tranh bằng giá rẻ đang dần bộc lộ giới hạn. Quá trình xanh hóa ngành VLXD vì vậy không chỉ là câu chuyện đổi mới công nghệ, mà còn là sự thay đổi toàn diện về tư duy phát triển, quản trị doanh nghiệp và cấu trúc thị trường.
Từ vật liệu tiết kiệm năng lượng, vật liệu tái chế đến EPD, dán nhãn vật liệu xanh hay kinh tế tuần hoàn, các tiêu chí môi trường đang từng bước trở thành thước đo mới của năng lực cạnh tranh doanh nghiệp.
Tuy nhiên, để quá trình chuyển đổi diễn ra thực chất và đồng bộ, cần một hệ sinh thái chính sách đủ mạnh nhằm tạo động lực cho doanh nghiệp đầu tư dài hạn. Trong đó, hoàn thiện tiêu chuẩn kỹ thuật, cơ chế tín dụng xanh, ưu đãi đổi mới công nghệ và thúc đẩy mua sắm công xanh sẽ đóng vai trò quyết định.
Ở góc độ dài hạn, doanh nghiệp nào chủ động chuyển đổi sớm, kiểm soát tốt phát thải và xây dựng được hệ sinh thái sản xuất xanh sẽ có nhiều lợi thế hơn trong chu kỳ phát triển mới của ngành Xây dựng. Ngược lại, những doanh nghiệp chậm thay đổi sẽ đối mặt nguy cơ tụt lại phía sau trong quá trình tái cấu trúc ngày càng mạnh mẽ của thị trường VLXD.
