Phản biện

Chuyện trường công

Chuyện trường công

Cái việc được đi học trường công của con trẻ tưởng là sự đương nhiên như ở nhiều quốc gia văn minh trên thế giới, nhưng ở ta, lại không dễ dàng chút nào.

Cứ mỗi lần chuẩn bị vào năm học mới là ở nhiều đô thị lớn, như Hà Nội chẳng hạn, các ông bố, bà mẹ lại rối tinh rối mù, tất bật chuẩn bị hồ sơ, giấy tờ liên quan đi xin học (hay bốc thăm may rủi) để con được nhận vào trường công lập dù là trường mầm non hay bậc tiểu học. Và nếu như con được vào học một trường công lập, lại gần nơi ở thì quả là đại phúc. Thì ra, cái việc được đi học trường công của con trẻ tưởng là sự đương nhiên như ở nhiều quốc gia văn minh trên thế giới, nhưng ở ta, lại không dễ dàng chút nào. Ai đó đã từng chua chát ví von, lo cho con cháu vào học trường mầm non hay tiểu học còn khó hơn là thi tốt nghiệp phổ thông, thi vào đại học (?!). 

Câu chuyện này đã kéo dài nhiều năm rồi (trở thành chuyện thường ngày ở huyện!) vậy mà đến hôm nay vẫn không mấy suy giảm, cho dù Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm chăm lo đến thế hệ trẻ, tương lai của đất nước, đầu tư hàng trăm ngàn tỷ đồng tiền ngân sách cho ngành GD&ĐT để xây dựng, cải tạo nâng cấp cơ sở vật chất các trường học, nâng cao chất lượng đào tạo và dạy học, đáp ứng nhu cầu đòi hỏi chính đáng của trẻ em và xã hội.

Tại sao lại như vậy? Có nhiều nguyên nhân, nhưng trước hết ta phải bắt đầu từ công tác quy hoạch và quản lý quy hoạch xây dựng đô thị. Mà Hà Nội là ví dụ. Sau hơn 30 năm đổi mới và phát triển, Hà Nội đã trở thành một trong số 17 đô thị lớn nhất thế giới, với diện tích rộng đến 3.324 km2, dân số hơn 8 triệu người và sẽ còn tăng hơn vào những năm tới với mức tăng bình quan hàng năm là 200 nghìn người.

Đô thị hóa với tốc độ khá nhanh đã làm diện mạo kiến trúc đô thị thay đổi từng ngày theo hướng văn minh, hiện đại. Cùng với sự gia tăng các khu đô thị mới thì kinh tế Hà Nội cũng không ngừng phát triển. Chỉ tính riêng thu ngân sách năm 2021 của quận Hoàn Kiếm, quận nhỏ nhất Thủ đô (diện tích 5,29 km2, còn nhỏ hơn diện tích hồ Tây 5,3 km2) cũng đã hơn 14.008 tỷ đồng, bằng 7 tỉnh thu ngân sách thấp nhất cả nước cộng lại (Đắk Nông, Hà Giang, Tuyên Quang, Lai Châu, Cao Bằng, Điện Biên, Bắc Kạn). Thế nhưng, cũng tại thành phố này, cơ sở giáo dục phổ thông lại rất thiếu.

Trong khi đó Luật Xây dựng 2014; Luật Quy hoạch đô thị 2009 và các Nghị định của Chính phủ như 37/2010/NĐ-CP; 44/2015/NĐ-CP… đều đã quy định cụ thể và bắt buộc về đất dùng để xây dựng công trình văn hóa giáo dục. Hay theo Quy chuẩn kỹ thuật xây dựng quốc gia 2019 (quy mô tối thiểu của công trình, dịch vụ cấp đơn vị ở) thì với trường mầm non, cứ 1.000 dân/50 cháu, chỉ tiêu đất là 12 m2/cháu; trường tiểu học cứ 1.000 dân/65 học sinh, với chỉ tiêu đất là 10 m2/học sinh… Đây là điều rất đáng suy nghĩ ?!

Vừa mới đây, chuyện hơn 700 phụ huynh phải bốc thăm giành suất vào Trường Mầm non Hoàng Liệt (quận Hoàng Mai) trong đó có cơ sở chính đặt tại khu đô thị kiểu mẫu Linh Đàm, nơi 20 năm qua nhiều khu đất đã có quy hoạch để xây dựng trường học vẫn để hoang, hay quây tôn làm bãi đỗ xe, đã gây bức xúc dư luận.

Thực trạng thiếu đất xây trường học hay thiếu nguồn vốn đầu tư xây dựng cơ sở giáo dục như trường mầm non, tiểu học không chỉ xảy ra trên địa bàn quận Hoàng Mai mà còn xảy ra nhiều nơi khác tại các quận của Thủ đô, nhất là các quận trung tâm như Hoàn Kiếm, Hai Bà Trưng, Đống Đa… Ở những nơi này, hầu hết các trường đều có khuôn viên chật hẹp so với tiêu chuẩn quốc gia. Không đảm bảo về an toàn giao thông do tiệm cận sát đường giao thông đô thị, lưu lượng ôtô xe máy rất cao, gây tắc nghẽn giao thông trong các giờ học sinh đến học và tan trường. Rất nhiều trường có lớp học vượt quá quy định đến gần 50% học sinh. Thiếu sân chơi, không gian xanh để học sinh sinh hoạt và rèn luyện thể chất.

Trong khi đó, tại các khu đô thị mới, chủ đầu tư không mặn mà với việc xây dựng các trường mẫu giáo, tiểu học công lập mà thay vào đó là các trường quốc tế với học phí hàng năm lên đến nhiều ngàn đô-la Mỹ. Hoặc nếu không là bằng cách này, cách khác tác động cơ quan có thẩm quyền điều chỉnh quy hoạch, thu hẹp đất xây trường học để xen cấy thêm các chung cư cao tầng thu lợi nhuận. Trong khi đó, công tác thanh tra, kiểm tra việc thực hiện quy hoạch đã được duyệt rất lỏng lẻo, không nói là yếu kém, mà quy hoạch xây dựng khu vực trục đường Lê Văn Lương kéo dài là minh chứng điển hình. 

Có lẽ, chưa khi nào Hà Nội không phải chịu nhiều áp lực từ xã hội về phát triển giáo dục, kể cả thời điểm này. Theo đánh giá của Sở GD&ĐT về hệ thống trường công lập, thì tính đến hết năm 2021, toàn thành phố có 2.835 trường mầm non, phổ thông và 1 trường trung cấp chuyên nghiệp với 70.199 lớp, 2.206.906 học sinh, 138.090 giáo viên, 72.796 phòng học. Nhưng để đáp ứng sự phát triển bền vững của thành phố, thì chừng đó chưa đủ.

Vì thế, theo Quy hoạch mạng lưới trường học của Hà Nội đến 2020 tầm nhìn 2030 được phê duyệt năm 2012, thì đến 2030 thành phố phải cải tạo, xây mới 1.215 trường học (kể cả trường ngoài công lập); trong đó, giai đoạn 2021 - 2030 xây mới 580 trường học với kinh phí khoảng hơn 40.360 tỷ đồng (có 331 trường công lập và 249 trường ngoài công lập). Và để thực hiện mục tiêu trên, Hà Nội cần 17.940.531 m2 đất đô thị với tổng kinh phí 71.395 tỷ đồng (trong số đó có 29.500 tỷ đồng là nguồn xã hội hóa). Cũng theo Sở GD&ĐT Hà Nội, trung bình mỗi năm thành phố có thêm 60 nghìn học sinh, do đó phải xây mới thêm 35 trường học với khoảng 20 nghìn phòng học (nhưng năm 2021 chỉ xây mới được 30 trường).

Như thế, mục tiêu cải tạo, xây mới 1.215 trường học đến 2030 khó thực hiện được?  Nhìn vào thực tế có thể thấy việc thiếu trường công lập bên cạnh yếu tố khách quan như dân số cơ học tăng quá nhanh, còn có cả yếu tố chủ quan, về tầm nhìn quy hoạch và quản lý quy hoạch. Cụ thể: Trong công tác quy hoạch, thành phố phải tính toán đến việc dân số sẽ gia tăng, để còn dành quỹ đất cho xây trường học theo quy định của pháp luật. Đối với những nơi đã có quy hoạch hoặc chủ trương dành quỹ đất cho việc xây trường thì phải quản lý chặt chẽ, kiên quyết không cho chuyển đổi đất xây trường học thành các dự án khác thông qua việc điều chỉnh quy hoạch.

Chuyện học của con trẻ là chuyện lớn của quốc gia. Nó liên quan đến nhiều mặt của xã hội. Tình trạng thiếu vắng trường công lập mẫu giáo, tiểu học tại các khu đô thị mới hay trong các quận nội thành đã dẫn đến việc bố mẹ ở nơi này nhưng trẻ con lại phải đi học nơi khác. Gây nên cảnh ùn tắc giao thông vào các giờ cao điểm sáng sớm hay chiều muộn, gây hại cho sức khỏe vì ô nhiễm môi trường, mất thời gian của nhân dân. Theo các chuyên gia kinh tế, nạn tắc đường kẹt xe ở Hà Nội gây lãng phí mỗi năm lên tới gần 13 nghìn tỷ đồng (?!). Và chính chuyện thiếu trường học cũng là một nguyên nhân dẫn đến sự lãng phí này.

Ngành GD&ĐT đang quyết tâm đổi mới nâng cao chất lượng dạy và học, vì đó là tiền đề, là nền tảng để tạo nên nguồn nhân lực tài năng cho đất nước sau này. Để làm được điều đó, thì trước hết phải đáp ứng được chỗ học cho trẻ em các cấp mà bắt đầu từ trường mầm non, tiểu học. Trường phải ra trường, lớp phải ra lớp là tư tưởng chỉ đạo của Chính phủ, là mong muốn của cha mẹ học sinh và cả xã hội. Nhưng để có trường thì phải có đất xây dựng trường học theo quy định của pháp luật, quy chuẩn của Nhà nước.

Trong khi hàng trăm dự án bất động sản “treo”, bị sử dụng sai mục đích nhiều năm nay, gây lãng phí đất đai, nguồn lực của xã hội; hàng ngàn vạn mét vuông đất xây trường học theo quy hoạch bị lấn chiếm, bị chuyển đổi mục đích sử dụng… Cách đây vài năm Thủ tướng Chính phủ đã có chỉ đạo di dời các cơ sở công nghiệp gây ô nhiễm môi trường, trụ sở một số Bộ ngành, trường đại học, bệnh viện… ra khỏi khu vực nội đô để dành đất cho xây dựng các công trình công cộng, công viên, cây xanh. Đây là cơ hội rất lớn để Hà Nội chủ động có quỹ đất xây dựng trường học, cơ sở giáo dục công lập.

Khó khăn còn nhiều, nhưng điều kiện thuận lợi trong phát triển văn hóa giáo dục ở Thủ đô trong thời kỳ 4.0 là rất lớn. 

Vấn đề còn lại là tài năng, tâm huyết và sự quyết liệt trong chỉ đạo điều hành của chính quyền thành phố mà thôi.

Ý kiến của bạn