Công trình xanh chuyển sang giai đoạn tích hợp chính sách

Một trong những đặc điểm nổi bật nhất của thị trường công trình xanh Việt Nam năm 2025 không nằm ở quy mô tăng trưởng đơn thuần, mà ở sự dịch chuyển rõ rệt của các động lực phát triển. Nếu như giai đoạn trước, công trình xanh chủ yếu gắn với các dự án văn phòng, thương mại cao cấp hoặc công trình trình diễn công nghệ, thì đến năm 2025, nhà ở, đặc biệt là chung cư và NƠXH cùng với nhà xưởng công nghiệp đã vươn lên trở thành hai trụ cột chính của tăng trưởng xanh.

Sự dịch chuyển này phản ánh một thay đổi mang tính cấu trúc của thị trường xây dựng: công trình xanh đang rời khỏi “vùng ngoại biên” để đi vào “dòng chính” của phát triển đô thị và công nghiệp.

Diện tích sàn chung cư đạt chứng nhận xanh tăng 151%

Theo báo cáo của Tổ chức tài chính quốc tế IFC, năm 2025, chung cư tiếp tục là loại hình chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng diện tích sàn công trình xanh, với hơn 30% diện tích sàn đạt chứng nhận trong năm. Đáng chú ý, mức tăng trưởng diện tích sàn chung cư đạt chứng nhận xanh lên tới 151% so với năm 2024, cao nhất trong tất cả các phân khúc công trình.

Con số này không chỉ phản ánh sự phục hồi của thị trường nhà ở sau giai đoạn trầm lắng kéo dài, mà còn cho thấy sự thay đổi căn bản trong tư duy phát triển dự án. Chứng nhận công trình xanh không còn được coi là “lựa chọn nâng cao” để gia tăng hình ảnh hay giá bán, mà đã trở thành một chuẩn mực cạnh tranh thiết yếu, gắn trực tiếp với khả năng tiêu thụ sản phẩm, tiếp cận vốn và quản trị chi phí vận hành dài hạn.

Đáng chú ý, nếu chung cư thương mại thể hiện xu hướng “chuẩn hóa xanh” theo logic thị trường, thì NƠXH lại là phân khúc cho thấy ý nghĩa chính sách rõ nét nhất của công trình xanh trong năm 2025. Lần đầu tiên, NƠXH chiếm 11,7% tổng diện tích sàn nhà ở xanh, với tốc độ tăng trưởng lên tới 165% so với năm trước.

Sự bứt phá này có giá trị vượt ra ngoài các con số thống kê. Trước hết, nó cho thấy các giải pháp công trình xanh đã đủ chín về mặt kỹ thuật và kinh tế để áp dụng trong những dự án có biên độ chi phí rất hạn hẹp như NƠXH. Những giải pháp cốt lõi như: tiết kiệm năng lượng, tối ưu thông gió, chiếu sáng tự nhiên, sử dụng vật liệu và thiết bị hiệu quả không chỉ giúp giảm phát thải, mà còn trực tiếp làm giảm chi phí vận hành cho người thu nhập thấp, đúng với tinh thần của chính sách an sinh.

Thứ hai, kết quả này đặt ra một yêu cầu mới đối với tư duy quản lý nhà nước: công trình xanh không nên tiếp tục bị coi là “tiêu chuẩn cao” chỉ dành cho phân khúc cao cấp, mà cần được nhìn nhận như một công cụ chính sách để nâng cao chất lượng sống, giảm chi phí xã hội và tăng khả năng chống chịu dài hạn của khu vực nhà ở đại chúng. Nếu được hỗ trợ bằng các cơ chế tín dụng xanh, ưu đãi thuế, hoặc tích hợp vào tiêu chuẩn thiết kế mẫu cho nhà ở xã hội, phân khúc này hoàn toàn có thể trở thành đòn bẩy giảm phát thải lớn nhất của ngành xây dựng.

Tăng trưởng gắn với FDI và chuẩn ESG toàn cầu

Song song với nhà ở, nhà xưởng công nghiệp tiếp tục khẳng định vai trò là động lực tăng trưởng quan trọng thứ hai của thị trường công trình xanh năm 2025. Theo báo cáo của IFC, diện tích sàn nhà xưởng đạt chứng nhận xanh tăng 54% so với năm 2024, duy trì vị trí thứ hai về tỷ trọng trong tổng cơ cấu công trình xanh.

Động lực của phân khúc này đến từ một hệ logic khác với nhà ở. Đối với các tập đoàn đa quốc gia, việc đạt các chứng nhận xanh quốc tế không còn mang tính tự nguyện, mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để đáp ứng chuẩn ESG, yêu cầu báo cáo phát thải và truy xuất chuỗi cung ứng toàn cầu. Công trình nhà máy, vì vậy, không chỉ là không gian sản xuất, mà là một cấu phần trong chiến lược quản trị rủi ro, tiếp cận thị trường và duy trì năng lực cạnh tranh dài hạn.

Bên cạnh đó, nhiều KCN tại Việt Nam đang chuyển dịch mô hình phát triển, từ cung cấp mặt bằng và hạ tầng cơ bản sang hạ tầng công nghiệp đạt chuẩn bền vững, tích hợp tiêu chí xanh ngay từ giai đoạn quy hoạch và đầu tư.

Trong bối cảnh dòng vốn FDI ngày càng chọn lọc và gắn chặt với tiêu chuẩn môi trường, sự phát triển của nhà xưởng xanh là yếu tố then chốt để Việt Nam duy trì sức hấp dẫn trong chuỗi giá trị sản xuất toàn cầu.

IFC nhận định, sự dịch chuyển động lực sang nhà ở và sản xuất công nghiệp cho thấy thị trường công trình xanh Việt Nam đã bước sang giai đoạn trưởng thành hơn, đặt ra những yêu cầu mới đối với chính sách quản lý nhà nước.

Theo đó, trọng tâm chính sách cần chuyển từ các cơ chế khuyến khích mang tính thí điểm sang tích hợp tiêu chí xanh vào hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn và quy trình đầu tư, trước hết đối với các loại hình có tác động lớn như chung cư và KCN.

NƠXH cần được xác lập là phân khúc ưu tiên trong chiến lược xanh hóa ngành Xây dựng, thay vì đứng ngoài các chuẩn mực kỹ thuật tiên tiến. Đây không chỉ là vấn đề môi trường, mà còn là bài toán hiệu quả kinh tế – xã hội dài hạn.

Đồng thời, cần nhìn nhận công trình xanh trong mối liên hệ hữu cơ với tài chính xanh, tín dụng, bảo hiểm và quản trị rủi ro, tránh cách tiếp cận rời rạc giữa chính sách xây dựng và chính sách tài chính.