Ngày 05/5, Phó Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng Trần Nam Hưng đã ký ban hành Chỉ thị số 06/CT-UBND yêu cầu triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về tài nguyên, khoáng sản trên địa bàn. 
Chỉ thị được đánh giá là bước đi quyết liệt của Đà Nẵng trong bối cảnh nhu cầu vật liệu xây dựng phục vụ các dự án hạ tầng, đầu tư công ngày càng gia tăng, trong khi tình trạng khai thác trái phép, đầu cơ, biến động giá vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Minh bạch hóa cấp phép, chấm dứt khan hiếm vật liệu
Chỉ thị nhấn mạnh yêu cầu quán triệt sâu rộng đến toàn bộ hệ thống chính trị, doanh nghiệp và người dân về các quy định pháp luật trong lĩnh vực địa chất, khoáng sản. Đáng chú ý, UBND Thành phố đặt trách nhiệm trực tiếp lên người đứng đầu các cơ quan, địa phương. Nếu để xảy ra vi phạm, phải chịu trách nhiệm trước Thành ủy, UBND Thành phố và pháp luật.
Cách tiếp cận này cho thấy sự chuyển dịch từ quản lý hành chính sang quản trị trách nhiệm, trong đó yếu tố con người, đặc biệt là vai trò điều hành được đặt ở trung tâm của hiệu quả thực thi chính sách.
Một trong những nội dung cốt lõi của Chỉ thị là yêu cầu đẩy nhanh tiến độ cấp phép thăm dò, khai thác khoáng sản trên cơ sở tuân thủ chặt chẽ quy định pháp luật. Tất cả các mỏ đã trúng đấu giá phải được đưa vào khai thác trong thời gian sớm nhất; đồng thời, định kỳ tháng 6 và tháng 12 hằng năm phải hoàn thành việc khoanh định, phê duyệt các khu vực đấu giá và không đấu giá quyền khai thác khoáng sản.
Đây là giải pháp mang tính “gỡ nút thắt” nguồn cung - vốn là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng khan hiếm cục bộ, đầu cơ tích trữ và tăng giá vật liệu xây dựng trong thời gian qua. Việc yêu cầu đấu giá công khai, minh bạch đối với các mỏ ngoài danh mục không đấu giá cũng góp phần hạn chế cơ chế “xin - cho”, nâng cao tính cạnh tranh của thị trường khoáng sản.
UBND cấp xã, phường, đặc khu được giao thực hiện đầy đủ chức năng quản lý nhà nước về khoáng sản theo phân cấp, trong đó có các nhiệm vụ quan trọng như: Rà soát nhu cầu sử dụng khoáng sản, đề xuất bổ sung quy hoạch; Kiểm tra, giám sát hoạt động của doanh nghiệp khai thác, bến bãi; Ngăn chặn, xử lý triệt để tình trạng khai thác trái phép; Chủ động bố trí nguồn lực bảo vệ tài nguyên chưa khai thác.
Đáng chú ý, việc cấp giấy xác nhận thu hồi khoáng sản trong quá trình cải tạo mặt bằng chỉ được thực hiện khi thực sự cần thiết, nhằm tránh lợi dụng chính sách để hợp thức hóa khai thác trái phép.
Kiểm soát chặt chuỗi giá trị từ khai thác đến tiêu thụ
Chỉ thị yêu cầu kiểm soát toàn diện chuỗi hoạt động khoáng sản, trong đó, Sở NN&MT giữ vai trò “đầu mối” trong cấp phép, đấu giá, kiểm tra, giám sát và phục hồi môi trường sau khai thác. Sở Công Thương kiểm tra công nghệ chế biến, kiểm soát vật liệu nổ công nghiệp và an toàn lao động. Sở Xây dựng quản lý giá vật liệu tại mỏ, theo dõi cung - cầu phục vụ các dự án. Công an Thành phố tập trung triệt phá các hành vi khai thác, vận chuyển, kinh doanh khoáng sản trái phép, kiểm soát hóa đơn chứng từ. Cơ quan thuế kiểm soát nghĩa vụ tài chính, đối chiếu sản lượng khai thác thực tế. Cách tiếp cận đa ngành này giúp khép kín vòng kiểm soát, hạn chế thất thoát tài nguyên và thất thu ngân sách.
Một điểm mới đáng chú ý là yêu cầu các ban quản lý dự án, chủ đầu tư phải xác định rõ nguồn vật liệu ngay từ bước lập báo cáo nghiên cứu khả thi. Điều này không chỉ giúp chủ động nguồn cung mà còn hạn chế tình trạng “đứt gãy” vật liệu trong quá trình thi công - nguyên nhân phổ biến gây chậm tiến độ các dự án hạ tầng.
Bên cạnh đó, cơ chế khoanh định khu vực không đấu giá quyền khai thác khoáng sản được nhấn mạnh nhằm phục vụ trực tiếp các dự án đầu tư công, công trình trọng điểm quốc gia.
Đây là công cụ chính sách quan trọng để điều tiết thị trường trong những thời điểm cao điểm xây dựng.
Chỉ thị yêu cầu các doanh nghiệp khai thác phải lắp đặt thiết bị cân, đo đạc có khả năng kết nối và chia sẻ dữ liệu tự động nhằm kiểm soát sản lượng khai thác theo thời gian thực. Đây là bước tiến trong ứng dụng công nghệ số vào quản lý tài nguyên, giúp cơ quan quản lý: Giám sát chính xác sản lượng khai thác; đối chiếu với nghĩa vụ tài chính; phát hiện sớm các dấu hiệu khai thác vượt công suất. Đối với khoáng sản nhóm IV, doanh nghiệp phải có biện pháp kiểm soát sản lượng trước khi vận chuyển ra khỏi mỏ, hạn chế thất thoát và gian lận thương mại.
Tăng cường bảo vệ môi trường, đóng cửa mỏ đúng quy định
Song song với khai thác, công tác cải tạo, phục hồi môi trường và đóng cửa mỏ được yêu cầu thực hiện nghiêm túc. Các cơ quan chức năng sẽ tăng cường kiểm tra, nghiệm thu quá trình này, bảo đảm không để lại hậu quả môi trường sau khai thác.
Có thể thấy, Chỉ thị 06/CT-UBND không chỉ là văn bản hành chính đơn thuần mà là một giải pháp tổng thể, bao trùm từ quy hoạch, cấp phép, khai thác đến tiêu thụ và phục hồi môi trường. Việc kết hợp giữa siết chặt kỷ cương, minh bạch hóa thị trường và ứng dụng công nghệ số cho thấy định hướng rõ ràng của Đà Nẵng trong quản trị tài nguyên theo hướng hiện đại, bền vững.
Trong bối cảnh nhu cầu vật liệu xây dựng cho các dự án hạ tầng ngày càng lớn, việc triển khai hiệu quả Chỉ thị này sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc ổn định thị trường, bảo đảm tiến độ các công trình trọng điểm, đồng thời bảo vệ tài nguyên khoáng sản, một nguồn lực hữu hạn cho việc phát triển lâu dài.
