Đẩy nhanh tiến độ 2 dự án đường sắt trọng điểm quốc gia

Bộ Xây dựng vừa ban hành Thông báo Kết luận của Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh tại cuộc họp kiểm điểm tình hình triển khai Dự án đường sắt tốc độ cao trục Bắc - Nam, Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng và một số nội dung liên quan cần khẩn trương triển khai.

Theo Bộ Xây dựng, bối cảnh hiện tại đòi hỏi sự tập trung và quyết liệt ở mức độ cao nhất để đẩy nhanh tiến độ các dự án đường sắt trọng điểm quốc gia, theo đúng tinh thần chỉ đạo của lãnh đạo Chính phủ. Việc giải quyết dứt điểm các vướng mắc về thủ tục, cơ chế và kỹ thuật không chỉ là yêu cầu về tiến độ mà còn mang tầm quan trọng chiến lược, đảm bảo các dự án có thể khởi công và vận hành đúng kế hoạch, tạo ra động lực phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Về thủ tục hành chính, Bộ Xây dựng đã giao quyền và trách nhiệm, BQLDA Đường sắt phải chủ động giải quyết, quyết định các vấn đề thuộc thẩm quyền và chịu trách nhiệm toàn diện trong phạm vi được giao.

Về GPMB, Bộ Xây dựng đánh giá, đây là khâu then chốt quyết định tiến độ khởi công. Yêu cầu cấp bách là phải hoàn thành việc bàn giao toàn bộ tim tuyến, mốc giới và phạm vi GPMB cho các địa phương khi có đủ cơ sở pháp lý. Đặc biệt lưu ý chủ động phối hợp xử lý sớm việc di dời các công trình hạ tầng kỹ thuật (điện, nước...) để tránh tình trạng gây đình trệ toàn bộ dự án.

Về định mức và dự toán, hiện đang có sự thiếu hụt về định mức, đơn giá cho các hạng mục thi công theo công nghệ mới của nước ngoài, cần nghiên cứu đề xuất ban hành thông tư về quản lý chi phí, định mức, đơn giá... để làm cơ sở triển khai các công việc tiếp theo.

Tuân thủ nghiêm ngặt các mốc thời gian triển khai dự án

Đề cập đến một số nhiệm vụ trong tâm cần triển khai trong thời gian tới, kết luận của Bộ trưởng nêu rõ, dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng đang bước vào giai đoạn then chốt, đòi hỏi phải tuân thủ nghiêm ngặt các mốc thời gian đã đề ra để đảm bảo sự đồng bộ kỹ thuật và tiến độ với phía Trung Quốc. Bất kỳ sự chậm trễ nào cũng sẽ ảnh hưởng đến cam kết chung và hiệu quả tổng thể của toàn tuyến.

Để đáp ứng tiến độ, Bộ Xây dựng yêu cầu BQLDA Đường sắt hoàn thành công tác khảo sát, thiết kế 16 ga còn lại thuộc dự án thành phần 1 và phấn đấu lựa chọn nhà thầu thi công trong quý I/2026.

BQLDA Đường sắt cần yêu cầu Viện 4 (dự án thành phần 2) hoàn thiện hồ sơ hướng tuyến, phạm vi chiếm dụng đất, trình Bộ Xây dựng phê duyệt yếu tố cơ bản, làm cơ sở hoàn thành bàn giao toàn bộ tim tuyến, phạm vi giải phóng mặt bằng của dự án thành phần 2 cho các địa phương trong tháng 01, tháng 02/2026, các hạng mục công trình phức tạp hoàn thành chậm nhất trong tháng 3/2026.

Cùng với đó, BQLDA Đường sắt cần bám sát, phối hợp chặt chẽ, hỗ trợ, đôn đốc Viện 4 hoàn thành việc lập Báo cáo nghiên cứu khả thi (NCKT) trong tháng 3/2026, làm cơ sở để hai nước (Việt Nam và Trung Quốc) tổ chức thẩm định; đôn đốc Viện 4 rà soát, hoàn thiện phương án nối ray để bảo đảm không ảnh hưởng đến việc khởi động đàm phán, ký kết “Hiệp định xây dựng công trình cầu đường sắt qua biên giới thuộc đoạn tuyến đường sắt kết nối giữa ga Lào Cai (Việt Nam) và ga Hà Khẩu Bắc (Trung Quốc) trong tháng 3/2026.

Trong tháng 01/2026, BQLDA Đường sắt cần hoàn thành công tác lựa chọn nhà thầu tư vấn lập thiết kế kỹ thuật dự án thành phần 2. Đồng thời chủ động đề xuất phương án phân chia dự án thành phần 2 theo hướng thành 2 hoặc 3 gói thầu chính để dễ quản lý và bảo đảm năng lực của các nhà thầu lớn, không thụ động chờ đề xuất từ phía tư vấn. Đồng thời, nghiên cứu xây dựng kế hoạch lựa chọn từ 4 đến 5 nhà thầu thi công lớn của Trung Quốc liên danh với các nhà thầu Việt Nam đủ năng lực và điều kiện.

BQLDA Đường sắt cần khẩn trương hoàn thành thủ tục, lựa chọn ký hợp đồng tư vấn trước ngày 20/1/2026 để rà soát, tính toán chuyển đổi bộ tiêu chuẩn định mức của Trung Quốc áp dụng cho dự án để làm cơ sở lập Thông tư về quản lý chi phí, định mức đơn giá cho dự án thành phần 2. Chủ động phối hợp chặt chẽ với các đơn vị tư vấn, nhà thầu thi công và các chủ đầu tư giải phóng mặt bằng để kịp thời hỗ trợ, giải quyết các phát sinh trong quá trình thực hiện dự án. Đặc biệt thường xuyên trao đổi, làm việc với các địa phương về tiến độ GPMB, các vấn đề liên quan giao cắt công trình của địa phương…

Đối với dự án đường sắt tốc độ cao trục Bắc - Nam, Bộ Xây dựng yêu cầu Vụ Kế hoạch - Tài chính khẩn trương hoàn thành báo cáo của Bộ Xây dựng về cơ chế đặc thù, phương thức đầu tư và tiêu chí lựa chọn nhà đầu tư phục vụ cuộc họp Thường trực Chính phủ. BQLDA Đường sắt hoàn thành lựa chọn nhà thầu tư vấn hỗ trợ chuẩn bị dự án; khẩn trương nghiên cứu hình thức lựa chọn tư vấn lập báo cáo NCKT để lựa chọn đơn vị đủ năng lực, triển khai lập báo cáo NCKT đáp ứng chất lượng, tiến độ yêu cầu.

Bộ Xây dựng giao Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng chủ trì, phối hợp cùng chủ đầu tư xây dựng tiến độ chi tiết các công việc bảo đảm khởi công dự án vào cuối năm 2026, đặc biệt là vận dụng các cơ chế đặc thù để sớm lựa chọn tư vấn lập báo cáo NCKT dự án.

Vụ Kế hoạch - Tài Chính cần chủ trì, phối hợp với Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng và các đơn vị liên quan nghiên cứu xây dựng dự thảo Nghị quyết của Chính phủ hướng dẫn triển khai chi tiết nội dung quy định về việc tách nội dung bồi thường, hỗ trợ tái định cư của dự án thành các dự án độc lập và một số nội dung khác (nếu có) tại Nghị quyết Kỳ họp thứ 10, Quốc hội Khóa XV.

Phải xây dựng một cơ cấu tổ chức chuyên biệt, đủ mạnh

Để có thể triển khai dự án một cách hiệu quả, yêu cầu tiên quyết cần phải xây dựng một cơ cấu tổ chức chuyên biệt, đủ mạnh và có đầy đủ thẩm quyền. Bộ Xây dựng giao Vụ Tổ chức cán bộ chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan nghiên cứu mô hình quản lý dự án sử dụng BQLDA Thăng Long làm nòng cốt. Bổ sung chức năng, nhiệm vụ và nhân sự để BQLDA Thăng Long thực hiện chuyên trách duy nhất việc quản lý dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam. Đồng thời, xem xét nghiên cứu phương án có sự tham gia của lãnh đạo và chuyên viên từ Tổng công ty Đường sắt Việt Nam cùng các cục, vụ liên quan ngay từ giai đoạn đầu để đảm bảo tính kế thừa và chuyên môn sâu. Tiến độ hoàn thành trong tháng 01/2026.

Bộ Xây dựng giao Vụ Kế hoạch - Tài chính rà soát, tham mưu điều chuyển nhiệm vụ giao BQLDA Thăng Long làm chủ đầu tư dự án đường sắt tốc độ cao trục Bắc - Nam. Đồng thời rà soát, tham mưu Bộ Xây dựng điều chuyển giao nhiệm vụ cho BQLDA Đường sắt làm chủ đầu tư lập Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi 2 tuyến đường sắt kết nối với Trung Quốc (Hà Nội - Đồng Đăng; Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái) và Đường sắt vành đai phía Đông - Hà Nội.

BQLDA Đường sắt chuẩn bị đầy đủ hồ sơ công việc của dự án, báo cáo Thứ trưởng phụ trách, tổ chức làm việc với các cơ quan, đơn vị liên quan để bàn giao cho BQLDA Thăng Long ngay sau khi Bộ Xây dựng quyết định điều chuyển nhiệm vụ giao BQLDA Thăng Long làm Chủ đầu tư dự án.

Về công tác xây dựng và áp dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, Bộ Xây dựng yêu cầu Vụ KHCN, Môi trường và Vật liệu xây dựng chủ trì, Cục Đường sắt Việt Nam phối hợp, rà soát lại toàn bộ hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn hiện hành theo hướng: Tách bạch quy chuẩn chung, xác định 9 quy chuẩn áp dụng cho mọi công trình xây dựng (phòng cháy, điều kiện tự nhiên...) để dễ tra cứu; rà soát 11 quy chuẩn đường sắt đã ban hành, xác định rõ phạm vi áp dụng (chỉ cho đường sắt hiện hữu) và khả năng nâng cấp; hệ thống hóa các tiêu chuẩn Việt Nam và tiêu chuẩn quốc tế liên quan đã được công bố và biên dịch (202 TCVN, 137 châu Âu/Quốc tế, 118 Trung Quốc) thành một danh mục 4 tham chiếu duy nhất, khoa học, dễ tra cứu. Trên cơ sở đó biên tập lại thành một bộ hồ sơ quy chuẩn, tiêu chuẩn trình bày một cách khoa học, rõ ràng, có bảng tổng hợp cụ thể (tên, mã hiệu, phạm vi áp dụng), hoàn thành trước ngày 15/01/2026.

Vụ KHCN, Môi trường và Vật liệu xây dựng được giao chủ trì, Cục Đường sắt Việt Nam và các cơ quan, đơn vị liên quan phối hợp dựa trên cơ sở các tài liệu, tiêu chuẩn quốc tế (đặc biệt là của Trung Quốc và châu Âu) nghiên cứu, tổng hợp, xây dựng danh mục các tiêu chuẩn, quy chuẩn áp dụng cho các loại hình đường sắt (Đường sắt đô thị; đường sắt có tốc độ thiết kế từ 120 đến ≤ 200 km/h; đường sắt tốc độ 200 - 350 km/h); nghiên cứu đề xuất cơ chế phối hợp và huy động nguồn lực, chính sách đặc thù, dự toán ngân sách và lộ trình xây dựng, ban hành các tiêu chuẩn, quy chuẩn còn thiếu.

Ngoài ra, Bộ Xây dựng giao Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư chủ trì, phối hợp Vụ Tổ chức cán bộ và các đơn vị liên quan tham mưu thành lập các Ban Chỉ đạo của Bộ Xây dựng triển khai các dự án đường sắt quốc gia (thay thế Quyết định số 718/QĐ-BXD ngày 29/5/2025 của Bộ Xây dựng).

Cụ thể, Ban Chỉ đạo phụ trách các tuyến đường sắt kết nối Trung Quốc (Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, Hà Nội - Lạng Sơn, Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái) và tuyến Sài Gòn - Cần Thơ: Bộ trưởng là Trưởng ban, Thứ trưởng Nguyễn Danh Huy là Phó Trưởng ban thường trực. Tiến độ hoàn thành trong tháng 01/2026.

Ban Chỉ đạo phụ trách dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam: Bộ trưởng là Trưởng ban, Thứ trưởng Bùi Xuân Dũng là Phó Trưởng ban thường trực. Tiến độ hoàn thành sau khi có Quyết định chuyển chủ đầu tư từ Ban QLDA Đường sắt 10 ngày.

Các thành viên các Ban Chỉ đạo (Thủ trưởng các vụ, cục thuộc Bộ Xây dựng; Tổng công ty Đường sắt Việt Nam) phải được phân công nhiệm vụ cụ thể theo mảng, lĩnh vực được giao (nhân sự, kế hoạch, kỹ thuật...).