Đề cao xu hướng kiến trúc vì con người

Ngay sau phiên khai mạc Triển lãm EXPO Kiến trúc 2023 tại TP Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang, sáng 8/9, các nhà quản lý, nhà khoa học, các KTS đã cùng thảo luận xoay quanh chủ đề “Kiến trúc - Tạo lập không gian bền vững cho cộng đồng”.

Tính khả thi trong phát triển kiến trúc hạnh phúc

Tham luận tại phiên toàn thể, KTS Hoàng Thúc Hào, Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, nhận định: Một trong những nhiệm vụ cấp bách của ngành Xây dựng, lĩnh vực tiêu thụ năng lượng, tài nguyên và phát thải thuộc hàng cao nhất, là tạo lập môi trường bền vững, với những mục tiêu và cam kết cụ thể như đô thị không phát thải carbon, giao thông xanh, khu ở sinh thái, công trình trung hòa năng lượng…

Tuy vậy, vấn đề đặt ra không chỉ thuần túy kỹ thuật, giới chuyên môn sẽ phải cân nhắc và giải quyết nhiều bài toán kinh tế - xã hội liên quan. Đó thực sự là những vấn đề gai góc trong bối cảnh biến đổi khí hậu và chuyển đổi phương thức quản lý - vận hành dự án, song cũng đầy hấp dẫn, thú vị ở hành trình tìm kiếm, đề xuất mô hình mới.  

KTS Hoàng Thúc Hào cũng đề cập đến tính khả thi trong phát triển kiến trúc hạnh phúc và cho rằng, hệ gene kiến trúc cũng chính là nền tảng của kiến trúc hạnh phúc.

Cũng tại phiên toàn thể, ông Nguyễn Thanh Nhã, Giám đốc Sở QHKT TP.HCM đã phân tích về vị thế kiến trúc truyền thống địa phương “Sài Gòn bản địa”. Nhìn chung diện mạo kiến trúc Thành phố đương đại chịu nhiều sự tác động, ảnh hưởng bởi xu hướng “toàn cầu hóa”. Xu thế kiến trúc “truyền thống” và kiến trúc “đương đại” sẽ phải cạnh tranh, giao thoa và cùng nhau tạo nên những nét kiến trúc mới cho Thành phố.

Theo ông Nguyễn Thanh Nhã, thiết kế kiến trúc hiện nay không chỉ đơn thuần là cần đẹp, mà còn gắn với quy hoạch không gian đô thị, quy hoạch - thiết kế môi trường nông thôn xanh, các hệ sinh thái lao động, sản xuất của cải vật chất, sinh hoạt, giải trí, giáo dục, sức khoẻ... "Tất cả cần phải giải quyết được nhu cầu phát triển cuộc sống con người một cách bền vững”, ông Nguyễn Thanh Nhã nhấn mạnh.

Ông Nguyễn Thanh Nhã cho rằng, vai trò quản lý nhà nước trong phát triển kiến trúc, các quy chuẩn, tiêu chuẩn nên hướng đến cái cuối cùng là nhu cầu của người dân; đồng thời căn cứ vào kinh nghiệm thực tiễn, và tham khảo kinh nghiệm các đơn vị đi trước, kinh nghiệm nước ngoài, cần có thực nghiệm, thí điểm để đảm bảo tính hiệu quả khi đưa vào thực hiện.  

Đồng quan điểm, ông Kevin Jose - Giám đốc Công ty toàn cầu, Aedas UK cho rằng để những chính sách công có thể giúp phát triển về kiến trúc, Chính phủ các quốc gia phải đóng vai trò lãnh đạo, theo một tầm nhìn dài hạn 40, 50 năm để chúng ta đủ hiểu biết về kiến trúc bền vững; các mục tiêu bền vững cũng cần rõ ràng, đồng thời cần khung cơ chế để triển khai thực hiện.

Trong khi đó, KTS Ngô Viết Nam Sơn có những chia sẻ về những thách thức mà kiến trúc phải đối mặt, gồm 6 vấn đề nổi:

Thứ nhất là vấn đề quy hoạch không gian, chẳng hạn vấn đề ngập đô thị gần đây, do quy hoạch đô thị không dành không gian cho nước, mà mới chỉ chú ý đến hạ tầng thoát nước.  

Thứ hai là vấn đề không gian xanh, thực tế chúng ta có phần ưu tiên cho phát triển kinh tế mà chưa quan tâm đúng mức đến không gian xanh, bên cạnh đó tình trạng ô nhiễm môi trường, ô nhiễm không khí dẫn đến không gian sống bị ảnh hưởng.

Thứ ba là phát triển bền vững, chúng ta phát triển quá nhanh, đang có nhiều hệ luỵ, nhất là ở những địa phương phát triển đô thị mạnh, như ô nhiễm môi trường, kẹt xe, ngập lụt…  

Thứ tư là thực thi chính sách hạ tầng đi trước, quy hoạch có thể tốt nhưng khi thực hiện quy hoạch lại chưa được tốt.

Thứ năm là giữ gìn các giá trị kiến trúc truyền thống, hài hoà với kiến trúc mới.

Thứ sáu là đánh giá tác động môi trường, hiện nhiều nơi còn mang tính chiếu lệ.

Ông Frank D’hondt, Trưởng tư vấn kỹ thuật UN- Habitat Việt Nam chia sẻ về nội dung thúc đẩy sự tham gia của người dân vào công tác quy hoạch, ví dụ như vấn đề qua đường, vỉa hè thông thoáng, tưởng đơn giản nhưng rất phức tạp khi đi vào cụ thể. Do đó, trước khi thực hiện thì cần tư duy từ góc độ người dân.

Ông Frank D’hondt cũng khuyến nghị cần phân biệt không gian mở và không gian kín, tất cả không gian cần dành cho và vì người dùng…

Phát triển nền kiến trúc Việt Nam hiện đại, bền vững và giàu bản sắc

Bế mạc Triển lãm Kiến trúc 2023, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn cho rằng: Yêu cầu phát triển và hội nhập của đất nước đã đặt ra cho kiến trúc Việt Nam những yêu cầu mới, như tiếp tục xây dựng, phát triển kiến trúc Việt Nam hiện đại, bền vững và giàu bản sắc.

Theo đó, kiến trúc thể hiện rõ yếu tố bản sắc văn hoá, kế thừa, phát huy những giá trị truyền thống và tiếp thu chọn lọc tinh hoa kiến trúc thế giới để bảo đảm sự thống nhất trong đa dạng của sáng tác kiến trúc; bồi đắp, làm rõ thêm và khẳng định những đặc trưng của kiến trúc Việt Nam; đáp ứng các yêu cầu về tiết kiệm năng lượng, biến đổi khí hậu, bảo vệ và hoà nhập môi trường sinh thái trong xây dựng.

Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn khẳng định, các ý kiến tại Hội thảo sẽ góp phần phát huy các thành quả đạt được, đồng thời tháo gỡ những bất cập, hạn chế trong phát triển kiến trúc, tạo cơ sở, căn cứ để nghiên cứu ban hành, hoàn thiện các văn bản pháp luật, cơ chế, chính sách mới, tạo động lực để phát triển kiến trúc Việt Nam bền vững.

Các nội dung này cũng sẽ hỗ trợ chính quyền Trung ương và các địa phương trong định hướng, đề xuất triển khai các chương trình hành động trước những thời cơ, cũng như thách thức, khó khăn hiện nay.

Thứ trưởng kỳ vọng, sự kiện lần này cũng góp phần thúc đẩy phát triển sản phẩm, những công nghệ kiến trúc, kiến trúc với công nghệ số, công nghệ xây dựng mới và tiên tiến, hiệu quả cao, đáp ứng được phần lớn các nhu cầu cơ bản để phát triển kiến trúc và quy hoạch Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.