Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam vừa trình Bộ Xây dựng đề án giảm thủ tục hành chính lĩnh vực đường thủy, với đề xuất bãi bỏ thủ tục cấp phép và miễn phí, lệ phí đối với phương tiện thủy khi vào, rời cảng, bến thủy nội địa, khu neo đậu. 
Bỏ thủ tục cấp phép vào, rời cảng, bến; miễn thu phí, lệ phí với đa số phương tiện thủy
Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam vừa trình Bộ Xây dựng dự thảo đề án nâng cao giải pháp quản lý nhà nước thay thế thủ tục hành chính cấp phép phương tiện thủy nội địa; miễn, giảm phí, lệ phí đối với phương tiện thủy nội địa vào, rời cảng biển, cảng, bến thủy nội địa, khu neo đậu.
Căn cứ định hướng, chỉ đạo của cấp có thẩm quyền và cơ sở thực tiễn, Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam xây dựng đề án trên với mục tiêu rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, quy định liên quan đến quản lý hoạt động của phương tiện thuỷ nội địa; cắt giảm thủ tục hành chính trong liên quan đến công tác cấp phép phương tiện thủy nội địa; nghiên cứu việc miễn, giảm thu phí, lệ phí đối với phương tiện thủy vào, rời cảng biển, cảng, bến thủy, khu neo đậu trong phạm vi cả nước; tiến tới từng bước hiện đại hóa nền hành chính, chuyển đổi số, sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy... nhằm tận dụng nguồn tài nguyên quốc gia để phát triển hoạt động đường thuỷ tại Việt Nam.
Nội dung nổi bật của dự thảo đề án là: Bãi bỏ thủ tục cấp giấy phép phương tiện thủy vào, rời cảng biển, cảng, bến thủy nội địa, khu neo đậu (nhưng không bao gồm: Các phương tiện mang cấp VR-SB; thủy phi cơ; phương tiện thủy xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh. Việc cấp phép đối với các phương tiện này thực hiện theo quy định pháp luật hàng hải như đối với tàu biển); cắt giảm khoản thu lệ phí cấp phép phương tiện thủy vào, rời cảng biển, cảng, bến thủy, khu neo đậu và phí trọng tải phương tiện tương ứng với các loại phương tiện thủy được bãi bỏ thủ tục.
Về các thủ tục cấp phép và khoản thu trên, hiện nay lực lượng cảng vụ đường thủy (hoặc lực lượng làm nhiệm vụ quản lý nhà nước phương tiện thủy tại cảng, bến, khu neo đậu) thực hiện nhiệm vụ kiểm tra các điều kiện an toàn thực tế của phương tiện thủy (an toàn kỹ thuật và môi trường phương tiện, thuyền viên, hành khách hoặc hàng hóa trên phương tiện...), sau đó cấp giấy phép vào, rời cảng, bến và thu phí trọng tải (165 đồng/tấn trọng tải toàn phần), lệ phí phương tiện (từ 5.000 đồng - 50.000 đồng/lượt tùy theo trọng tải toàn phần phương tiện). Thời gian làm thủ tục, nhận giấy phép vào, rời cảng bến trong 30 phút, thực hiện tại văn phòng đại diện cảng vụ đường thủy nội địa,
Giai đoạn 2022 - 2024, các cảng vụ đường thủy nội địa (thuộc Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam và các địa phương) giải quyết thủ tục cho hơn 4.010.000 lượt phương tiện thủy vào, rời cảng, bến thủy; các cảng vụ hàng hải thực hiện hơn 1.264.000 lượt. Trung bình mỗi năm, số lượng thủ tục hành chính cấp phép cho phương tiện vào, rời cảng biển, cảng, bến thủy nội địa, khu neo đậu đều tăng từ 10% - 15%. Tổng số phí, lệ phí thu được đối với phương tiện thủy vào, rời cảng biển, cảng, bến thủy nội địa đạt hơn 936 tỷ đồng.
Theo Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam, dù đạt nhiều kết quả trong kiểm soát an toàn phương tiện thủy vào, rời cảng, bến nhưng công tác này phát sinh một số bất cập, hạn chế. Có thể kể đến như, quy trình cấp phép còn phức tạp, thành phần hồ sơ lớn, có sự khác biệt giữa việc áp dụng các quy định của pháp luật về hàng hải và đường thủy nội địa, gây khó khăn người giải quyết và người thực hiện thủ tục.
Đơn cử, quy trình thủ tục đối với tàu mang cấp VR-SB (pha sông biển) vào, rời cảng biển như đối với tàu biển, nhưng khi vào, rời cảng, bến thủy như các phương tiện thủy nội địa khác. Mặt khác, thời gian để cảng vụ viên cấp phép, làm thủ tục và thu phí chỉ mất khoảng 05 - 10 phút/lượt phương tiện nhưng để công tác kiểm tra điều kiện an toàn của phương tiện thủy khi vào, rời cảng, bến trước khi cấp phép chiếm thời gian cao hơn rất nhiều khoảng 60 - 90 phút.
Thủ tục cấp giấy phép cho phương tiện và việc kiểm tra phương tiện chưa tách bạch, sẽ gây khó khăn cho phương tiện để được vào, rời cảng, bến thủy nội địa xếp dỡ hàng hóa, đón trả hành khách, tiềm ẩn nguy cơ gây tham nhũng, tiêu cực. Có sự bất bình đẳng trong mức thu phí, lệ phí giữa phương tiện thủy nội địa mang cấp VR- SB và các phương tiện thủy nội địa khác khi vào, rời cảng biển, cảng, bến thủy nội địa, khu neo đậu, theo Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam.
Các giải pháp quản lý thay thế khi bỏ cấp phép phương tiện vào, rời cảng, bến
Theo số liệu của Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam, đến hết ngày 30/4/2025, tổng số lượng phương tiện thuỷ nội địa đã đăng ký là 260.982 chiếc với tổng trọng tải đạt 24.738.944 tấn, tổng sức chở khách đạt 605.649 khách, tổng công suất máy là 19.767.066 CV, trong đó, phương tiện chở hàng ước đạt 131.100 chiếc, phương tiện chở khách có khoảng 25.000 chiếc, các loại phương tiện khác có 105.000 chiếc.
Nhằm thực hiện các mục tiêu trên, dự thảo đề án đưa ra các giải pháp thay thế khi bãi bỏ thủ tục cấp phép cho phương tiện thủy vào, rời cảng, bến thủy giúp tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, người dân song vẫn đảm bảo an toàn giao thông thủy tại khu vực cảng, bến, khu neo đậu. Các giải pháp đưa ra bao gồm đồng thời nhóm giải pháp đối với công tác quản lý của cơ quan quản lý nhà nước; chủ cảng, bến thủy, khu neo đậu; đối với thuyền viên, người lái phương tiện.
Trong đó, đối với các cơ quan quản lý nhà nước: Quản lý hoạt động của phương tiện vào, rời cảng biển, cảng, bến thủy, khu neo đậu thông qua việc lập và triển khai kế hoạch điều động phương tiện trên cơ sở tiếp nhận thông tin về phương tiện từ chủ cảng, bến. Ứng dụng công nghệ thông tin để quản lý hoạt động, hành trình phương tiện thông qua việc nhận dạng, định vị, chia sẻ thông tin giữ các tàu và bờ (thông qua hệ thống nhận dạng tự động AIS) và xác định vị trí, tốc độ, hướng tàu (thông qua thiết bị giám sát hành trình).
Tăng cường công tác phối hợp liên ngành giữa các cơ quan quản lý nhà nước về kiểm tra an toàn phương tiện; sử dụng ứng dụng VNEID để kiểm tra thông tin phương tiện và thuyền viên, người lái phương tiện thủy.
Lực lượng chức năng tổ chức kiểm tra đột xuất tại cảng, bến hoặc trên tuyến hành trình nhằm phát hiện kịp thời hành vi vi phạm; phân loại mức độ rủi ro để áp dụng cơ chế giám sát phương tiện phù hợp; rà soát, sửa đổi mức phạt vi phạm hành chính theo hướng tăng nặng để tăng tính răn đe và tự giác của người dân, doanh nghiệp.
Đối với chủ cảng biển, cảng, bến thủy, khu neo đậu: Thực hiện thông báo kế hoạch điều độ phương tiện vào, rời cảng, bến, khu neo đậu trước 16 giờ hàng ngày để lập và triển khai kế hoạch điều động phương tiện vào, rời. Khuyến khích xây dựng phần mềm quản lý việc lập kế hoạch điều độ phương tiện vào, rời và chia sẻ dữ liệu với các cơ quan quản lý nhà nước chuyên ngành. Báo cáo, cập nhật số liệu thống kê theo định kỳ và khi có yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước. Duy trì hoạt động an toàn của cảng, bến, khu neo đậu; thực hiện nghiêm các quy định của pháp luật và chịu trách nhiệm với việc sắp xếp vị trí cho phương tiện vào, rời cảng, bảo đảm an toàn và bảo vệ môi trường.
Đối với thuyền viên, người lái phương tiện thủy, neo đậu phương tiện theo sắp xếp và tuân thủ nội quy cảng, bến. Duy trì hoạt động của thiết bị nhận dạng tự động trên phương tiện thủy theo quy định. Riêng với phương tiện thủy chở khách, thuyền viên, người lái phương tiện lập danh sách kèm thông tin của khách (tên tàu, họ và tên, căn cước công dân…) và mang theo trong quá trình hành trình phương tiện. Với phương tiện thủy vận chuyển hàng nguy hiểm, phải mang theo giấy phép vận chuyển hàng nguy hiểm theo quy định để phục vụ kiểm tra, giám sát khi có yêu cầu.
