Đề xuất bộ tiêu chí quản lý cấp nước các khu vực đô thị tỉnh Quảng Ninh bảo đảm cấp nước an toàn

1. Khái quát về tỉnh Quảng Ninh và các khu vực đô thị thuộc tỉnh

Quảng Ninh là một tỉnh thuộc khu vực miền Bắc Việt Nam, có vị trí địa chính trị - kinh tế, đối ngoại và quốc phòng, an ninh quan trọng. Phía Bắc giáp nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa; phía Nam, Tây và Tây Nam giáp TP Hải Phòng; phía Đông giáp biển; phía Tây và Tây Bắc giáp tỉnh Lạng Sơn và Bắc Ninh.

Với vị trí chiến lược trong vùng đồng bằng sông Hồng, Quảng Ninh có nhiều điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội, đóng vai trò là một trong những cực tăng trưởng quan trọng trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Sau ngày 01/7/2025, tỉnh Quảng Ninh có 54 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 22 xã, 30 phường và 02 đặc khu, với tổng dân số là 1.497.447 người. Trong đó, dân số tại các phường (khu vực đô thị) sau sắp xếp chiếm khoảng 1.147.000 người, tương ứng 76,6%.

Các khu vực đô thị như Đông Triều, Uông Bí, Quảng Yên, Hạ Long, Cẩm Phả và Móng Cái (trước đây là các thành phố, thị xã trước ngày 01/7/2025) đã và đang được đầu tư xây dựng hệ thống cấp nước tương đối hoàn chỉnh và đồng bộ, đặc biệt là khu vực đô thị Hạ Long. Hiện nay, Công ty Cổ phần Nước sạch Quảng Ninh là đơn vị chủ lực trong việc cung cấp nước sạch cho các khu vực đô thị trên địa bàn tỉnh.

Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và nhu cầu sử dụng nước gia tăng, hệ thống cấp nước sạch cho các khu vực đô thị của tỉnh đóng vai trò quan trọng đối với hoạt động sản xuất, du lịch và sức khỏe cộng đồng.

Tuy nhiên, hệ thống này đang phải đối mặt với nhiều thách thức như suy giảm và ô nhiễm nguồn nước, tác động của biến đổi khí hậu, thiên tai cực đoan, dẫn đến nguy cơ gián đoạn cấp nước. Những yếu tố trên đặt ra yêu cầu cấp thiết phải bảo đảm an toàn cấp nước.

Mặc dù đã có nhiều giải pháp nhằm nâng cao độ tin cậy của hệ thống và kiểm soát chất lượng nước, hiện vẫn thiếu một bộ tiêu chí và hệ thống chỉ tiêu thống nhất để đánh giá năng lực và hiệu quả quản lý cấp nước. Chính vì vậy, việc đề xuất bộ tiêu chí và hệ thống chỉ tiêu quản lý cấp nước là cần thiết.

2. Mục đích xây dựng bộ tiêu chí đánh giá quản lý cấp nước đô thị bảo đảm cấp nước an toàn

Việc xây dựng bộ tiêu chí đánh giá quản lý cấp nước đô thị bảo đảm cấp nước an toàn nhằm thiết lập một khung đánh giá khoa học, thống nhất và có khả năng lượng hóa, qua đó đo lường một cách toàn diện năng lực quản lý của cơ quan nhà nước và hiệu quả vận hành của các đơn vị cấp nước.

Bộ tiêu chí được xây dựng nhằm làm cơ sở theo dõi, giám sát và đánh giá định kỳ mức độ an toàn, tin cậy và bền vững của hệ thống cấp nước góp phần tăng sức cạnh tranh, tạo động lực để thu hút đầu tư, bảo đảm cung cấp nước an toàn, đồng thời qua đó nhận diện các tồn tại, hạn chế và các yếu tố rủi ro trong toàn bộ chuỗi hoạt động cung cấp nước.

Bên cạnh đó, bộ tiêu chí còn là công cụ quan trọng phục vụ công tác lập quy hoạch, kế hoạch đầu xây dựng và phát triển cấp nước, phân bổ nguồn lực và hoàn thiện cơ chế, chính sách quản lý theo hướng tiếp cận quản lý rủi ro, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ, tăng cường an ninh nguồn nước và bảo đảm cấp nước an toàn, liên tục, bền vững trong dài hạn.

3. Nguyên tắc, yêu cầu xây dựng bộ tiêu chí

3.1. Bộ tiêu chí phải đảm bảo các nguyên tắc 

(1) Bền vững, hiệu quả, linh hoạt, thuận lợi và kết nối thông minh; (2) Thúc đẩy sự phát triển, nâng cao chất lượng dịch vụ, đáp ứng nhu cầu của người dân và phát triển lâu dài; (3) Khoa học và thực tiễn; (4) Thống nhất và đồng bộ; (5) Toàn diện, bảo đảm cấp nước an toàn phải dựa trên tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và bảo vệ khách hàng sử dụng nước.

3.2. Xây dựng bộ tiêu chí cần đảm bảo các yêu cầu 

(1)Thể hiện được mức độ và trình độ quản lý; (2) Khách quan và có tính kế thừa; các chỉ tiêu được lựa chọn không chỉ dựa trên nghiên cứu hiện trạng mà còn dựa vào các quy định của pháp luật có liên quan đến quản lý; (3) Có thể lượng hoá được và dễ so sánh các chỉ tiêu cần được xác định rõ ràng, đảm bảo khả năng có thể tính toán được tránh chung chung, trùng lặp; (4) Đơn giản và dễ sử dụng các tiêu chí được xây dựng dựa vào thành tựu khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, đảm bảo độ tin cậy, đơn giản, dễ sử dụng để hỗ trợ cho các cơ quan có liên quan trong việc đánh giá quản lý; (5) Có khả năng phát triển trong tương lai các tiêu chí cần được xây dựng với khả năng có thể tiếp tục hoàn thiện trong tương lai.

4. Cơ sở xây dựng bộ tiêu chí và các chỉ tiêu cụ thể

a) Căn cứ vào các quy định của pháp luật có liên quan đến quản lý cấp nước bảo đảm cấp nước an toàn bao gồm:

- Các mục tiêu cụ thể trong các quyết định của Thủ tướng Chính phủ: 

+ Quyết định số 1566/QĐ-TTg ngày 9/8/2016 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt chương trình quốc gia bảo đảm cấp nước an toàn giai đoạn 2016 - 2025; 

+ Quyết định số 2502/QĐ-TTg ngày 22/12/2016 về phê duyệt điều chỉnh định hướng phát triển cấp nước đô thị và khu công nghiệp Việt Nam đến năm 2025 tầm nhìn đến 2050.

- Các yêu cầu cụ thể về bảo đảm cấp nước an toàn trong Thông tư số 08/2012/TT-BXD ngày 21/11/2012 của Bộ Xây dựng về hướng dẫn thực hiện bảo đảm cấp nước an toàn.

- Các chỉ tiêu cụ thể về chất lượng nước theo quy định về kiểm tra, giám sát chất lượng nước sạch sử dụng mục đích sinh hoạt trong Thông tư 52/2024/TT-BYT ngày 31/12/2024 của Bộ Y tế ban hành quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01-1:2024/BYT.

- Một số chỉ tiêu trong Thông tư số 01/2018/TT-BXD ngày 05/1/2018 của Bộ Xây dựng về chỉ tiêu xây dựng đô thị tăng trưởng xanh.

- TCVN 13606:2023 là tiêu chuẩn quốc gia về Cấp nước - Mạng lưới đường ống và công trình - Yêu cầu thiết kế.

b) Tham khảo về xây dựng bộ tiêu chí đánh giá quản lý có liên quan trong các đề tài nghiên cứu của Hội Cấp thoát nước Việt Nam, Viện Quy hoạch Xây dựng Hà Nội và các nghiên cứu khác có liên quan.

c) Căn cứ vào điều kiện cụ thể của tỉnh Quảng Ninh:

- Các chỉ tiêu trong Quyết định số 4988/QĐ-UBND ngày 25/12/2017 của UBND tỉnh Quảng Ninh về Ban hành kế hoạch cấp nước an toàn tỉnh Quảng Ninh.

- Năng lực, nguồn lực, tổ chức, bộ máy của UBND các cấp và Công ty Cổ phần nước sạch Quảng Ninh.    

5. Đề xuất bộ tiêu chí và các chỉ tiêu về quản lý cấp nước đô thị bảo đảm cấp nước an toàn

a) Bộ tiêu chí bao gồm 4 nhóm tiêu chí chính với 27 chỉ tiêu

- Nhóm tiêu chí về Quy hoạch đô thị/quy hoạch cấp nước và thực hiện quy hoạch (5 chỉ tiêu); 

- Nhóm tiêu chí về Quản lý vận hành hệ thống cấp nước (9 chỉ tiêu); 

- Nhóm tiêu chí về Quản lý rủi ro (8 chỉ tiêu);

- Nhóm tiêu chí về Tổ chức quản lý cấp nước và tham gia của cộng đồng (5 chỉ tiêu).

b) Ý nghĩa của các nhóm tiêu chí

- Nhóm tiêu chỉ về quy hoạch đô thị/quy hoạch cấp nước (QH) và thực hiện quy hoạch nhằm đánh giá việc quy hoạch và tổ chức thực hiện theo quy hoạch (trong đó có đầu tư xây dựng hệ thống cấp nước) để bảo đảm việc cung cấp ổn định và đủ số lượng nước sạch cho người dân.

- Nhóm tiêu chí về quản lý vận hành (VH) hệ thống cấp nước nhằm đánh hiệu quả quản lý, số hoá hạ tầng và cơ sở dữ liệu để giám sát, kiểm soát lưu lượng, áp lực, chất lượng nước, dịch vụ chăm sóc khách hàng…

- Nhóm tiêu chí về quản lý rủi ro cấp nước (RR) nhằm nhận diện các nguy cơ, phân tích và đánh giá nguy cơ có thể xảy ra trong quá trình sản xuất và cung cấp nước sạch từ nguồn đến khách hàng sử dụng và đề xuất xử lý nhằm bảo đảm ổn định và an toàn trong cấp nước.

- Nhóm tiêu chí về tổ chức quản lý cấp nước và tham gia của cộng đồng (TC) nhằm đánh giá về công tác quản lý, chỉ đạo, phối hợp, điều hành của các cơ quan, đơn vị có liên quan đối với công tác quản lý cấp nước bảo đảm cấp nước an toàn.

Bộ tiêu chí và các chỉ tiêu Bảng 1.

6. Tổ chức đánh giá theo bộ tiêu chí

- UBND cấp tỉnh giao cho Sở Xây dựng (SXD) chủ trì, phối hợp với các cơ quan chuyên môn có liên quan tổ chức thực hiện việc đánh giá bộ tiêu chí và chỉ tiêu quản lý cấp nước bảo đảm cấp nước an toàn trên địa bàn.

- Đơn vị cấp nước tổ chức việc đánh giá bộ tiêu chí, chỉ tiêu liên quan đến quản lý vận hành, khai thác hệ thống cấp nước được giao và báo cáo UBND tỉnh.

Bảng 1. Đề xuất bộ tiêu chí và các chỉ tiêu quản lý cấp nước đô thị bảo đảm cấp nước an toàn

Các chỉ tiêu kế thừa được lựa chọn từ các quy định của pháp luật (các chỉ tiêu này được thu thập, thống kê, xử lý và báo cáo từ các tổ chức và cơ quan có liên quan) hoặc trong một số nghiên cứu (đã trình bày tại điểm 4).

Các chỉ tiêu đề xuất: Có 7 chỉ tiêu đề xuất  là các chỉ tiêu chưa được quy định trong các văn bản hiện hành mà thông qua nghiên cứu, tổng kết và thống kê từ thực tiễn cũng như mục tiêu nghiên cứu của luận án.

Trong số 27 chỉ tiêu có 20 chỉ tiêu được định lượng và 7 chỉ tiêu định tính.

7. Kết luận

Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và những thách thức ngày càng gia tăng đối với tài nguyên nước, công tác quản lý cấp nước đô thị tại Quảng Ninh đóng vai trò quan trọng trong bảo đảm phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Việc xây dựng và áp dụng bộ tiêu chí đánh giá quản lý cấp nước theo hướng bảo đảm cấp nước an toàn không chỉ góp phần chuẩn hóa công tác giám sát, đánh giá mà còn nâng cao tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý.

Bộ tiêu chí này tạo cơ sở khoa học cho việc so sánh, đề xuất các nội dung, mục tiêu trong quy hoạch, đầu tư và vận hành hệ thống cấp nước, đồng thời hỗ trợ kiểm soát rủi ro trong toàn bộ hoạt động cấp nước. Qua đó, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ cấp nước, tăng cường khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo đảm an ninh cấp nước đô thị theo hướng bền vững, ổn định lâu dài.

TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Viện Quy hoạch xây dựng Hà Nội. Đề xuất hệ thống tiêu chí cơ bản về hạ tầng kỹ thuật đô thị thông minh hỗ trợ công tác đánh giá quy hoạch đô thị trên địa bàn thành phố Hà Nội đến năm 2030, 2022.
[2] Bộ Y tế. Thông tư số 52/2024/TT-BYT ngày 31/12/2024 ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và quy định kiểm tra, giám sát chất lượng nước sạch sử dụng cho mục đích sinh hoạt, 2024.
[3] Trần Thục và cộng sự. Bộ chỉ số trong hệ thống giám sát và đánh giá thích ứng với biến đổi khí hậu. NXB Tài nguyên Môi trường và Bản đồ Việt Nam, 2021.
[4] Bộ Xây dựng. Thông tư số 08/2012/TT-BXD ngày 21/11/2012 hướng dẫn thực hiện bảo đảm cấp nước an toàn, 2012.
[5] Chính phủ. Nghị định số 53/2024/NĐ-CP ngày 16/5/2024 quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Tài nguyên nước, 2024.
[6] Công ty Cổ phần Nước sạch Quảng Ninh. Báo cáo hiện trạng và đề xuất giải pháp nâng cao tỷ lệ người dân sử dụng nước sạch thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lần thứ XVI, nhiệm kỳ 2025–2030, 2025.
[7] Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Nghị quyết số 1679/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Quảng Ninh năm 2025, 2025.
[8] Sở Xây dựng tỉnh Quảng Ninh. Báo cáo tổng kết triển khai thực hiện điều chỉnh định hướng phát triển cấp nước đô thị và khu công nghiệp Việt Nam; Chương trình quốc gia bảo đảm cấp nước an toàn; Chương trình quốc gia chống thất thoát, thất thu nước sạch, 2025.
[9] UBND tỉnh Quảng Ninh. Quyết định số 4988/QĐ-UBND ngày 25/12/2017 ban hành Kế hoạch cấp nước an toàn tỉnh Quảng Ninh, 2017.
[10] Chính phủ. Nghị định số 117/2007/NĐ-CP ngày 11/7/2007 về sản xuất, cung cấp và tiêu thụ nước sạch, 2007.