Dự thảo thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 33/2025/TT-BXD của Bộ Xây dựng quy định về quản lý, khai thác vận tải đường sắt, đề xuất một số quy định mới mang tính bước ngoặt về đăng kiểm phương tiện đường sắt, nhằm phù hợp để quản lý các loại hình phương tiện đường sắt hiện đại như tàu tốc độ cao, LRT, tramway, monorail, tàu đệm từ. 
Chỉ đăng kiểm định kỳ với phương tiện đường sắt trên tuyến chưa điện khí hóa
Bộ Xây dựng đang lấy ý kiến đóng góp của các bộ, cơ quan, doanh nghiệp để hoàn thiện dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 33/2025/TT-BXD ngày 14/11/2025 của Bộ trưởng Bộ Xây dựng quy định về quản lý, khai thác vận tải đường sắt.
Theo Cục Đăng kiểm Việt Nam (đơn vị chủ trì xây dựng dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung), sau hơn 07 tháng triển khai thực hiện (từ ngày 01/01 - 31/7/2026), Thông tư số 33/2025/TT-BXD cơ bản đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước trong lĩnh vực quản lý, khai thác vận tải đường sắt, góp phần nâng cao chất lượng an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường (ATKT&BVMT) cho phương tiện giao thông đường sắt đang vận hành tại Việt Nam, nâng cao chất lượng phục vụ đối với người dân và doanh nghiệp.
Trong 07 tháng qua, Cục Đăng kiểm Việt Nam đã cấp, cấp lại hơn 2.300 giấy chứng nhận ATKT&BVMT cho linh kiện, phương tiện giao thông đường sắt; trong đó, chủ yếu là giấy chứng nhận kiểm tra định kỳ đối với phương tiện đường sắt (hơn 2.200 giấy chứng nhận, bao gồm 48 tàu đường sắt đô thị trong tổng số 143 tàu hiện đang khai thác).
Các nội dung kiểm tra ATKT&BVMT đối với đầu máy, toa xe và phương tiện chuyên dùng vận hành trên đường sắt quốc gia, đường sắt chuyên dùng được thực hiện ổn định, không phát sinh vướng mắc.
Tuy nhiên, thực hiện chủ trương của Chính phủ về cắt giảm thủ tục hành chính, cũng như qua thực tiễn triển khai và trước yêu cầu phát triển mới của ngành Đường sắt cho thấy việc sửa đổi, bổ sung nhóm quy định về đăng kiểm phương tiện giao thông đường sắt là cần thiết, giúp tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất kinh doanh.
Trong đó, đề xuất nổi bật tại dự thảo trên là bỏ quy định đăng kiểm định kỳ đối với tất cả các loại hình phương tiện đường sắt như hiện nay, thay vào đó quy định: “Kiểm tra định kỳ chỉ thực hiện đối với: Phương tiện chạy trên các tuyến thuộc đường sắt quốc gia chưa được điện khí hóa, phương tiện chạy trên đường sắt chuyên dùng” (Điều 8 dự thảo Thông tư).
Điều này đồng nghĩa với việc các phương tiện đường sắt hiện đại như đường sắt đô thị hiện có (tuyến Cát Linh - Hà Đông, Nhổn - ga Hà Nội, Bến Thành - Suối Tiên) hay hình thành trong tương lai (đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, tuyến Hà Nội - Quảng Ninh...) không phải đăng kiểm định kỳ.
Lý giải về đề xuất trên, Cục Đăng kiểm Việt Nam cho biết, việc duy trì kiểm tra định kỳ (tiền kiểm) phương tiện giao thông đường sắt của Tổ chức kiểm tra không còn phù hợp với thông lệ quốc tế và điều kiện thực tiễn.
Bởi theo thông lệ quốc tế, không áp dụng mô hình đăng kiểm định kỳ đối với phương tiện giao thông đường sắt mà quản lý thông qua đánh giá về sự phù hợp với tiêu chuẩn, quy chuẩn của phương tiện và cấp phép cho cơ sở có năng lực bảo trì phương tiện.
Tức là, phương tiện đường sắt đã được tổ chức (độc lập) đánh giá đạt yêu cầu kỹ thuật mới được đưa ra thị trường. Khi đưa vào khai thác, phương tiện phải được chủ sở hữu đăng ký và trong quá trình khai thác phải được bảo trì; đơn vị bảo trì phải được cấp phép và chịu sự quản lý của cơ quan quản lý nước về năng lực bảo trì (thay vì quản lý chất lượng bảo trì định kỳ của từng phương tiện).
Cơ quan có thẩm quyền thực hiện hậu kiểm trách nhiệm tuân thủ của chủ sở hữu phương tiện, chủ khai thác phương tiện, cơ sở sửa chữa/bảo trì, tổ chức đánh giá sự phù hợp.
Mặt khác, các tuyến đường sắt xây dựng mới đều phải chuẩn bị nguồn nhân lực được đào tạo chuyên sâu, hệ thống depot đồng bộ với đầy đủ trang thiết bị theo tiêu chuẩn để phục vụ việc bảo dưỡng, sửa chữa, kiểm tra, thử nghiệm tàu các cấp và phải thực hiện chứng nhận an toàn hệ thống, duy trì hệ thống quản lý an toàn liên tục.
Và để đảm bảo quản lý chặt chẽ về chất lượng phương tiện đường sắt hiện đại, dự thảo thông tư bổ sung các quy định nhằm chuyển phương thức quản lý đối với loại hình kiểm tra định kỳ phương tiện từ tiền kiểm sang hậu kiểm.
Cùng với đó, tăng cường và phân định rõ trách nhiệm của các chủ thể trong quản lý, khai thác, bảo trì phương tiện giao thông đường sắt; trách nhiệm, thẩm quyền của Cục Đăng kiểm Việt Nam trong kiểm tra, giám sát định kỳ hoặc đột xuất việc tuân thủ quy định pháp luật về đăng kiểm đối với cơ sở sản xuất, cơ sở sửa chữa, chủ sở hữu phương tiện/chủ khai thác phương tiện, tổ chức kiểm tra để đảm bảo duy trì chất lượng ATKT&BVMT phương tiện đường sắt.
Cho phép áp dụng tiêu chuẩn của nhà sản xuất
Đề xuất nổi bật khác tại dự thảo Thông tư là sửa đổi cách gọi và nội hàm tên gọi “Giấy chứng nhận chất lượng ATKT&BVMT” linh kiện, phương tiện đường sắt thành “Giấy chứng nhận sự phù hợp”. Cụ thể: “Giấy chứng nhận sự phù hợp là chứng chỉ xác nhận linh kiện, phương tiện giao thông đường sắt đã được kiểm tra theo các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật tương ứng” (Điểm 6, Điều 3 dự thảo).
So với quy định hiện hành, trong giấy chứng nhận sự phù hợp thay cụm từ “tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia” thành “tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật tương ứng” nhằm bao quát và linh hoạt trong quản lý các loại hình phương tiện đường sắt mới. Sự điều chỉnh trên cũng nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc có thể xảy ra, xuất phát từ việc trong nước chưa ban hành tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật về linh kiện, phương tiện đường sắt hiện đại.
Trong trường hợp hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn quốc gia chưa được ban hành kịp thời, quy định trên cho phép áp dụng tiêu chuẩn quốc tế, tiêu chuẩn nước ngoài hoặc tiêu chuẩn của dự án do cơ sở sản xuất, chủ đầu tư đề xuất theo quy định pháp luật về tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật, theo Cục Đăng kiểm Việt Nam.
Cụ thể, theo Cục Đăng kiểm Việt Nam, thời gian tới sẽ có nhiều loại hình đường sắt chưa từng có ở Việt Nam sẽ xuất hiện, như đường sắt tốc độ cao, LRT, tramway, monorail, tàu đệm từ… Các loại hình đường sắt này đa dạng về công nghệ, tiêu chuẩn áp dụng (tùy thuộc vào quốc gia xuất khẩu công nghệ), trong khi trong nước chưa đủ khả năng để xây dựng kịp thời tiêu chuẩn, quy chuẩn, cũng như tổ chức kiểm tra ở Việt Nam chưa có kinh nghiệm kiểm tra, chứng nhận đối với các loại hình đường sắt này.
Trong trường hợp trên, quy định mới sẽ cho phép áp dụng các tiêu chuẩn tương ứng do cơ sở sản xuất hoặc chủ đầu tư đề xuất; đồng thời thừa nhận kết quả kiểm tra, đánh giá do các tổ chức đánh giá sự phù hợp thuộc mạng lưới thừa nhận lẫn nhau quốc tế (MRA/MLA) cấp để tổ chức kiểm tra trong nước tiến hành đối chiếu hồ sơ, để xác nhận sự phù hợp với tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật tương ứng, nhằm tránh ách tắc hồ sơ, thủ tục.
Cùng với các đề xuất quy định mới trên, để phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy tách bạch chức năng quản lý nhà nước và cung cấp dịch vụ đăng kiểm, dự thảo cũng sửa đổi tên gọi “tổ chức đăng kiểm thuộc Cục Đăng kiểm Việt Nam” thành “đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc Cục Đăng kiểm Việt Nam”; bổ sung thuật ngữ và nhiệm vụ của “Cơ sở tập huấn nghiệp vụ đăng kiểm viên”; bãi bỏ thủ tục hành chính cấp, cấp lại tem và giấy Chứng nhận ATKT&BVMT phương tiện giao thông đường sắt (thay bằng giấy chứng nhận sự phù hợp, với quy trình đơn giản hơn, nhanh hơn).
