TECCO1 đề xuất chuẩn hóa kết cấu cầu cận cho đường sắt đô thị tại TP.HCM ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư, nhằm giảm chi phí xây dựng, vận hành và bảo trì, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý toàn mạng lưới. 
Chuẩn hóa kết cấu cầu cạn để giảm chi phí đầu tư toàn mạng lưới
Theo ông Nguyễn Trọng Nghĩa - Giám đốc Công nghệ Công ty CP Tư vấn Đầu tư xây dựng công trình giao thông 1 (TECCO1), khi TP.HCM bước vào giai đoạn đầu tư đồng thời nhiều tuyến đường sắt đô thị, việc chuẩn hóa kết cấu cầu cạn cần được xác định là một định hướng ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư nhằm giảm chi phí xây dựng, hạ chi phí vận hành, thúc đẩy nội địa hóa và xây dựng hệ thống quản lý tài sản thống nhất cho toàn mạng lưới.
Báo cáo được đại diện của TECCO1 trình bày tại buổi làm việc, ngày 10/7, với Ban Quản lý Đường sắt đô thị TP.HCM (MAUR) cho thấy, theo định hướng tại Nghị quyết số 09-NQ/TW, ngày 19/5/2026, của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển TPHCM trong kỷ nguyên mới, đến năm 2030 TP.HCM phấn đấu hoàn thành khoảng 200 km đường sắt đô thị, trong đó khoảng 180 km là cầu cạn, chiếm khoảng 90% chiều dài toàn mạng lưới. Đây sẽ là hệ thống hạ tầng có vòng đời khai thác khoảng 50 năm, với tầm nhìn quản lý 100 năm, đòi hỏi cách tiếp cận khác với việc triển khai từng dự án riêng lẻ như trước đây.
Ông Nguyễn Trọng Nghĩa khẳng định, nếu mỗi tuyến metro sử dụng một giải pháp kết cấu khác nhau sẽ kéo theo việc phải thiết kế lại mặt cắt, đầu tư riêng khuôn đúc, bãi đúc, thiết bị thi công, đồng thời hình thành nhiều chủng loại gối cầu, khe co giãn và phụ kiện khác nhau. Điều này không chỉ làm tăng chi phí đầu tư ban đầu (CAPEX) mà còn khiến chi phí vận hành, bảo trì (OPEX) tăng trong suốt quá trình khai thác do không thể dùng chung phụ tùng, thiết bị và quy trình bảo trì.
Báo cáo nhấn mạnh, việc chuẩn hóa cần được đánh giá trên 5 nhóm tiêu chí gồm: (i) yêu cầu kỹ thuật; (Iì) khả năng thích ứng với điều kiện đô thị và thi công; (iii) chi phí vòng đời công trình (Life Cycle Cost); (iv) khả năng nội địa hóa; (v) và quản lý tài sản số. Trong đó, quản lý tài sản số được đề xuất thực hiện thông qua mã hóa cấu kiện, ứng dụng BIM và xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ bảo trì dự báo ngay từ giai đoạn thiết kế.
Kinh nghiệm quốc tế và đề xuất cho metro TP.HCM
Để minh chứng cho cách tiếp cận này, báo cáo dẫn kinh nghiệm của nhiều quốc gia có hệ thống metro phát triển. Trung Quốc chuẩn hóa kết cấu để sản xuất cấu kiện hàng loạt, xây dựng các bãi đúc quy mô lớn và công nghiệp hóa thi công. Nhật Bản lựa chọn phương án thiết kế dựa trên chi phí vòng đời, ưu tiên độ bền và khả năng tiếp cận bảo trì. Hong Kong số hóa toàn bộ dữ liệu tài sản từ giai đoạn thiết kế, tích hợp với hệ thống bảo trì dự phòng. Trong khi đó, Singapore tối ưu kết cấu theo điều kiện đô thị mật độ cao, đồng thời đánh giá đồng thời các yếu tố tiếng ồn, cảnh quan và giao thông trước khi lựa chọn phương án kết cấu.
Từ thực tiễn quốc tế và điều kiện của TP.HCM, ông Nguyễn Trọng Nghĩa đề xuất MAUR xây dựng bộ kết cấu chuẩn thay vì áp dụng một mẫu kết cấu duy nhất cho toàn bộ mạng lưới. Theo đó, dầm U phù hợp khu vực lõi đô thị do kiểm soát tốt chiều cao kiến trúc và tiếng ồn; dầm hộp U phù hợp khu vực chuyển tiếp; còn dầm hộp thích hợp với các tuyến liên vùng, khẩu độ lớn, tốc độ khai thác từ 100-120 km/h và yêu cầu công nghiệp hóa cao. Việc lựa chọn từng nhóm kết cấu cần tiếp tục được kiểm chứng bằng tính toán thiết kế, mô phỏng động lực học và đánh giá chi phí vòng đời trước khi ban hành tiêu chuẩn áp dụng.
Ông Nguyễn Trọng Nghĩa cho rằng, chuẩn hóa không chỉ nhằm lựa chọn phương án kỹ thuật tối ưu mà còn tạo quy mô thị trường đủ lớn để doanh nghiệp trong nước đầu tư dây chuyền sản xuất, làm chủ khuôn đúc, thiết bị thi công và từng bước nâng tỷ lệ nội địa hóa ngành công nghiệp đường sắt.
Định hướng này cũng phù hợp với Nghị quyết số 188/2025/QH15, ngày 19/2/2025, của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt để phát triển hệ thống mạng lưới đường sắt đô thị tại TP Hà Nội, TP.HCM; Nghị định số 319/2025/NĐ-CP, ngày 12/12/2025 của Chính phủ quy định chi tiết nội dung, trình tự, thủ tục, thẩm quyền để triển khai các cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt về phát triển khoa học, công nghệ, nghiên cứu, ứng dụng, chuyển giao công nghệ đối với công trình trọng điểm, dự án quan trọng quốc gia lĩnh vực đường sắt theo các Nghị quyết của Quốc hội; và Nghị định số 04/2026/NĐ-CP, ngày 10/1/2026, của Chính phủ quy định việc giao nhiệm vụ, đặt hàng và tiêu chí lựa chọn tổ chức, doanh nghiệp Việt Nam được giao nhiệm vụ, đặt hàng cung cấp dịch vụ, hàng hóa công nghiệp đường sắt.
Chiều 10/7, Ban Quản lý Đường sắt đô thị TP.HCM (MAUR) tổ chức hội nghị chuyên đề về lựa chọn giải pháp kết cấu cầu dầm cho mạng lưới đường sắt đô thị giai đoạn 2026-2050, tầm nhìn 100 năm. Hội nghị nhằm tham vấn ý kiến chuyên gia, cập nhật kinh nghiệm trong và ngoài nước, làm cơ sở nghiên cứu, chuẩn hóa kết cấu cầu cạn trước khi triển khai đồng loạt các dự án metro trong giai đoạn tới.
Đây là lần đầu MAUR tập hợp nguyên lãnh đạo ngành giao thông, các đơn vị tư vấn, doanh nghiệp thi công, nhà cung cấp công nghệ và chủ đầu tư để trao đổi chuyên sâu về định hướng chuẩn hóa kết cấu cầu cạn. Hội nghị tập trung vào ba chuyên đề về chuẩn hóa kết cấu cầu cạn, giải pháp thi công cầu cạn trên cao và thiết kế cầu cạn tuyến Bến Thành - Cần Giờ, qua đó hình thành cơ sở khoa học và thực tiễn phục vụ công tác chuẩn bị đầu tư, lựa chọn giải pháp kỹ thuật và quản lý thống nhất mạng lưới đường sắt đô thị TP.HCM trong dài hạn.
