Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Hoà Bình đề xuất áp dụng cơ chế tách GPMB mở rộng đối với nhà ga, bến đỗ và hạ tầng phụ trợ nhằm bảo đảm khai thác đồng bộ tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam. 
Thực hiện chương trình Phiên họp thứ 52, chiều 4/12, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội quy định một số cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt áp dụng đối với Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam.
Đề xuất bổ sung 2 cơ chế, chính sách đặc thù
Trình bày Tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh nêu rõ đề xuất 2 chính sách mới: Chính sách thứ nhất, cho phép tách nội dung bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và di dời công trình điện từ 110 kV trở lên thành các dự án thành phần độc lập. Sử dụng nguồn vốn ngân sách trung ương và ngân sách địa phương; Cơ quan có thẩm quyền là địa phương và Tập đoàn Điện lực Việt Nam; Khi ngân sách trung ương chưa kịp cân đối, địa phương được tạm ứng ngân sách địa phương và sẽ được hoàn trả sau; Giao Chính phủ hướng dẫn chi tiết việc triển khai.
Luật Đầu tư công hiện hành không quy định tách một dự án thành các dự án độc lập, mà chỉ cho phép tách nội dung bồi thường, giải phóng mặt bằng thành dự án thành phần đối với dự án quan trọng quốc gia. Vì vậy, việc tách này thuộc thẩm quyền quyết định của Quốc hội.
Việc tách sẽ giúp công tác GPMB, tái định cư được triển khai song song với lập báo cáo nghiên cứu khả thi, rút ngắn tiến độ.
Chính sách thứ hai, trong thời gian Quốc hội không họp, ủy quyền cho Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, quyết định việc bổ sung, điều chỉnh cơ chế, chính sách đặc thù cho các phương thức đầu tư của dự án nếu cần thiết, và báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất.
Cần làm rõ và thống nhất phạm vi cơ chế
Thay mặt cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đánh giá việc bổ sung cơ chế, chính sách cho dự án là cần thiết, phù hợp chủ trương của Đảng về huy động nguồn lực xã hội cho hạ tầng chiến lược. Tuy nhiên, một số nội dung trong Tờ trình số 1126/TTr-CP còn chưa rõ ràng, chưa phản ánh đầy đủ tính cấp bách của dự án.
Về chính sách thứ nhất, có tiền lệ tại Nghị quyết số 38/2017/QH14 của Quốc hội về việc tách nội dung thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành thành dự án thành phần và Nghị quyết số 53/2017/QH14 của Quốc hội về Báo cáo nghiên cứu khả thi dự án thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Cảng hàng không quốc tế Long Thành.
Do đó, đề xuất của Chính phủ có cơ sở, nhưng cần sử dụng đúng thuật ngữ pháp lý là “dự án thành phần độc lập”, không phải “dự án độc lập”; Xác định rõ tổng mức đầu tư, diện tích đất thu hồi, tiến độ thực hiện; đồng thời làm rõ cơ chế tài chính, giám sát và hoàn trả vốn khi địa phương ứng trước.
Về chính sách thứ hai, đã được quy định tại khoản 18 Điều 3 Nghị quyết số 172/2024/QH15 của Quốc hội về chủ trương đầu tư dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam và khoản 14 Nghị quyết số 227/2025/QH15 của Quốc hội về Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV. Vì vậy, đề xuất của Chính phủ là không cần thiết.
Phát biểu tại Phiên họp, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Nguyễn Hoà Bình cho biết, đây là kỳ họp cuối nhiệm kỳ, cần khẩn trương cho phép triển khai sau khi hoàn thiện thủ tục chuẩn bị dự án. Với chính sách thứ nhất, cần mở rộng phạm vi không chỉ công trình điện 110 kV trở lên mà cả công trình giao thông phục vụ khai thác đường sắt; nhà ga, bến đỗ… nhằm bảo đảm hiệu quả khai thác đồng bộ.
Kết luận Phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Vũ Hồng Thanh khẳng định đồng thuận về chính sách thứ nhất, nhưng yêu cầu tách các nội dung bồi thường, hỗ trợ tái định cư và di dời công trình điện từ 110 kV trở lên thành dự án thành phần độc lập; Chính phủ chỉ đạo UBND các tỉnh, các Bộ ngành lập Báo cáo nghiên cứu khả thi; xác định rõ tổng mức đầu tư, diện tích thu hồi và thời điểm hoàn thành.
Đối với chính sách thứ hai, phải tuân thủ Nghị quyết số 172/2024/QH15 và Nghị quyết số 227/2025/QH15, không quy định mới.
Phó Chủ tịch Quốc hội Vũ Hồng Thanh giao Ủy ban Kinh tế và Tài chính chủ trì hoàn thiện Báo cáo thẩm tra chính thức, trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 12. Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất bổ sung các cơ chế, chính sách nêu trên vào Nghị quyết chung Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV.
