Chính phủ đề xuất trao quyền cho TP.HCM quyết định chỉ tiêu sử dụng đất và phát triển công trình hỗn hợp tại nhà ga, depot và vùng phụ cận các tuyến TOD, góp phần khai thác hiệu quả quỹ đất và tăng nguồn lực đầu tư hạ tầng đô thị.
Chiều 03/12, trong chương trình Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV, Quốc hội nghe Tờ trình của Chính phủ và Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính về dự thảo Nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị quyết số 98/2023/QH15 về thí điểm cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP.HCM. Đây là bước đi cần thiết nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý, tạo động lực mới để Thành phố tiếp tục giữ vai trò đầu tàu kinh tế cả nước.
4 nhóm chính sách trọng tâm
Trình bày Tờ trình, Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn khẳng định việc sửa đổi Nghị quyết số 98/2023/QH15 dựa trên cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn rõ ràng. Sau sáp nhập, quy mô dân số, diện tích và dư địa phát triển của Thành phố mở rộng đáng kể. Tuy nhiên, để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong 5 năm tới, Thành phố cần khoảng 1,8 triệu tỷ đồng trong khi nguồn lực hiện có mới đáp ứng được 30%.
Do đó, các cơ chế vượt trội là hết sức cấp bách để huy động nguồn lực xã hội và gỡ điểm nghẽn phát triển, hướng đến mục tiêu xây dựng TP.HCM trở thành siêu đô thị hàng đầu Đông Nam Á.
Theo đó, dự thảo Nghị quyết sửa đổi, bổ sung 6 Điều và thêm Điều 7a, tập trung vào bốn nhóm nội dung chính: Thứ nhất, về đầu tư đường sắt đô thị và phát triển mô hình TOD, đề xuất HĐND Thành phố được phép dùng ngân sách địa phương để bồi thường, tạo quỹ đất thanh toán đối ứng dự án đường sắt theo hợp đồng BT; 100% nguồn thu từ quỹ đất TOD được dành cho đầu tư giao thông công cộng gắn với đường sắt đô thị.
Thứ hai, về phân cấp, phân quyền mạnh mẽ hơn, đề xuất UBND Thành phố được quyết định đầu tư xây dựng công trình hỗn hợp tại các nhà ga, depot, nút giao TOD, kể cả chỉ tiêu đất đai khác quy chuẩn quốc gia.
Thứ ba, về rút gọn thủ tục đầu tư, đề xuất mở rộng phạm vi áp dụng thủ tục đầu tư đặc biệt đối với các dự án trong khu chức năng để rút ngắn thời gian triển khai.
Thứ tư, về mở rộng cơ chế về đất đai, quy hoạch, môi trường và thu hút đầu tư chiến lược, đề xuất mở rộng thẩm quyền thu hồi đất vì lợi ích công cộng; thẩm quyền lập và điều chỉnh quy hoạch chung giao cho UBND Thành phố; Ưu đãi thuế TNDN đối với hạ tầng tại địa bàn đặc biệt khó khăn, cơ chế chấp thuận chủ trương và lựa chọn nhà đầu tư đồng thời trong trường hợp chỉ có một nhà đầu tư đáp ứng điều kiện; Bổ sung quy định thành lập Khu thương mại tự do với các ưu đãi vượt trội tương đương cơ chế áp dụng tại Hải Phòng, Đà Nẵng.
Tránh trùng lặp và tác động tiêu cực
Thay mặt Ủy ban Kinh tế và Tài chính, Chủ nhiệm Phan Văn Mãi cho biết cơ bản nhất trí với chủ trương sửa đổi Nghị quyết số 98/2023/QH15 nhằm tận dụng thời cơ phát triển của TP.HCM. Tuy nhiên, phạm vi đề xuất còn rộng, có nội dung trùng lặp với pháp luật hiện hành và các dự thảo Luật đang trình Quốc hội, do đó cần thu gọn để bảo đảm rõ mục tiêu và nâng cao tính khả thi.
Ủy ban đề nghị làm rõ một số vấn đề tác động trực tiếp đến quản lý đầu tư và quyền lợi của người dân, như cơ chế thanh toán BT đối với dự án đường sắt; việc sử dụng đất hỗn hợp tại khu vực TOD; cơ chế giữ lại toàn bộ nguồn thu TOD; cũng như mở rộng thẩm quyền thu hồi đất…
Cụ thể, quy định thanh toán BT mới có thể làm thu hẹp thẩm quyền chủ động của địa phương so với pháp luật hiện hành.
Với đất hỗn hợp trong khu vực TOD, pháp luật đất đai chưa cho phép kết hợp mục đích công cộng với nhà ở, vì vậy cần nghiên cứu sửa đổi đồng bộ ở cấp luật để bảo đảm thống nhất trong hệ thống pháp luật.
Đối với nguồn thu từ TOD, Luật Đường sắt đã quy định cơ chế Thành phố được hưởng 100%, do đó cần tránh nhắc lại trong Nghị quyết để không tạo chồng chéo.
Riêng việc mở rộng thu hồi đất là chính sách nhạy cảm, ảnh hưởng trực tiếp quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, nên yêu cầu đánh giá kỹ lưỡng, thận trọng.
Về lựa chọn ngành, lĩnh vực ưu tiên, chỉ nên tập trung vào các dự án quy mô lớn, công nghệ cao, có tác động lan tỏa và giải quyết những vấn đề bức xúc của đô thị.
Đối với mô hình Khu thương mại tự do, Ủy ban tán thành chủ trương nhưng đề nghị cơ chế chính sách phải bám sát kinh nghiệm đã triển khai ở Hải Phòng để bảo đảm đồng bộ và tránh khoảng trống pháp lý.
Việc sửa đổi Nghị quyết số 98/2023/QH15 là yêu cầu cấp thiết nhằm khai thông nguồn lực, tạo đột phá cho TP.HCM tiếp tục giữ vai trò đầu tàu kinh tế cả nước. Tuy nhiên, để chính sách mới đi vào cuộc sống, cần bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, tránh trùng lặp quy định và kiểm soát chặt chẽ tác động đến quản lý đầu tư, đất đai và quyền lợi hợp pháp của người dân. Bên cạnh việc mở rộng cơ chế đặc thù, cần tăng cường năng lực tổ chức thực thi, giám sát minh bạch và đánh giá rủi ro ở từng nhóm chính sách. Chỉ khi các cơ chế mới vừa “mở đường” cho phát triển, vừa “giữ kỷ luật” pháp lý, TP.HCM mới có thể tận dụng hiệu quả thời cơ, hiện thực hóa mục tiêu trở thành siêu đô thị năng động hàng đầu khu vực.
