Đề xuất loại bỏ nhà thấp tầng, nhà ở riêng lẻ ở Hà Nội để xây nhà cao tầng hiện đại của nhóm chuyên gia đến từ Đại học Luật Hà Nội đang gây một làn sóng tranh cãi trong dư luận. Tại Hội thảo định hướng Quy hoạch thủ đô Hà Nội thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 diễn ra ngày 29/9 tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, nhóm chuyên gia đến từ Trường Đại học Luật Hà Nội đã đề xuất loại bỏ nhà thấp tầng trong khu lõi của Thủ đô để xây dựng hệ thống nhà cao tầng hiện đại.
Theo nhóm chuyên gia, việc này vừa nâng cao hiệu quả sử dụng đất, vừa đáp ứng nhu cầu nhà ở của người dân, vừa mở rộng được hệ thống hạ tầng... Đề xuất không áp dụng với những công trình kiến trúc có giá trị văn hóa, lịch sử như nhà cổ, biệt thự cũ và công trình kiến trúc khác có ý nghĩa quan trọng.
Để làm được việc này, Hà Nội cần điều chỉnh chức năng sử dụng đất theo quy hoạch nhằm tái cấu trúc, tái khai thác giá trị, điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất theo hướng mở rộng dự án khu đô thị hiện đại.
Với người nghèo và người có thu nhập thấp trong đô thị, các chuyên gia của Đại học Luật Hà Nội cho rằng, thành phố phải có chiến lược nhà ở đặc thù khi quy hoạch.
Bên cạnh phát triển nhà ở theo mô hình căn hộ chung cư tại các quận trung tâm, mô hình nhà ở thương mại, cần đa dạng để thu hút được nhiều nguồn lực đầu tư phát huy và nâng giá trị sử dụng đất tại các đô thị vệ tinh, huyện ngoại thành bằng việc hướng phát triển các khu biệt thự, nhà vườn.
Trao đổi với phóng viên Tạp chí Xây dựng về đề xuất nêu trên, Luật sư Trương Anh Tú, Giám đốc Công ty Luật TNHH Trương Anh Tú cho rằng, đó là một ý tưởng rất táo bạo, xuất phát từ trách nhiệm xã hội và tình yêu với Hà Nội, giúp cho cơ quan chức năng có thêm thông tin và góc nhìn đa chiều về quy hoạch Thủ đô.
Tuy nhiên, xét về góc độ pháp luật, Luật sư Trương Anh Tú nhấn mạnh, khi chúng ta muốn tháo dỡ, bỏ hết, đập đi xây mới, là đã chạm vào quyền sử dụng, quyền sở hữu của người dân. Đây là vấn đề rất nan giải, bởi sẽ liên quan đến việc thu hồi đất, đền bù giải phóng mặt bằng, tái định cư… “Cơ chế pháp lý nào để chúng ta thu hồi đất của người dân? Rồi từ vấn đề thu hồi đất, sinh ra biết bao nhiêu vấn đề về việc làm, học hành, sinh hoạt…” - Luật sư Trương Anh Tú nêu vấn đề.
Về mặt kinh tế, làm sao chúng ta có đủ nguồn lực để có thể lên tới nhiều chục tỉ, thậm chí nhiều trăm tỉ đô la để thực hiện đề xuất đó(?). “Tôi nghĩ là chúng ta nên nương theo tình hình thực tại của thành phố để tính giải pháp phù hợp, chứ không phải vì không ưng mắt mà muốn đâp đi xây lại, rất khó khả thi” - Luật sư Trương Anh Tú nhấn mạnh.
Cũng liên quan đến vấn đề pháp lý, có chuyên gia nêu quan điểm, nhà ở là quyền sở hữu tài sản của người dân. Hiến pháp bảo vệ quyền của công dân, trong đó có sở hữu hợp pháp về tài sản. Cho nên, đề xuất nói trên phải hết sức thận trọng, bởi nó có thể gây hiểu lầm về vấn đề quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân. Điều này cũng không đúng với các chủ trương, nghị quyết của Đảng về phát triển đô thị bền vững.
Nhà nước chỉ thực hiện thu hồi đất của người dân vì mục đích an ninh quốc phòng, hoặc mục đích xã hội, chứ Nhà nước không có chủ trương giải tỏa những khu ở hiện hữu lâu đời. Chúng ta cũng không đủ nguồn lực để thực hiện việc này.
Ở góc độ là chuyên gia kiến trúc đô thị, KTS Phạm Thanh Tùng, Chánh Văn phòng Hội Kiến trúc sư Việt Nam cho rằng: Đề xuất nói trên có lẽ xuất phát từ tình cảm với Hà Nội, mong muốn Hà Nội phát triển hiện đại, theo kịp các nước trên thế giới.
Tuy nhiên đề xuất này, theo KTS Phạm Thanh Tùng, là không thực tiễn và không thể thực hiện được. Bởi theo ông, đô thị của Việt Nam, trong quá trình phát triển xuất hiện các khu đô thị mới, do các doanh nghiệp đầu tư, thường là các khu đất trống, được thực hiện đền bù di dân, xây dựng hiện đại theo quy hoạch được duyệt, cái đó là khác. Còn các đô thị truyền thống lại khác, trong đó có sự tiếp biến của lịch sử, có các kiến trúc cũ, mới đan xen cần phải được gìn giữ và bảo vệ.
Hiện nay các đường phố chúng ta đã quy hoạch khá tốt, hiện đại, nhưng đằng sau đó lại là những khu dân cư, những ngõ ngách, hẻm, tập trung rất đông dân cư. Đây là khu vực nhà riêng lẻ mang nhiều dấu tích “làng lên phố” của đô thị.
“Chúng ta không có đô thị sinh ra đã là đô thị. Kể cả Hà Nội, cũng là chuyển hóa từ nông thôn lên thành thị. Đó chính là điều tạo nên nét đặc sắc cho Hà Nội, cho đô thị Việt Nam nói chung. Nó cũng lí giải vì sao trong đô thị có đình, chùa, miếu - là các di sản, những trầm tích văn hóa cần phải được gìn giữ” - KTS Phạm Thanh Tùng nhấn mạnh.
Theo KTS Phạm Thanh Tùng, muốn Hà Nội phát triển bền vững, cần thực hiện việc quy hoạch chi tiết các khu dân cư. Bởi lâu nay chúng ta quá chăm chú vào việc mở đường, nhưng phía sau đường phố, nơi có khoảng 3/5 dân cư sống ở đó thì dường như bị lãng quên. “Cần phải có quy hoạch chi tiết đến cấp phường, quy hoạch các khu phố theo ô bàn cờ, với khoảng cách tối đa khoảng 500m, với đường tối thiểu là 4m để giao thông thuận tiện, người dân có thể tiếp cận phương tiện giao thông công cộng; tiếp cận được những dịch vụ xã hội; đảm bảo cứu hỏa, cứu thương…”.
Làm được điều đó, những khu vực đang được đề xuất đập phá kia sẽ là những khu ở đáng sống, là hồn cốt của đô thị và là ngưỡng cân bằng dân số cơ học.
Những tòa nhà cao ngất, những khu đô thị dày đặc nhà cao tầng chỉ là một phần của phát triển đô thị nhưng chưa chắc đã làm nên nơi đáng sống. Bởi lẽ, còn đó bài học và nỗi ám ảnh chưa dứt về những khu nhà cao tầng nối tiếp nhau, phát triển thiếu kiểm soát trên những trục đường hướng vào vùng lõi trung tâm Thủ đô.
Theo PGS.TS Lê Quân, Hiệu trưởng Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội, Thủ đô tồn tại hai hình thái phát triển đô thị chủ yếu là thấp tầng ở khu vực nội đô; hỗn hợp cao tầng - thấp tầng tại khu vực nội đô mở rộng.
Trong đó, hình thái phát triển đan xen đã đáp ứng phần lớn nhu cầu ở của người dân, nhưng cũng tạo nên thách thức trong phát triển, cung cấp dịch vụ ở các khu vực này, đặc biệt về giao thông, không gian công cộng, công viên, vườn hoa.
Với các khu vực dân cư hiện hữu thấp tầng của Hà Nội, phần lớn là các làng xóm trước đây, ông Quân cho rằng, quá trình đô thị hóa cùng các chính sách đã tạo nên một thị trường bất động sản có mức độ giao dịch cao, thúc đẩy các hoạt động xây dựng tự do. Tuy nhiên, đây lại là khu vực khó kiểm soát và thiếu những chính sách kiểm soát phát triển, thực hiện cải tạo chỉnh trang thiếu hiệu quả, cũng như sự đồng bộ giữa các chính sách về đất đai, xây dựng, giao thông...
PGS.TS Lê Quân cho rằng, nhà ở thấp tầng (nhà ở riêng lẻ) có tỷ lệ phát triển lớn, các chính sách xây dựng đối với khu vực này còn nhiều hạn chế và bị chi phối bởi chính sách đất đai. Vì vậy, việc kiểm soát mật độ cư trú của loại hình này rất quan trọng, nhằm giảm áp lực phát triển với khu vực này.
