Không chỉ dừng lại ở các nghi thức tâm linh truyền thống, Lễ hội Đền Ken (Lào Cai) đang khẳng định vai trò là đòn bẩy kinh tế quan trọng. Bằng cách kết nối di sản với sản phẩm địa phương và hạ tầng du lịch đồng bộ, Chiềng Ken đang hiện thực hóa mục tiêu biến giá trị văn hóa thành động lực phát triển bền vững cho cộng đồng.
Hành trình hồi sinh một di sản
Lễ hội Đền Ken (xã Chiềng Ken, tỉnh Lào Cai) được tổ chức từ ngày 22 - 23/2 (tức mùng 6 - 7 tháng Giêng âm lịch). Đây là hoạt động sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng, cộng đồng, thu hút đông đảo mọi tầng lớp nhân dân tham dự.
Đền được lập dựng từ đầu tế kỷ XIX, là nơi thờ dòng họ Nguyễn và các tướng lĩnh hậu duệ của triều đại Tây Sơn đã có công đánh đuổi quân xâm lược Xiêm và quân Thanh hùng mạnh trong thế kỷ 18. Ông Nguyễn Hoàng Long là người đã có công duy trì, gìn giữ đền Ken.
Theo lịch sử ghi lại, sau khi vua Quang Trung đột ngột qua đời (năm 1792), triều đại Tây Sơn suy yếu, Nguyễn Ánh đã lên ngôi năm 1802 và thực hiện nhiều chính sách hà khắc với dòng họ của triều Tây Sơn. Rất nhiều anh em trong dòng tộc, tướng sĩ và những người ủng hộ triều Tây Sơn phải phiêu bạt đến các vùng đất khác nhau, thay tên, đổi họ để bảo toàn cho con cháu trong dòng họ.
Trong đó, một nhánh thuộc con cháu dòng họ Nguyễn Tây Sơn đã di chuyển lên vùng núi Quy Hóa (vùng Lục Yên, Yên Bái ngày nay), ẩn náu trong các hang sâu... Tại đây, họ đổi tên đệm thành "Đình", gọi là Nguyễn Đình để tránh sự truy quét của triều đình nhà Nguyễn.
Di tích Đền Ken gắn liền với các thế hệ dòng họ Nguyễn Đình - những hậu duệ của nghĩa quân Tây Sơn. Sau quá trình nghiên cứu khoa học để làm rõ các nhân vật lịch sử, các cơ quan chức năng đã thống nhất tên gọi chính thức là Di tích lịch sử văn hóa Đền Ken và năm 2006 được UBND tỉnh Lào Cai chính thức công nhận Đền Ken là Di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh.
Đền duy trì các ngày lễ lớn trong năm vào mùng 7 tháng Giêng, rằm tháng Giêng và rằm tháng Bảy để trở thành nơi sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng chung của các dân tộc Tày, Xa Phó, Giáy... trong vùng.
Đền Ken là minh chứng cho tinh thần "Uống nước nhớ nguồn", lòng tự hào dân tộc của người dân và du khách thập phương trong việc bảo vệ và phát huy các giá trị về lịch sử, văn hóa truyền thống của dân tộc. Đồng thời, cũng là nơi tưởng nhớ đến các anh hùng hào kiệt qua các thời kỳ đã hy sinh cho công cuộc đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc trên mảnh đất Văn Bàn xưa nói chung và Chiềng Ken nói riêng hôm nay.
Khi "hồn cốt" nghìn năm trở thành nguồn lực cho tương lai
Lễ hội Đền Ken hiện đang thực hiện đồng thời hai chức năng, đó là bảo tồn di sản và tạo động lực phát triển kinh tế địa phương.
Ở phần Lễ trong lễ hội Đền Ken, tỉnh Lào Cai đang nỗ lực bảo tồn di sản phi vật thể thông qua việc duy trì nghi lễ dâng hương, trò chơi dân gian, ẩm thực truyền thống. Khi những thực hành văn hóa ấy được tái hiện định kỳ, có sự tham gia của nhiều thế hệ thì sẽ tạo nên sức sống mãnh liệt trong đời sống cộng đồng.
Du khách tìm đến lễ hội không chỉ để tham quan một di tích, mà để trải nghiệm một không gian văn hóa sống - nơi tín ngưỡng, ẩm thực, trò chơi và sinh hoạt cộng đồng hòa quyện.
Những năm gần đây, sự hiện diện của các gian hàng OCOP tại lễ hội đã cho thấy hướng đi gắn sản phẩm địa phương với câu chuyện văn hóa, nâng cao giá trị gia tăng thay vì chỉ khai thác tài nguyên thô.
Quan trọng hơn, lễ hội giúp định vị thương hiệu địa phương trên bản đồ du lịch. Khi bản sắc được nhận diện rõ ràng và được tổ chức bài bản, Chiềng Ken không chỉ là một điểm đến mùa vụ, mà có thể trở thành không gian văn hóa đặc thù, thu hút dòng khách quan tâm đến trải nghiệm chiều sâu.
Năm 2025, là một năm có ý nghĩa đặc biệt đối với xã Chiềng Ken. Thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, bên cạnh việc vận hành ổn định mô hình chính quyền mới, Đảng ủy, UBND xã Chiềng Ken tập trung chỉ đạo và thực hiện thắng lợi toàn diện các chỉ tiêu phát triển kinh tế, xã hội.
Trong đó, tập trung chỉ đạo thực hiện công tác GPMB cho các dự án trọng điểm như: Tỉnh lộ 151B, Sân lễ hội Đền Ken, Thủy điện Ngòi Nhù 1A và dự án Tôn tạo Đền Ken.
Những nỗ lực đó đã mở ra không gian phát triển mới, vận hội mới, hứa hẹn đưa Chiềng Ken trở thành điểm sáng về kinh tế và văn hóa tâm linh trong năm 2026 và tương lai.
