Việc triển khai Kết luận số 224-KL/TW của Bộ Chính trị và điều chỉnh tổng thể quy hoạch hệ thống đô thị, nông thôn đang đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy quản lý phát triển đô thị, chuyển từ tiếp cận theo ranh giới hành chính sang không gian chức năng và mạng lưới liên kết thực tế, hướng tới hệ thống đô thị phát triển bền vững, hiện đại và thích ứng với bối cảnh mới. Đổi mới tư duy quản lý và phát triển hệ thống đô thị
Theo báo cáo của Cục Phát triển Đô thị (Bộ Xây dựng), công tác quản lý nhà nước về phát triển đô thị hiện tập trung vào ba nhóm nhiệm vụ trọng tâm gồm quản lý và phát triển hệ thống đô thị quốc gia; nâng cao chất lượng đô thị thông qua phát triển mới, cải tạo chỉnh trang và tái thiết đô thị; đồng thời thúc đẩy các mô hình phát triển mới hướng tới đô thị thông minh, tăng trưởng xanh và thích ứng biến đổi khí hậu.
Trong bối cảnh triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Kết luận số 224-KL/TW ngày 08/12/2025 của Bộ Chính trị tiếp tục khẳng định vai trò của hệ thống đô thị trong phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời đặt ra quan điểm mới: Phạm vi đô thị không còn giới hạn trong một đơn vị hành chính riêng lẻ.
Theo Cục Phát triển Đô thị, hệ thống đô thị đã được phân định lại theo 4 loại gồm đô thị loại đặc biệt, đô thị loại I cấp tỉnh và đô thị loại II, III thuộc tỉnh. Đến nay, các địa phương đã hoàn thành công bố chuyển đổi sang mô hình đô thị mới; tỷ lệ đô thị hóa toàn quốc đạt trên 45%, với gần 900 đô thị được phân loại. Trong quý I/2026, cả nước công nhận mới 01 đô thị loại I là đô thị Đồng Nai.
Để cụ thể hóa định hướng này, Bộ Xây dựng đã tham mưu ban hành Nghị quyết số 111/2025/UBTVQH15 về phân loại đô thị, có hiệu lực từ ngày 01/01/2026. Theo quy định mới, hệ thống đô thị được tổ chức lại gồm 4 loại: Đô thị loại đặc biệt, đô thị loại I cấp tỉnh và đô thị loại II, III thuộc tỉnh.
Song song với đó, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 80/NQ-CP ngày 02/4/2026 nhằm sửa đổi, bổ sung Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 06-NQ/TW và Kết luận số 224-KL/TW. Chương trình xác định 06 nhóm nhiệm vụ chủ yếu và 45 nhiệm vụ trọng tâm, trong đó Bộ Xây dựng được giao làm đầu mối, chủ trì 26 nhiệm vụ.
Để triển khai các nhiệm vụ này, Cục Phát triển Đô thị đã xây dựng kế hoạch gồm 36 nhiệm vụ cụ thể, dự kiến do 10 đơn vị trực thuộc Bộ chủ trì triển khai đến năm 2030. Nội dung tập trung vào hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng quy hoạch, phát triển hạ tầng đô thị đồng bộ và thúc đẩy các mô hình đô thị mới.
Tổ chức lại không gian đô thị - nông thôn
Theo định hướng điều chỉnh quy hoạch tổng thể hệ thống đô thị và nông thôn quốc gia giai đoạn 2021-2030, hệ thống đô thị và nông thôn sẽ được tổ chức theo mô hình mạng lưới đa trung tâm, đa tầng bậc, gắn với các vùng đô thị lớn, các hành lang kinh tế và hệ thống hạ tầng khung quốc gia.
Theo Cục Phát triển Đô thị, cấu trúc này được hình thành trên nền tảng các trục giao thông đường bộ, đường thủy, hàng hải, hàng không và các tuyến đường sắt quốc gia mới, qua đó hình thành các chùm, cụm và chuỗi đô thị có liên kết chặt chẽ, tạo thành cấu trúc không gian phát triển thống nhất trên phạm vi cả nước.
Điểm đáng chú ý là tư duy quản lý đô thị cũng được thay đổi theo hướng chuyển từ quản lý dựa trên ranh giới hành chính sang quản lý theo không gian chức năng và mạng lưới liên kết thực tế. Đây được xem là bước chuyển quan trọng nhằm phù hợp với bối cảnh phát triển mới và yêu cầu liên kết vùng ngày càng cao.
Trong quá trình triển khai, Cục Phát triển Đô thị đã phối hợp với Vụ Quy hoạch - Kiến trúc tham gia hướng dẫn, hỗ trợ các địa phương rà soát, đánh giá hệ thống đô thị hiện trạng khi chuyển đổi sang mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và xây dựng phương án phát triển hệ thống đô thị sau sắp xếp.
Đến nay, 6 quy hoạch vùng và 24/34 điều chỉnh quy hoạch tỉnh, thành phố đã được ban hành, trong đó có phương án phát triển hệ thống đô thị và nông thôn. Các địa phương còn lại cơ bản dự kiến hoàn thành trong quý II/2026.
Mục tiêu đến năm 2030 là hệ thống đô thị phải đáp ứng tỷ lệ đô thị hóa trên 50%, đồng thời bảo đảm các tiêu chí chất lượng sống của cư dân đô thị theo tinh thần Nghị quyết số 06-NQ/TW và Kết luận số 224-KL/TW của Bộ Chính trị.
