Sau sáp nhập, Bắc Ninh đứng trước yêu cầu tái cấu trúc không gian đô thị theo mô hình đa trung tâm, gắn với quy hoạch đồng bộ và hạ tầng hiện đại. Việc hoàn thiện hệ thống quy hoạch và tổ chức lại các phân khu chức năng mở ra dư địa phát triển mới, tạo nền tảng để tỉnh hướng tới đô thị thông minh, bền vững và đạt tiêu chí thành phố trực thuộc Trung ương. 
Cơ hội tái thiết không gian đô thị
Việc mở rộng quy mô và sắp xếp lại đơn vị hành chính đã tạo cho Bắc Ninh một không gian phát triển liên tục và có tính kết nối cao hơn. Nếu trước đây, các đô thị trong tỉnh phát triển tương đối độc lập, thì nay cấu trúc mới cho phép tổ chức lại không gian theo mô hình đa trung tâm - phù hợp với yêu cầu của một tỉnh công nghiệp đang trên đà đô thị hóa mạnh.
Theo định hướng đang được tỉnh nghiên cứu, phường Bắc Giang và phường Kinh Bắc tiếp tục giữ vai trò trung tâm hành chính - chính trị; Phường Từ Sơn trở thành động lực thương mại - dịch vụ và công nghiệp làng nghề; trong khi Quế Võ, Yên Phong, Thuận Thành, Lạng Giang, Yên Dũng... định vị là các cực tăng trưởng công nghiệp - công nghệ cao. Sự phân bổ chức năng này nhằm hạn chế tình trạng phát triển dồn nén, giảm áp lực lên hạ tầng đô thị trung tâm và tạo sự cân bằng trong phát triển giữa các khu vực.
Hệ thống hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội của Bắc Ninh đang được nâng cấp theo hướng hiện đại và đồng bộ. Những tuyến giao thông huyết mạch như Quốc lộ 1A, 1B, vành đai 4, đường nối từ sân bay Gia Bình đến Hà Nội, đường sắt Hà Nội - Lạng Sơn, và tiến tới là đường sắt Lào Cai - Hải Phòng, các cảng cạn (Quế Võ, Tiên Du, Gia Bình)... đặc biệt Cảng hàng không sân bay Gia Bình (hoàn thành năm 2026) là sân bay đa năng, lưỡng dụng, có chức năng sân bay chuyên dùng tương đương cấp 4E.
Nằm ở cửa ngõ phía Đông Bắc thủ đô Hà Nội, Bắc Ninh được ví như “viên ngọc quý” của vùng Đồng bằng sông Hồng, đóng vai trò là mắt xích quan trọng trong tam giác kinh tế trọng điểm Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh, góp phần thúc đẩy sự phát triển của khu vực và vùng Đông Bắc Tổ quốc. Vị trí địa lý đắc địa đã mang lại cho tỉnh Bắc Ninh lợi thế vượt trội khi nằm trên hai hành lang kinh tế chiến lược: Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng và Nam Ninh - Lạng Sơn - Hà Nội - Phủ Lý (Ninh Bình mới); một trong các cực tăng trưởng của vùng đồng bằng Sông Hồng, giữ vai trò là một trong những trung tâm công nghiệp lớn của vùng, là địa phương kết nối trên tuyến hành lang công nghiệp QL 18, giúp tỉnh giữ vị thế là trung tâm tổng hợp cấp quốc gia về kinh tế, đồng thời là đầu mối giao thông, giao lưu trong nước và quốc tế.
Hệ thống các quy hoạch tỉnh Bắc Ninh được hoàn thiện, dư địa phát triển mới (Sân bay Gia Bình, đường Vành đai 4, các hạ tầng giao thông kết nối nội vùng, liên vùng như QL 279, QL17, Cao tốc Bắc Ninh - Lạng Sơn, TL295C, 285B, 277B, ĐT276, 287; khu công nghiệp tập trung, khu thương mại phi thuế quan…) cùng với chỉ đạo định hướng của Tổng Bí thư Tô Lâm tại buổi làm việc với Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh vào ngày 13/01/2025 là những thời cơ tạo điều kiện cho Bắc Ninh phát triển; truyền thống văn hóa, lịch sử, tinh thần đoàn kết, nỗ lực, quyết tâm cao với sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt của các cấp ủy, chính quyền, hệ thống chính trị và Nhân dân trong tỉnh sẽ tiếp tục được phát huy và lan tỏa; hợp tác quốc tế ngày càng sâu rộng.
Phát triển đô thị xanh - thông minh - giàu bản sắc văn hóa Kinh Bắc
Song song với quá trình phát triển công nghiệp, Bắc Ninh đã xác định mục tiêu hướng đến mô hình đô thị xanh và thông minh. Đây không chỉ là xu thế tất yếu, mà còn là yêu cầu để đảm bảo chất lượng sống trong một đô thị có mật độ dân cư và công nghiệp cao. Một điểm nhấn đáng chú ý là nỗ lực cải thiện môi trường đô thị thông qua các dự án xử lý nước thải, thu gom rác thải, nạo vét hệ thống thoát nước và kiểm soát ô nhiễm công nghiệp.
Một số nội dung trọng tâm đang được triển khai gồm: Phát triển các vành đai cây xanh, công viên và mặt nước nhằm mở rộng không gian xanh cho đô thị. Ứng dụng công nghệ GIS, bản đồ quy hoạch số và cơ sở dữ liệu đất đai để tăng tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý. Phát triển hệ thống chiếu sáng thông minh, giám sát giao thông, giám sát môi trường và quản lý đô thị qua nền tảng số. Tăng cường sử dụng vật liệu xây dựng thân thiện môi trường trong các dự án hạ tầng và nhà ở. Những định hướng này cho thấy Bắc Ninh đang tiếp cận đô thị hóa theo hướng “chất lượng hóa”, coi sự bền vững là tiêu chí cốt lõi.
Trong tiến trình đô thị hóa, việc bảo tồn bản sắc văn hóa truyền thống là yếu tố quan trọng giúp Bắc Ninh tạo nên lợi thế khác biệt. Không gian văn hóa Quan họ, các làng nghề truyền thống và hệ thống đền chùa đặc trưng của vùng Kinh Bắc được tích hợp vào quy hoạch như một cấu phần của cảnh quan đô thị.
Tỉnh định hướng phát triển các tuyến phố văn hóa, cụm cảnh quan gắn với lễ hội, trung tâm trình diễn Quan họ và không gian du lịch cộng đồng. Đây là cách tiếp cận hài hòa giữa bảo tồn và khai thác di sản, góp phần xây dựng hình ảnh đô thị Bắc Ninh vừa hiện đại, vừa đậm chất văn hóa.
Với những lợi thế trên, Bắc Ninh trở thành một trong 10 tỉnh, thành năng động nhất của Vùng Thủ đô Hà Nội. Sự gần gũi với trung tâm chính trị và kinh tế của cả nước đã tạo điều kiện lý tưởng cho Bắc Ninh phát triển vượt bậc, thu hút mạnh mẽ đầu tư trong và ngoài nước, đồng thời mở rộng giao lưu văn hóa và hợp tác quốc tế. Tỉnh Bắc Ninh đã và đang khẳng định vai trò là động lực tăng trưởng quan trọng, góp phần vào sự thịnh vượng chung của Vùng Thủ đô và cả nước...
