Việc Chính phủ phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch 6 vùng thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn 2050 không chỉ định hình lại không gian phát triển quốc gia, mà còn mở ra chu kỳ nhu cầu mới cho ngành vật liệu xây dựng (VLXD). Tuy nhiên, tác động thực tế sẽ mang tính phân kỳ rõ rệt, phụ thuộc lớn vào tiến độ triển khai hạ tầng và năng lực thực thi. 
Tái cấu trúc không gian phát triển: “Nguồn cầu tương lai” cho VLXD
Quyết định phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch 6 vùng gồm: Trung du và miền núi phía Bắc; đồng bằng sông Hồng; Bắc Trung Bộ; Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên; Đông Nam Bộ và ĐBSCL lần này được đánh giá là bước điều chỉnh mang tính chiến lược, khi đặt trọng tâm vào liên kết vùng, phát triển hạ tầng đồng bộ và hình thành các hành lang kinh tế.
Theo nội dung điều chỉnh, tất cả các vùng đều xác định hạ tầng - đặc biệt là giao thông - là trục phát triển cốt lõi, từ đó tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn.
Ở vùng Trung du và miền núi phía Bắc, định hướng phát triển nhấn mạnh xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng hiện đại, tăng cường kết nối quốc tế, biến khu vực này thành “cửa ngõ” giao thương.
Tại đồng bằng sông Hồng, quy hoạch hướng tới hình thành mạng lưới đô thị thông minh, các chuỗi đô thị động lực và hành lang kinh tế gắn với các trung tâm như Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh.
Trong khi đó, các vùng Bắc Trung Bộ, Duyên hải Nam Trung Bộ - Tây Nguyên hay Đông Nam Bộ đều đặt mục tiêu phát triển mạnh kinh tế biển, công nghiệp và logistics, kéo theo nhu cầu lớn về hạ tầng cảng biển, khu công nghiệp và đô thị ven biển.
Về bản chất, những định hướng này đồng nghĩa với việc một “đường cầu” rất lớn cho VLXD đã được xác lập bao gồm thép, xi măng, đá, cát, vật liệu san lấp và vật liệu hoàn thiện. Đây không chỉ là cầu đơn lẻ theo từng dự án, mà là cầu mang tính hệ thống, kéo dài nhiều năm.
Độ trễ chính sách - thị trường: Khi “quy hoạch đi trước, tiêu thụ đi sau”
Dù vậy, tác động của quy hoạch đến thị trường VLXD sẽ không diễn ra ngay lập tức. Kinh nghiệm từ các giai đoạn trước cho thấy, quy hoạch chỉ là bước khởi đầu, trong khi nhu cầu thực sự chỉ hình thành khi các dự án được triển khai cụ thể.
Quy hoạch 6 vùng lần này cũng không nằm ngoài quy luật đó. Các mục tiêu về hạ tầng, đô thị, logistics đều cần được cụ thể hóa bằng danh mục dự án, bố trí vốn và tổ chức thực hiện. Trong khi đó, thực tế nhiều năm qua cho thấy tiến độ triển khai đầu tư công vẫn còn độ trễ đáng kể do vướng mắc về thủ tục, GPMB và năng lực thực thi.
Điều này dẫn đến một nghịch lý quen thuộc: Cầu tiềm năng rất lớn, nhưng cầu thực tế lại đến chậm, khiến thị trường VLXD vận động dưới kỳ vọng trong ngắn hạn.
Ngay trong giai đoạn hiện nay, khi quy hoạch vừa được phê duyệt, các doanh nghiệp VLXD có thể ghi nhận tín hiệu tích cực về triển vọng dài hạn, nhưng chưa thể chuyển hóa ngay thành đơn hàng. Điều này lý giải vì sao thị trường vẫn đang ở trạng thái “chờ đợi”, dù chính sách đã rõ ràng hơn.
Nói cách khác, quy hoạch tạo ra kỳ vọng chu kỳ tăng trưởng mới, nhưng chu kỳ này chỉ thực sự bắt đầu khi dòng vốn đầu tư - đặc biệt là đầu tư công và đầu tư tư nhân - được giải ngân đồng bộ.
Phân hóa theo vùng: Cơ hội không đồng đều cho doanh nghiệp vật liệu
Một điểm đáng chú ý của quy hoạch lần này là tính phân hóa rất rõ giữa các vùng, kéo theo sự khác biệt về cơ hội cho ngành VLXD.
Ở vùng đồng bằng sông Hồng và Đông Nam Bộ - hai cực tăng trưởng lớn nhất cả nước, nhu cầu vật liệu được dự báo sẽ tăng mạnh nhất, nhờ tốc độ đô thị hóa cao, phát triển công nghiệp và các dự án hạ tầng quy mô lớn. Đây sẽ tiếp tục là thị trường tiêu thụ chính của ngành.
Trong khi đó, các vùng như Trung du và miền núi phía Bắc hay Tây Nguyên lại mở ra cơ hội mới ở góc độ “thị trường mới nổi”, khi hạ tầng được đầu tư mạnh để kết nối liên vùng và quốc tế. Điều này không chỉ tạo thêm cầu, mà còn giúp mở rộng mạng lưới tiêu thụ cho doanh nghiệp.
Đáng chú ý, định hướng phát triển kinh tế biển ở Bắc Trung Bộ và Duyên hải Nam Trung Bộ sẽ kéo theo nhu cầu lớn về vật liệu cho cảng biển, khu kinh tế ven biển và đô thị du lịch. Đây là phân khúc có đặc thù tiêu thụ vật liệu quy mô lớn, nhưng cũng đòi hỏi tiêu chuẩn kỹ thuật cao hơn.
Tuy nhiên, cơ hội đi kèm thách thức. Khi quy hoạch thúc đẩy đầu tư đồng loạt, nguy cơ dư thừa công suất trong ngành VLXD cũng có thể xuất hiện nếu doanh nghiệp mở rộng sản xuất quá nhanh so với tiến độ thực tế của dự án.
Nhìn chung, quy hoạch 6 vùng có thể không tạo ra “cú hích tức thì”, nhưng lại có ý nghĩa quyết định trong việc hình thành chu kỳ cầu dài hạn cho ngành VLXD.
Tác động của chính sách này sẽ diễn ra theo từng giai đoạn: Từ kỳ vọng, chuẩn bị năng lực, đến bùng nổ nhu cầu khi các dự án hạ tầng được triển khai đồng bộ.
Vấn đề cốt lõi không nằm ở quy hoạch, mà ở khâu thực thi. Nếu các điểm nghẽn về giải ngân và tổ chức triển khai được tháo gỡ, ngành VLXD sẽ bước vào một chu kỳ tăng trưởng mới. Ngược lại, nếu độ trễ tiếp tục kéo dài, thị trường có thể vẫn phải “chờ đợi dù dư địa phát triển đã được mở ra rất rõ.
