Định hình hạ tầng hàng không hiện đại

Hóa giải áp lực từ nhà ga đến đường băng 

“Tân Sơn Nhất quá tải, máy bay phải chờ trên trời”, “Sân bay quá tải từ trên trời xuống đất”, “Nhiều chuyến bay chậm do quá tải không lưu”, “Máy bay xếp hàng chờ cất hạ cánh tại Tân Sơn Nhất”… Không khó để tìm thấy những dòng tít báo như này trong giai đoạn từ 2016 - 2019.

Áp lực dây chuyền đi kèm với chi phí và những ảnh hưởng không mong muốn “gọi tên” từ hãng bay, doanh nghiệp cảng, quản lý bay cho tới hành khách. Đến tháng 01/2021, hai dự án cải tạo, nâng cấp đường cất hạ cánh, đường lăn Cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất và Nội Bài đồng loạt được khánh thành, những áp lực quá tải “trên trời” dần được cởi bỏ. 

Đến tháng 4 và tháng 12/2025, vào dịp kỷ niệm các sự kiện trọng đại của đất nước, Dự án Nhà ga T3 Tân Sơn Nhất (tổng vốn đầu tư gần 11.000 tỷ đồng) và Dự án mở rộng Nhà ga hành khách quốc tế T2 Nội Bài (tổng mức đầu tư gần 5.000 tỷ đồng) được khánh thành, chuyện quá tải “dưới đất” cũng phần nào hạ nhiệt.

Điểm nổi bật ở những nhà ga hành khách mới đưa vào khai thác này là việc áp dụng triệt để các ứng dụng, tiện ích theo mô hình sân bay thông minh như: kiểm soát an ninh và check-in tự động, nhận diện sinh trắc học, gửi hành lý tự động, băng chuyền hành lý thông minh… 

Trong khi đó, tại “siêu dự án” sân bay Long Thành, nơi định hướng là “trái tim” của đô thị sân bay trong tương lai, sau khi đón thành công 3 chuyến bay chở khách đầu tiên ngày 19/12/2025, hiện nay tiến độ các gói thầu đều được kiểm soát tốt, nhiều hạng mục còn về đích sớm hơn tiến độ hợp đồng, với mục tiêu cao nhất là đưa sân bay này vào vận hành, khai thác thương mại trong tháng 6/2026.

Trước đó, tại kỳ họp tháng 12/2025, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết cho phép Chính phủ tổ chức phê duyệt Báo cáo nghiên cứu khả thi giai đoạn 2 của Dự án Cảng hàng không quốc tế (CHKQT) Long Thành theo thẩm quyền mà không phải báo cáo Quốc hội thông qua. Đây là cơ sở để tổ chức nghiên cứu đầu tư giai đoạn 2 (gồm đường cất hạ cánh thứ 3 và nhà ga hành khách thứ 2) sớm hơn so với dự kiến nhằm đáp ứng kịch bản tăng trưởng GDP đạt mức hai con số từ năm 2026, cũng như sản lượng hành khách qua các cảng hàng không nói chung, đặc biệt là sân bay Long Thành nói riêng được nhận định sẽ tăng nhanh hơn dự báo trước đây. 

Theo Chính phủ, việc nghiên cứu đầu tư ngay đường cất hạ cánh thứ 3 thuộc giai đoạn 2 sẽ tận dụng được nhân công, máy móc thiết bị sẵn có của các nhà thầu đang thi công, vừa tiết kiệm thời gian, chi phí, rút ngắn tiến độ, nâng cao hiệu quả đầu tư xây dựng, vừa giảm thiểu tác động tới hoạt động khai thác cảng như bụi, tiếng ồn do hoạt động thi công.

Hiện tại, Dự án mở rộng sân bay Phú Quốc quy mô 22.000 tỷ đồng cũng đang gấp rút hoàn thiện nhà ga T2 và đường băng số 2, sẵn sàng cho Hội nghị APEC 2027 và mục tiêu đón 50 triệu khách (giai đoạn 2, sau năm 2027).

Cũng trong tháng 12/2025, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết về chủ trương đầu tư dự án đầu tư xây dựng CKHQT Gia Bình, với tổng vốn đầu tư khoảng 196.378 tỷ đồng, đạt tiêu chuẩn dịch vụ cảng hàng không quốc tế 5 sao, thuộc nhóm 10 cảng hàng không 5 sao hàng đầu thế giới.

Giai đoạn đầu (từ 2025 - 2027) hoàn thành xây dựng các công trình cần thiết để phục vụ Hội nghị cấp cao APEC năm 2027. Giai đoạn tiếp theo hoàn thành xây dựng các công trình còn lại của giai đoạn trước, bảo đảm đồng bộ vận hành, khai thác đáp ứng công suất 30 triệu hành khách/năm và 1,6 triệu tấn hàng hóa/năm. Giai đoạn từ 2031 - 2050 sẽ tập trung hoàn thành xây dựng các công trình đáp ứng công suất 50 triệu hành khách/năm và 2,5 triệu tấn hàng hóa/năm.

Cùng với các dự án tại Tân Sơn Nhất, Nội Bài, Long Thành, bộ mặt mới của hạ tầng hàng không còn phải kể đến những dự án đã hoàn thành trong năm 2025 như: Dự án cải tạo, sửa chữa nhà ga hành khách CHK Thọ Xuân; Dự án sửa chữa đường cất hạ cánh, đường lăn và cải tạo Nhà ga quốc nội CHKQT Vinh.

Trong khi các Dự án Nhà ga hành khách T2 CHKQT Cát Bi (tổng mức đầu tư 2.689,819 tỷ đồng); Dự án mở rộng đường băng, đường lăn, sân đỗ và nhà ga sân bay Cà Mau cũng đang được gấp rút thi công. Hiện tại sân bay Liên Khương (Lâm Đồng) cũng có kế hoạch tạm ngừng khai thác từ ngày 04/3/2026 để sửa chữa đường hạ cánh và đường lăn, dự kiến đến giữa tháng 8, sân bay hoạt động trở lại.

Dòng vốn “kích hoạt” cho giai đoạn phát triển mới

Ngành hàng không Việt Nam đang chứng kiến cuộc đua không chỉ của các hãng mà còn là dòng vốn tư nhân chảy mạnh vào việc đầu tư hạ tầng sân bay.

Ngày 01/01/2026, CHKQT Phú Quốc chính thức được chuyển giao cho Công ty CP Cảng hàng không Mặt Trời (SAC) thuộc Tập đoàn Sun Group vận hành, thay thế Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV). Trước đó, ngày 19/6/2025, UBND tỉnh Kiên Giang đã trao quyết định cho SAC làm chủ đầu tư dự án mở rộng CHKQT Phú Quốc. Dự án này sẽ được doanh nghiệp triển khai theo hình thức đầu tư kinh doanh trực tiếp. Nguồn vốn cho dự án là 21.998 tỷ đồng, thực hiện trong 2 giai đoạn 2025 - 2027 và 2027 - 2030.

Theo phương án được duyệt, CHKQT Phú Quốc sẽ đạt cấp 4E, theo quy định của Tổ chức Hàng không dân dụng quốc tế (ICAO), cho phép tiếp nhận các loại máy bay thân rộng như Boeing 747, 787 hay Airbus A350. Dự án có tổng diện tích 1.050 ha, nâng công suất khai thác của sân bay lên 20 triệu hành khách mỗi năm, gấp 4,5 lần công suất hiện nay.
Cần nói thêm rằng, CHKQT Vân Đồn - sân bay tư nhân đầu tiên của Việt Nam cũng do Sun Group đầu tư xây dựng, vận hành (khai thác thương mại từ cuối năm 2018). Sun Group mới đây cũng ra mắt hãng hàng không Sun PhuQuoc Airways, tiên phong mô hình “hàng không nghỉ dưỡng”, mảnh ghép hoàn hảo trong hệ sinh thái du lịch - dịch vụ đẳng cấp của Sun Group tại Việt Nam. 
Thậm chí, như một minh chứng cho sự nghiêm túc ở cuộc chơi mới, đầu tháng 11/2025, Sun Group và tỉnh Quảng Ninh ký kết hợp tác với Công ty TNHH Kỹ thuật Máy bay Hồng Kông (HAECO) và VinaCapital Holdings để nghiên cứu xây dựng cơ sở bảo dưỡng, sửa chữa, bảo trì (MRO) tại sân bay quốc tế Vân Đồn.

Trong khi đó, Công ty CP Tập đoàn Masterise mới đây cũng gây được rất nhiều sự chú ý của dư luận khi là nhà đầu tư sân bay quốc tế Gia Bình (Bắc Ninh). Dự án sân bay này có tổng mức đầu tư hơn 196.000 tỷ đồng (giai đoạn 1 cần khoảng 146.236 tỷ đồng, giai đoạn 2 bổ sung thêm 55.142 tỷ đồng), theo quy hoạch sẽ đạt công suất khoảng 30 triệu hành khách vào năm 2030 và nâng lên 50 triệu hành khách vào năm 2050, cùng 2,5 triệu tấn hàng hóa/năm, hướng tới mục tiêu lọt nhóm 10 cảng hàng không 5 sao hàng đầu thế giới theo tiêu chí Skytrax.
Masterise Group được biết đến là tập đoàn phát triển bất động sản cao cấp với hàng loạt dự án mang tiêu chuẩn quốc tế như Grand Marina Saigon, The Global City, Masteri West Heights hay The Centric Hải Phòng. Việc lấn sân sang lĩnh vực hàng không cho thấy tham vọng rất lớn của doanh nghiệp này. Để chuẩn bị cho “siêu dự án” sân bay Gia Bình, Masterise Group đã thành lập Công ty TNHH Cảng hàng không Masterise hoạt động trong 61 ngành nghề, với lĩnh vực cốt lõi là cung cấp các dịch vụ hỗ trợ trực tiếp cho vận tải hàng không. Danh mục hoạt động bao trùm hầu hết các cấu phần khai thác sân bay hiện đại, từ vận hành nhà ga hành khách, nhà ga và kho hàng hóa, dịch vụ phục vụ kỹ thuật thương mại mặt đất, dịch vụ kỹ thuật hàng không cho tới bảo đảm an ninh hàng không.

Tại khu vực miền Trung, Dự án cảng hàng không Quảng Trị (khởi công tháng 7/2024, tổng vốn đầu tư trên 5.800 tỷ đồng, khi đầu tư hoàn chỉnh đạt công suất 5 triệu hành khách/năm) cũng đang được triển khai theo hình thức đối tác công tư (PPP), do T&T Group liên danh với Cienco 4 làm chủ đầu tư. Với định hướng chiến lược phát triển trở thành Tập đoàn hàng không hàng đầu tại Việt Nam, trong khu vực và trên thế giới, Tập đoàn T&T hiện cũng đang triển khai nghiên cứu Tổ hợp đô thị sân bay - công nghiệp hàng không - logistics dịch vụ - thương mại tại Quảng Trị.

Hệ sinh thái bao gồm hãng hàng không, công nghiệp, sân bay, dịch vụ, bảo trì, bảo dưỡng, sửa chữa, dịch vụ bay, cũng như tổ hợp đô thị sân bay và các ngành công nghiệp công nghệ cao; hình thành hệ sinh thái Tổ hợp công nghiệp hàng không - đô thị sân bay với quy mô khoảng 10.800 ha mang tính kết nối, định hướng không gian mở, phát triển thành một tổ hợp mang tầm khu vực và quốc tế.

Đồng thời, T&T Group còn có kế hoạch trọng tâm mở rộng sang mảng vận chuyển hàng hóa hàng không (Air cargo) và phát triển trung tâm vận tải hàng hóa hàng không của khu vực, tham gia phát triển dịch vụ hàng không, dịch vụ mặt đất, dịch vụ kỹ thuật và công nghiệp hàng không với nòng cốt là Cảng hàng không Quảng Trị.
Hiện thực hóa những tham vọng xây dựng một hệ sinh thái hàng không toàn diện, trước đó vào cuối tháng 7/2025, tại cuộc làm việc với lãnh đạo UBND tỉnh Quảng Trị, T&T Group và Capital A (Tập đoàn mẹ của hãng bay AirAsia) đề xuất làm tổ hợp công nghiệp hàng không kết hợp đô thị sân bay tại Quảng Trị.

Tổ hợp này sẽ có các hạng mục như trung tâm vận tải hàng không, logistics, khu sản xuất và lắp ráp, bảo trì và bảo dưỡng máy bay, trung tâm nghiên cứu, đào tạo, thử nghiệm hàng không, thương mại điện tử. Cùng với đó, khu chức năng hỗn hợp đô thị - thương mại dịch vụ, khu công nghiệp công nghệ cao... cũng sẽ được đầu tư tại dự án này.
Cần nhắc thêm rằng, từ cuối năm 2024, các doanh nghiệp liên quan T&T cũng đã trở thành cổ đông chiến lược tại Vietravel Airlines. Tháng 4/2025, HĐQT nhiệm kỳ mới của Vietravel Airlines đã thống nhất bầu ông Đỗ Vinh Quang (Phó chủ tịch HĐQT T&T Group) giữ chức Chủ tịch HĐQT Vietravel Airlines.

Trên thế giới, việc tư nhân đầu tư sân bay đã xuất hiện từ những thập niên cuối của thế kỷ trước. Còn tại Việt Nam, nhà đầu tư lâu nay vẫn chủ yếu hứng thú với lĩnh vực đường bộ. Với việc tư nhân “lấn sân” đầu tư các dự án sân bay mở ra hướng đi mới trong xây dựng hạ tầng quốc gia, đồng thời cho thấy doanh nghiệp tư nhân có thể đảm đương tốt việc đầu tư những lĩnh vực hạ tầng có công nghệ phức tạp, tưởng chừng chỉ có thể giao cho doanh nghiệp nhà nước làm.

Điều này đã và đang định hình lại diện mạo hệ thống hạ tầng hàng không ở Việt Nam và phần nào báo hiệu sự cạnh tranh sắp tới sẽ gay gắt trong lĩnh vực này.