Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới đã xác lập một tư duy quy hoạch dài hạn cho Hà Nội, trong đó Quy hoạch tổng thể Thủ đô được định hình với tầm nhìn 100 năm, phát triển theo không gian mở, cấu trúc đô thị “đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm”, lấy Sông Hồng làm trục cảnh quan sinh thái - văn hóa chủ đạo. Nghị quyết được xem là định hướng nền tảng để Hà Nội tái cấu trúc không gian phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng vai trò đầu tàu của Thủ đô trong giai đoạn mới.
Nghị quyết nhấn mạnh quan điểm xuyên suốt là xây dựng và phát triển Thủ đô theo định hướng “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”, lấy con người làm trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực của phát triển.
Trong cấu trúc đó, văn hóa được đặt ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển kinh tế - xã hội; các giá trị “Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo” được xác định là nguồn lực nội sinh, là sức mạnh mềm và nền tảng tạo nên bản lĩnh, trí tuệ cũng như động lực phát triển của Hà Nội trong kỷ nguyên mới.
Không chỉ dừng ở mục tiêu phát triển nhanh, Hà Nội còn được định hướng phát triển bền vững, thông minh, hiện đại và bao trùm, gắn với chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn, thích ứng với biến đổi khí hậu, đồng thời giữ vững quốc phòng, an ninh và trật tự an toàn xã hội.
Trên nền tảng đó, Quy hoạch tổng thể Thủ đô không còn được nhìn như một bản đồ phân khu thuần túy, mà trở thành một “khung chiến lược” dẫn dắt toàn bộ quá trình tổ chức không gian, phát triển hạ tầng và phân bố các hoạt động kinh tế - xã hội của Thủ đô trong dài hạn.
Tái cấu trúc không gian phát triển theo mô hình đa cực
Điểm nổi bật nhất trong định hướng lần này là việc xác lập sông Hồng làm trục cảnh quan sinh thái - văn hóa chủ đạo của Quy hoạch tổng thể Thủ đô. Theo Nghị quyết, Hà Nội sẽ phát triển theo không gian mở, gắn kết chặt chẽ với vùng Thủ đô, vùng đồng bằng sông Hồng, vùng Trung du và miền núi phía Bắc, đồng thời kết nối với các hành lang kinh tế quốc gia và quốc tế. Điều này cho thấy vai trò của sông Hồng không chỉ giới hạn ở yếu tố cảnh quan, mà còn là trục tổ chức không gian trung tâm, kết nối lịch sử, văn hóa, sinh thái với phát triển đô thị hiện đại.
Tư duy quy hoạch mới cũng đặt mục tiêu chuyển đổi căn bản mô hình phát triển từ cấu trúc “đơn cực tập trung” sang mô hình “đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm”. Trong cấu trúc này, mỗi cực phát triển được xác định như một trung tâm động lực có chức năng chuyên biệt, vừa có tính tự chủ tương đối, vừa gắn kết hữu cơ trong chỉnh thể thống nhất của Thủ đô và vùng Thủ đô. Đây là bước chuyển lớn về tư duy tổ chức không gian đô thị, nhằm giảm áp lực lên khu vực trung tâm lịch sử, đồng thời phân bố hợp lý hơn các hoạt động kinh tế, dân cư và hạ tầng trên toàn địa bàn.
Nghị quyết yêu cầu xây dựng Quy hoạch tổng thể Thủ đô theo hướng quy hoạch động và mở, thay cho tư duy quy hoạch tĩnh trước đây. Điều này đồng nghĩa với việc quy hoạch phải gắn với hệ thống dữ liệu số, các nền tảng phân tích, mô phỏng đô thị thông minh và công cụ dự báo dài hạn, từ đó làm căn cứ khoa học, tính minh bạch và hiệu quả điều hành phát triển. Nói cách khác, quy hoạch không chỉ để quản lý không gian, mà còn phải trở thành công cụ điều phối tăng trưởng và thích ứng trước những biến động trong tương lai.
Cùng với tái cấu trúc không gian, Hà Nội cũng được định hướng đẩy mạnh tái cấu trúc đô thị, tập trung cải tạo, tái thiết các khu đô thị có hạ tầng yếu kém, các khu chung cư cũ, đồng thời ưu tiên không gian công cộng, cây xanh và giao thông công cộng khối lượng lớn.
Việc kiểm soát chặt chẽ sử dụng đất sau di dời các cơ sở sản xuất, trụ sở làm việc và đơn vị sự nghiệp không còn phù hợp với quy hoạch cũng được xem là yêu cầu quan trọng để nâng cao chất lượng sống đô thị và tái phân bổ nguồn lực không gian cho các chức năng phát triển mới.
Đặt mục tiêu xử lý dứt điểm các điểm nghẽn đô thị
Nghị quyết xác định rõ hạ tầng là trục xương sống của phát triển, giữ vai trò dẫn dắt tổ chức không gian và phân bố các hoạt động kinh tế - xã hội. Trong đó, Hà Nội được yêu cầu ưu tiên phát triển đồng bộ hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông, đặc biệt là hạ tầng kết nối các vùng động lực, các hành lang phát triển của Thủ đô, kết nối nội vùng và liên vùng.
Một mục tiêu rất cụ thể được nêu là đến năm 2030 hoàn thành khoảng 100 km đường sắt đô thị, đồng thời từng bước làm chủ công nghệ, nâng cao năng lực đầu tư, quản lý và vận hành hệ thống. Mốc đến năm 2030 là làm chủ khoảng 50% khối lượng công việc và đến năm 2050 là cơ bản làm chủ toàn bộ.
Đây là chỉ dấu cho thấy đường sắt đô thị không chỉ là dự án hạ tầng giao thông, mà còn là nền tảng để tái định hình mô hình phát triển đô thị Hà Nội theo hướng xanh, nén, hiệu quả và gắn với giao thông công cộng khối lượng lớn.
Cùng với metro, Nghị quyết cũng đề cập phát triển đường sắt tốc độ cao kết nối vùng, tăng cường khai thác lưỡng dụng sân bay Gia Lâm, Hòa Lạc và nghiên cứu xây dựng sân bay quốc tế thứ hai của vùng Thủ đô tại khu vực phía Nam. Những định hướng này cho thấy Hà Nội đang được đặt trong cấu trúc hạ tầng động lực quy mô lớn, không chỉ phục vụ nội đô mà còn giữ vai trò đầu mối kết nối vùng và quốc gia.
Một nội dung đáng chú ý khác là mục tiêu hoàn thành xử lý các điểm nghẽn về úng ngập, ô nhiễm môi trường, ùn tắc giao thông, trật tự an toàn xã hội và vệ sinh an toàn thực phẩm trong giai đoạn 2026 - 2030. Đây là nhóm vấn đề được xem là những “nút thắt” lớn nhất ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sống của người dân và năng lực cạnh tranh của Thủ đô trong nhiều năm qua.
Việc đưa các điểm nghẽn này vào hệ chỉ tiêu phát triển cho thấy tư duy điều hành mới không chỉ nhắm đến tăng trưởng kinh tế, mà còn coi chất lượng môi trường sống và hiệu quả quản trị đô thị là thước đo thành công của phát triển.
Hà Nội cũng đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân trên 11%/năm trong giai đoạn 2026 - 2030, quy mô GRDP đến năm 2030 đạt trên 113 tỷ USD, GRDP bình quân đầu người đạt tối thiểu 12.000 USD. Giai đoạn 2031 - 2035, GRDP thành phố dự kiến đạt khoảng 200 tỷ USD; đến năm 2045 khoảng 640 tỷ USD, GRDP bình quân đầu người tối thiểu 42.000 USD; và đến năm 2065 quy mô GRDP khoảng 1.920 tỷ USD, thu nhập bình quân đầu người tối thiểu 95.000 USD. Các mục tiêu này phản ánh tham vọng rất lớn của Hà Nội trong việc vươn lên nhóm các đô thị có trình độ phát triển cao trong khu vực và trên thế giới.
