Theo đơn vị bảo trì đường thủy, trong định mức kinh tế - kỹ thuật quản lý, bảo dưỡng thường xuyên đường thủy hiện không có một số hạng mục công việc, gây khó khăn và ảnh hưởng đến hiệu quả bảo trì, bảo đảm an toàn giao thông đường thủy. 
Định mức công tác bảo dưỡng thường xuyên đường thủy
Một số đơn vị bảo trì các tuyến đường thủy nội địa quốc gia phía Bắc cho biết, ngày 22/6/2023 của Bộ GTVT (nay là Bộ Xây dựng) ban hành Thông tư số 10/2023/TT-BGTVT quy định định mức kinh tế - kỹ thuật quản lý, bảo trì đường thủy nội địa được sửa đổi, bổ sung tại Thông tư số 01/2025/TT-BGTVT ngày 06/01/2025. Định mức là cơ sở để lập, duyệt dự toán và giá dịch vụ sự nghiệp công quản lý, bảo trì đường thủy nội địa quốc gia. Trong đó, tại phần IV, V của Chương I quy định nội dung và khối lượng công tác quản lý, bảo dưỡng thường xuyên đường thủy nội địa, gồm 3 phần chính: công tác quản lý, công tác bảo dưỡng thường xuyên và công tác đặc thù trong quản lý, bảo dưỡng thường xuyên đường thủy.
Cụ thể, nội dung công tác quản lý đường thủy: Hành trình kiểm tra, đánh giá chất lượng công tác bảo dưỡng thường xuyên của nhà thầu; hành trình kiểm tra, đánh giá thiệt hại kết cấu hạ tầng đường thủy đột xuất sau thiên tai; hành trình kiểm tra giao thông đường thủy khi xảy ra tai nạn giao thông, sự cố đường thủy để lập phương án xử lý.
Công tác bảo dưỡng thường xuyên đường thủy: Hành trình kiểm tra tuyến luồng thực hiện công tác bảo dưỡng thường xuyên (để ghi nhận trạng thái báo hiệu và kết cấu hạ tầng, tình hình tuyến, sự thay đổi trên tuyến luồng… nhằm xây dựng phương án đảm bảo giao thông đường thủy); Bảo dưỡng thường xuyên báo hiệu (với các hạng mục công việc như thả phao, điều chỉnh phao, chống bùn đất bồi lấp vào xích neo, rùa; trục phao để bảo dưỡng hoặc đưa vào vị trí an toàn khi có thiên tai; bảo dưỡng, sơn màu phao, phụ kiện của phao và tiêu thị trên phao; Bảo dưỡng cột, biển báo hiệu; Điều chỉnh, dịch chuyển cột và biển báo hiệu (loại không đổ bê tông chân cột); kiểm tra, vệ sinh đèn năng lượng mặt trời; Bảo dưỡng thiết bị hệ thống thông tin (trạm đo mực nước tự động; trạm thu tín hiệu, truyền dữ liệu, trung tâm dữ liệu); kiểm tra công trình kè, kè chân báo hiệu, âu đập.
Công tác đặc thù trong quản lý, bảo dưỡng thường xuyên đường thủy: Trực đảm bảo giao thông thủy; đo, cập nhật dữ liệu mực nước; trực phòng chống thiên tai; làm việc với UBND cấp xã ven sông, lực lượng chức năng, chủ công trình trên đường thủy để phối hợp bảo vệ kết cấu hạ tầng giao thông đường thủy; phát quang cây che khuất báo hiệu đường thủy; đo dò sơ khảo bãi cạn bằng máy đo hồi âm cầm tay để phục vụ công tác đảm bảo giao thông; đảm bảo thông tin liên lạc (trạm đo mực nước tự động; trạm thu tín hiệu, truyền dữ liệu; trung tâm dữ liệu) và duy trì gói cước viễn thông; vớt các vật nổi, rác thải gây cản trở phương tiện lưu thông trên luồng chạy tàu.
Nhằm cụ thể hóa từng nội dung công tác trên, tại mục V quy định chi tiết các hạng mục, khối lượng công việc và đơn vị tính theo số lần thực hiện theo năm hoặc giờ, ngày). Ví dụ, hành trình kiểm tra đột xuất sau thiên tai có định mức 3 lần/năm; trực phòng chống thiên tai có định mức 18 ngày/năm; đọc mực nước sông vùng lũ 3 lần/ngày; điều chỉnh phao 9 lần/năm/quả…
Bất cập bảo trì đường thủy trong bão lũ
Trong hai năm 2024 - 2025, khu vực phía Bắc xảy ra một số cơn bão, mưa lũ lịch sử (điển hình là bão Yagi) khiến nhiều tuyến đường thủy quốc gia (như sông Hồng, Lô, Thương, Thái Bình…) phải tạm thời đóng luồng, cấm phương tiện thủy lưu thông để bảo đảm an toàn giao thông đường thủy.
Một số đơn vị bảo trì đường thủy quốc gia phía Bắc cho biết, đơn vị phải huy động tối đa nhân lực, phương tiện thủy để triển khai các phương án đảm bảo an toàn giao thông đường thủy, bảo vệ kết cấu hạ tầng đường thủy.
Tuy nhiên, bão lũ khiến hàng loạt phao dẫn luồng bị trôi mất/hỏng, cột báo hiệu, biển báo bị gãy đổ, hư hỏng; rọ đá, kè chân cột báo hiệu sạt lở… Và theo hợp đồng với Chi cục Hàng hải và Đường thủy phía Bắc (hoặc Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam, chủ đầu tư), đơn vị bảo trì phải khắc phục bằng phao, báo hiệu tạm thời trong vòng 03 ngày. Tuy nhiên, do một số tuyến cùng lúc có hàng chục quả phao, cột, báo hiệu đường thủy phải thay thế nên khiến cho đơn vị bảo trì gặp khó khăn. Nguyên nhân do chủ đầu tư không có nguồn phao, báo hiệu đường thủy dự phòng, cũng như trong định mức kinh tế - kỹ thuật không có hạng mục công việc này.
Đề cập vấn đề trên, ông Trần Xuân Khơi - Chủ tịch HĐQT Công ty CP Quản lý bảo trì đường thủy nội địa số 1 cho biết, phao, cột, báo hiệu trên các tuyến đường thủy là tài sản của nhà nước. Trước đây, chủ đầu tư có nguồn phao, báo hiệu dự phòng để thay thế sau khi xảy ra thiên tai, bão lũ. Tuy nhiên, khi các đơn vị bảo trì chuyển sang mô hình doanh nghiệp cổ phần hóa thì không có nguồn dự phòng này, mà khi cần khắc phục bằng phao, báo hiệu tạm đều lấy từ nguồn của đơn vị bảo trì (tài sản doanh nghiệp).
Trong khi đó, thông thường phải một năm sau mới chủ đầu tư mới lựa chọn được nhà thầu để khắc phục, thay thế báo hiệu, hạ tầng bị mất, hỏng do bão lũ.
“Hầu hết đơn vị bảo trì không thể thu xếp để dự phòng được số lượng lớn phao, báo hiệu nên sẽ ảnh hưởng đến việc thay thế ngay toàn bộ báo hiệu bị mất, hỏng. Chủ đầu tư (ngân sách) nên có nguồn phao, báo hiệu, vật tư dự phòng để thay thế, khắc phục khi xảy ra thiên tai, bão lũ. này giúp khắc phục kịp thời các báo hiệu đường thủy bị mất, hỏng do thiên tai và tháo gỡ khó khăn cho đơn vị bảo trì”, ông Khơi đề xuất.
Đồng quan điểm, ông Phạm Hồng Minh - Chủ tịch Công ty CP Quản lý đường sông số 4 cho biết thêm, hiện lĩnh vực hàng hải có dự phòng (từ nguồn ngân sách) và quy trình, định mức thay thế từ nguồn phao, báo hiệu này. Do đó, cơ quan quản lý cần nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung định mức kinh tế - kỹ thuật bảo trì đường thủy cho phù hợp với thực tế.
Bên cạnh đó, bất cập khác là trong công tác đặc thù quản lý, bảo dưỡng thường xuyên mùa lũ không có hạng mục công việc trực bão lũ tại cầu vượt sông; không có định mức nhân công cho mục đọc, thống kê phương tiện vận tải… gây ảnh hưởng đến công tác bảo đảm an toàn giao thông thủy, phòng chống thiên tai theo phương châm “4 tại chỗ”.
“Vừa qua, khi xảy ra bão lũ lớn uy hiếp an toàn một số cầu vượt sông, cơ quan chức năng địa phương yêu cầu đơn vị báo cáo số liệu về số lượng, chủng loại phương tiện ở thượng lưu cầu để lên phương án phòng ngừa tàu thuyền va trôi. Thế nhưng, trong định mức không có hạng mục trên nên đơn vị không có dữ liệu, thông tin cập nhật để báo cáo. Do đó, cần bổ sung vào định mức kinh tế - kỹ thuật quản lý, bảo trì đường thủy các hạng mục công việc trên để phù hợp với tình hình thực tế”, ông Minh kiến nghị.
