Ông Trần Ngọc Chính - Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam cho rằng, Quy hoạch đô thị và nông thôn cần được điều chỉnh phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; cùng với luật, các nghị định cũng được xây dựng một cách phù hợp, chuẩn chỉnh, ở đó đô thị vẫn tuân theo quy luật, phải là hạt nhân cho sự phát triển chung của đất nước. Sáng 16/8, tại Viện Quy hoạch đô thị và nông thôn Quốc gia, Hội thảo với chủ đề "Quy hoạch và quản lý phát triển đô thị - nông thôn theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp" đã được tổ chức.
Hội thảo do Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam tổ chức. Dự Hội thảo có đại diện VPCP, Vụ Quy hoạch - Kiến trúc, Cục Phát triển đô thị; đại diện một số sở, ngành, các hội chuyên ngành và một số địa phương…
Những thách thức mới trong công tác quy hoạch, quản lý phát triển đô thị
Báo cáo đề dẫn tại Hội thảo, GS.TS Đỗ Hậu - Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam cho biết, từ ngày 01/7/2025, Việt Nam đã chuyển đổi mô hình tổ chức chính quyền địa phương từ 3 cấp sang chính quyền địa phương 2 cấp: tỉnh/thành phố và phường/xã, đặc khu, bỏ cấp huyện.
“Việc chuyển đổi này đã làm thay đổi sâu sắc cấu trúc hành chính đô thị, thay đổi căn bản hệ thống quản lý quy hoạch và phát triển đô thị, theo đó có sự thay đổi về cách lập - thẩm định - phê duyệt - quản lý - giám sát quy hoạch xây dựng đô thị và nông thôn, cũng như cách điều phối quá trình phát triển đô thị”, GS.TS Đỗ Hậu nhấn mạnh.
Việc loại bỏ cấp trung gian góp phần làm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước, phân câp, phân quyền mạnh mẽ hơn cho các địa phương, tiết kiệm thời gian và chi phí hành chính; nâng cao vai trò điều hành của cấp tỉnh. “Các quyết sách quy hoạch được tập trung tại cấp tỉnh, từ đó đảm bảo tầm nhìn chiến lược và định hướng phát triển chung cho cả đô thị và nông thôn”.
Tuy nhiên, GS.TS Đỗ Hậu cũng chỉ rõ, bối cảnh mới đặt ra nhiều thách thức mới trong công tác quy hoạch, quản lý phát triển đô thị như:
Khung pháp lý chưa hoàn thiện, các Luật Quy hoạch, Luật Xây dựng, Luật Đất đai, Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn vẫn theo mô hình 3 cấp cũ; các tiêu chuẩn, quy chuẩn ngành chưa kịp thay đổi, nên việc áp dụng cho mô hình chính quyền địa phương 2 cấp hiện còn nhiều vướng mắc, đã tạo ra các khoảng trống trong quản lý phát triển đô thị.
“Đáng chú ý, một số địa phương chưa kịp ban hành quy chế phối hợp mới, dẫn tới đứt gãy thủ tục (đặc biệt ở các phần việc đang thực hiện theo mô hình cũ như quản lý trật tự xây dựng, kiểm soát hiện trạng, phát triển hạ tầng....). Điều này đòi hỏi cần sửa đổi lại các hệ thống văn bản pháp luật liên quan và xây dựng lại quy trình, cơ chế phối hợp, hệ thống dữ liệu quy hoạch ở cấp địa phương”, GS.TS Đỗ Hậu nhấn mạnh.
Ngoài ra, nhiều đơn vị trước đây được xác định là đô thị cấp quận/huyện nay trở thành các phường/xã trực thuộc tỉnh gây khó khăn trong việc định hướng phát triển, xác định chức năng không gian và ưu tiên đầu tư. Sự chênh lệch về hạ tầng và dân cư giữa các phường/xã trong cùng một tỉnh cũng làm gia tăng nhu cầu đối với các công cụ điều phối liên kết vùng, phân bố nguồn lực và cung cấp dịch vụ công một cách hợp lý.
Bên cạnh đó, chưa có cơ chế điều phối hiệu quả giữa các xã/phường liền kề; có khoảng trống về điều phối không gian khi bỏ cấp huyện vốn là cấp có với vai trò "nhạc trưởng" điều phối giữa các đơn vị hành chính trong huyện nay bị thiếu hụt; quy hoạch đô thị và nông thôn thiếu sự liên kết, tiềm ẩn nguy cơ gây xung đột, thiếu tính đồng bộ…
Hoàn thiện thể chế, năng lực chuyên môn cho đội ngũ cán bộ làm công tác quy hoạch
Báo cáo tại Hội thảo cho biết, mô hình chính quyền địa phương hai cấp - gồm cấp tỉnh và cấp xã - là một cấu trúc tổ chức cho thấy những lợi thế về phân cấp, phân quyền, tạo điều kiện thuận lợi cho việc quản lý trực tiếp và sát thực tế hơn, đồng thời đảm bảo tính linh hoạt trong điều hành và triển khai các chủ trương, chính sách phát triển đô thị.
Tuy nhiên, thực tế triển khai cho thấy mô hình chính quyền địa phương 2 cấp (cấp tỉnh và cấp xã) còn tồn tại không ít khó khăn, vướng mắc trong phối hợp giữa các cấp chính quyền, công tác lập quy hoạch lẫn quản lý thực hiện quy hoạch và phát triển đô thị và nông thôn, quản lý đầu tư xây dựng, giải quyết các vấn đề về nhà ở, hạ tầng kỹ thuật và xã hội, môi trường, cũng như phát triển kinh tế - văn hóa gắn với đặc thù từng địa phương.
Các chuyên gia cũng cho rằng, mô hình chính quyền địa phương mới đang gặp phải một số thách thức, như sự phân quyền, phân cấp chưa rõ ràng; năng lực quản lý đô thị chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn; thiếu kinh phí và nguồn lực để lập và cập nhật quy hoạch; quy trình lập và điều chỉnh quy hoạch thiếu sự tham gia của cộng đồng; công tác quản lý, giám sát thực hiện quy hoạch không hiệu quả; chuyển tiếp đơn vị hành chính làm chậm trễ quy hoạch…
Bên cạnh đó, việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp cũng đã và đang làm thay đổi lớn về cấu trúc của các đô thị hiện đang đóng vai trò là trung tâm cấp tỉnh, huyện nay trở thành đơn vị hành chính cấp cơ sở. Các tiêu chí phân loại đô thị và ranh giới phát triển đô thị theo các quy định hiện hành (Nghị quyết 1210 và 1211), ranh giới hành chính và ranh giới không gian đô thị hiện không còn phù hợp trong bối cảnh mới. Vai trò dẫn dắt, lan tỏa của đô thị chỉ tập trung vào các đô thị lớn, làm mất đi sự cân bằng trong toàn hệ thống đô thị.
“Mối liên hệ vùng và liên vùng, mối quan hệ giữa phân vùng kinh tế - xã hội và vùng động lực đòi hỏi phải có sự rà soát lại cấu trúc không gian phát triển của từng vùng khi ranh giới vùng hành chính và chức năng đang có những thay đổi cơ bản, đặc biệt là đang thiếu cơ cơ chế điều phối vùng”, ông Trần Ngọc Chính - Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam cho biết.
Tại Hội thảo, các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý đã trình bày, thảo luận về một số vấn đề: (1) Tác động của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đến công tác quy hoạch xây dựng và quản lý đô thị, nông thôn; xác lập lại khái niệm đô thị, khu vực đô thị phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; (3) Phân cấp, phân quyền trong lập, thẩm định và quản lý quy hoạch đô thị giữa 2 cấp chính quyền; (3) Mối liên kết và phối hợp giữa các cấp chính quyền trong điều chỉnh quy hoạch; (4) Công tác lập quy hoạch đô thị và nông thôn phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; (5) Quản lý phát triển đô thị trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; (6) Tổ chức bộ máy và năng lực cán bộ đô thị theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; (7) Cơ chế tài chính và đầu tư phát triển đô thị; (8) Những kinh nghiệm thực tiễn, cách làm hiệu quả từ một số quốc gia; (9) Những kiến nghị, giải pháp hoàn thiện cơ chế, chính sách, nâng cao hiệu quả của công tác quy hoạch và quản lý đô thị, nông thôn trong bối cảnh mới.
Thống nhất, tránh chồng chéo giữa các quy hoạch
Chia sẻ tại Hội thảo, bà Trần Thu Hằng - Vụ trưởng Vụ Quy hoạch - Kiến trúc (Bộ Xây dựng) cho biết, bối cảnh nhiệm vụ quy hoạch đô thị và nông thôn hiện có rất nhiều khó khăn, thách thức; với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp được Quốc hội thông qua tại Nghị quyết 202, Việt Nam hiện có 6 thành phố Trung ương và 3.321 phường, xã trên toàn quốc; bản thân quy mô của các thành phố Trung ương cũng rất khác nhau, do đó mô hình đô thị đối với thành phố Trung ương cũng rất là khác nhau;
Bên cạnh đó, trong số 3.321 phường xã trên toàn quốc, có quy mô diện tích và dân số cũng rất khác nhau; do đó phải xây dựng công cụ quản lý phát triển đô thị ở những hình thái khác nhau.
Thứ nữa, liên quan đến công tác hoàn thiện thể chế, pháp luật về quy hoạch đô thị và nông thôn, mặc dù có nhiều khó khăn, thách thức, nhưng với góc độ cơ quan tham mưu cho Bộ Xây dựng, thời gian qua, Bộ đã hết sức cố gắng để kịp thời có các hành lang pháp lý cơ bản, giúp các địa phương có nền tảng quy hoạch, với những kế thừa để thu hút đầu tư trong thời gian chờ điều chỉnh, bổ sung các văn bản pháp lý liên quan, để hoàn thiện một bước thể chế phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, và tháo gỡ những vướng mắc trong thực tiễn.
Kết luận Hội thảo, ông Trần Ngọc Chính - Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam cho biết, các ý kiến tại Hội thảo sẽ được tổng hợp, gửi đến cơ quan có trách nhiệm, góp phần hoàn thiện nội dung công tác quy hoạch và quản lý phát triển đô thị và nông thôn, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, trong bối cảnh cả nước đang nỗ lực đẩy mạnh công tác quy hoạch, phát triển đô thị và nông thôn theo hướng bền vững, hiện đại.
Trước mắt, theo ông Trần Ngọc Chính, cần xây dựng lại khái niệm về công tác quy hoạch, công tác quản lý quy hoạch, cán bộ làm công tác quy hoạch (phạm vi quyền hạn, trình độ), quy chuẩn bản đồ, kinh phí cho công tác lập quy hoạch…
“Bên cạnh đó, cần nghiên cứu lập lại Quy hoạch tổng thể quốc gia, Quy hoạch vùng, sau đó đến các quy hoạch tỉnh. Đối với quy hoạch tỉnh, Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam cho rằng không nên có 2 quy hoạch, vừa quy hoạch kinh tế - xã hội, vừa quy hoạch đô thị và nông thôn, như thế tréo ngoe nhau, không cần thiết mà lại tốn kém, chỉ nên có 1 quy hoạch không gian nói chung. Các tỉnh không sáp nhập cũng cần lập lại quy hoạch do quan hệ đã thay đổi”, ông Trần Ngọc Chính nêu quan điểm.
Ông Trần Ngọc Chính mong muốn, Quy hoạch đô thị và nông thôn sẽ được xây dựng phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp ở mức độ cao; cùng với luật, các nghị định cũng được xây dựng một cách phù hợp, chuẩn chỉnh, ở đó đô thị vẫn tuân theo quy luật, phải là hạt nhân cho sự phát triển chung của đất nước”.
