Phát triển đô thị thông minh giai đoạn 2026 - 2030 được định hướng chuyển trọng tâm từ ứng dụng công nghệ riêng lẻ sang quản trị dựa trên dữ liệu, có khả năng phân tích, dự báo và hỗ trợ ra quyết định. Hình thành nền tảng dữ liệu và quản trị thống nhất
Ngày 10/9, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn chủ trì Hội thảo lấy ý kiến Định hướng phát triển đô thị thông minh quốc gia giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2035.
Tại Hội thảo, ông Trần Quốc Thái - Cục trưởng Cục Phát triển đô thị (Bộ Xây dựng) cho biết, một trong những mục tiêu quan trọng của dự thảo là tạo chuyển biến căn bản trong phương thức quản trị và phát triển đô thị.
Theo đó, đô thị thông minh trong giai đoạn tới không dừng ở việc triển khai từng ứng dụng công nghệ hoặc giải quyết các sự vụ riêng lẻ. Phương thức quản trị được định hướng chuyển sang dựa trên dữ liệu, quản lý theo mục tiêu, tăng khả năng phân tích, dự báo, điều phối và đo lường bằng kết quả, tác động.
Hiệu quả phát triển đô thị thông minh vì vậy sẽ được đánh giá thông qua năng lực giải quyết các vấn đề thực tế của đô thị, chất lượng dịch vụ và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp.
Dự thảo đặt mục tiêu từng bước hình thành nền tảng thể chế, kiến trúc, dữ liệu và năng lực quản trị đô thị thông minh thống nhất, liên thông từ Trung ương đến địa phương.
Phát triển đô thị thông minh cũng được tích hợp vào quá trình quy hoạch, đầu tư, xây dựng và vận hành đô thị, thay vì tồn tại như một lớp ứng dụng công nghệ độc lập.
Trên nền tảng đó, Việt Nam hướng tới hình thành nhóm đô thị dẫn dắt và các mô hình đô thị thông minh có khả năng đánh giá, nhân rộng; đồng thời tích hợp mục tiêu phát triển xanh, phát thải carbon thấp, sử dụng hiệu quả tài nguyên và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Theo ông Trần Quốc Thái, dự thảo đã xác định 6 quan điểm, các mục tiêu cụ thể cho từng giai đoạn, 9 nhóm nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu và lộ trình triển khai theo 3 giai đoạn.
Góp ý tại Hội thảo, đại diện Bộ KHCN đề nghị làm rõ mối quan hệ giữa Khung kiến trúc công nghệ thông tin và truyền thông (ICT) phát triển đô thị thông minh với Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số; đồng thời chú trọng những nguồn dữ liệu không thuộc cơ quan quản lý nhà nước.
Một vấn đề được đặt ra là địa phương phải trở thành chủ thể xác định những bài toán và kịch bản điều hành của Trung tâm điều hành đô thị thông minh (IOC), thay vì triển khai hệ thống công nghệ trước rồi mới tìm kiếm nhu cầu sử dụng.
Đầu tư cho đô thị thông minh cũng cần tuân thủ nguyên tắc kế thừa, tái sử dụng những nền tảng và cơ sở dữ liệu đã có, hạn chế đầu tư trùng lặp. Cùng với đó, mục tiêu và đối tượng sử dụng Cổng thông tin đô thị thông minh quốc gia cần được xác định rõ.
Đại diện Bộ NN&MT đề nghị bổ sung các căn cứ pháp lý liên quan đến an ninh mạng; làm rõ chỉ tiêu về khả năng chống chịu thiên tai đối với từng nhóm đô thị và nghiên cứu trách nhiệm hướng dẫn chuẩn hóa dữ liệu nền địa lý.
Các ý kiến của đại diện địa phương, cơ quan chuyên môn, doanh nghiệp và chuyên gia cũng tập trung vào yêu cầu xây dựng hệ thống định danh thống nhất; phát triển cơ sở dữ liệu hệ thống thông tin địa lý (GIS); đào tạo công dân số và nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ làm công tác phát triển đô thị thông minh.
Đáng chú ý, nhiều đại biểu đề nghị xác định rõ cơ quan đánh giá mức độ trưởng thành của đô thị thông minh; có cách tiếp cận riêng đối với những đô thị mang tính chất đặc thù; bổ sung quy chuẩn về dữ liệu mở, xác định lại vai trò của IOC thế hệ mới và làm rõ hơn việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong quản trị đô thị.
Các ý kiến cho thấy, yêu cầu đặt ra không chỉ là tăng số lượng nền tảng công nghệ, mà quan trọng hơn là thiết lập một kiến trúc đủ khả năng để các hệ thống “tương tác” với nhau, dữ liệu có thể kết nối và các công cụ công nghệ thực sự phục vụ hoạt động quản lý, điều hành.
Làm rõ danh mục dữ liệu đô thị thiết yếu
Phát biểu kết luận Hội thảo, Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn cho biết, báo cáo từ các địa phương cho thấy những quan điểm và định hướng lớn của dự thảo cơ bản phù hợp với thực tiễn. Các ý kiến tại Hội thảo không đề nghị thay đổi những quan điểm, mục tiêu lớn mà chủ yếu tập trung làm rõ nội dung, điều kiện thực hiện và giải pháp nhằm nâng cao tính khả thi.
Một trong những nguyên tắc quan trọng được nhấn mạnh là không áp dụng một mô hình đô thị thông minh đồng nhất cho tất cả đô thị. Mỗi địa phương cần được chủ động lựa chọn bài toán ưu tiên, mô hình và lộ trình phù hợp với đặc thù, quy mô, chức năng, mức độ sẵn sàng cũng như khả năng cân đối nguồn lực.
Theo định hướng, Trung ương tập trung xây dựng thể chế, kiến trúc tham chiếu, tiêu chuẩn và khung đánh giá. Các địa phương chủ động lựa chọn, cụ thể hóa và tổ chức thực hiện những mô hình phù hợp điều kiện thực tế.
Đối với lộ trình triển khai, dự thảo cần tiếp tục làm rõ số liệu nền, sản phẩm đầu ra, cơ quan chịu trách nhiệm, thời gian hoàn thành và tiêu chí đánh giá ở từng giai đoạn.
Đặc biệt, Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn nhấn mạnh nhiệm vụ xây dựng và quản trị dữ liệu đô thị. Theo đó, cần phải trả lời rõ các câu hỏi: Đô thị cần những dữ liệu gì? Dữ liệu được tạo lập ở đâu? Ai quản lý? Dữ liệu được cập nhật, kết nối, chia sẻ và khai thác như thế nào?
Dữ liệu đô thị phải được định danh, định vị và chuẩn hóa, đồng thời gắn với không gian, thời gian, chủ thể tạo lập, cơ quan chịu trách nhiệm và mục đích sử dụng.
Trên cơ sở đó, Bộ Xây dựng sẽ tiếp tục nghiên cứu, làm rõ danh mục dữ liệu đô thị thiết yếu, đồng thời xác định trách nhiệm tạo lập, quản lý và cập nhật từng nhóm dữ liệu.
Khung kiến trúc đô thị thông minh cũng phải bảo đảm tương thích với Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số, Khung kiến trúc Chính phủ số Việt Nam và Khung kiến trúc dữ liệu quốc gia. Trong đó, cần phân định những thành phần dùng chung ở cấp quốc gia và những nội dung địa phương được chủ động cụ thể hóa theo quy mô, chức năng và mức độ sẵn sàng.
Một nội dung được Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn lưu ý là cách tiếp cận đối với Trung tâm điều hành đô thị thông minh.
Hiệu quả của IOC không nên được đánh giá đơn thuần qua quy mô đầu tư, số lượng màn hình, hệ thống hoặc ứng dụng được tích hợp, mà phải thông qua khả năng hỗ trợ ra quyết định, giải quyết những vấn đề cụ thể của đô thị và nâng cao chất lượng dịch vụ cho người dân, doanh nghiệp.
Trước khi quyết định đầu tư mới, các địa phương cần rà soát tổng thể cơ sở dữ liệu và trung tâm điều hành đã đầu tư; đánh giá mức độ sử dụng, khả năng kết nối, hiệu quả thực tế, chi phí vận hành và khả năng tiếp tục khai thác.
Từ kết quả rà soát, địa phương mới xác định nội dung cần kế thừa, tích hợp, nâng cấp hoặc thay thế, trong đó ưu tiên sử dụng những nền tảng và dữ liệu hiện có.
Cùng với đó, vấn đề an ninh, an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu và huy động nguồn lực phải được tính toán ngay từ khâu thiết kế. Quá trình đầu tư cần được kiểm soát nhằm tránh trùng lặp, phân mảnh hệ thống hoặc phụ thuộc vào một nhà cung cấp. Việc nhân rộng chỉ nên thực hiện đối với những mô hình đã được đánh giá và chứng minh hiệu quả.
Ở cấp quốc gia, Cổng thông tin đô thị thông minh quốc gia được định hướng trở thành đầu mối kết nối, hướng dẫn và cung cấp thông tin; công bố tiêu chuẩn, chỉ tiêu; hỗ trợ theo dõi, đánh giá mức độ trưởng thành của đô thị; chia sẻ các mô hình, giải pháp tốt và kết nối với các nền tảng, cơ sở dữ liệu quốc gia, chuyên ngành.
Như vậy, dữ liệu cần phải trở thành lớp nền để kết nối quy hoạch, đầu tư, quản lý và vận hành, trong khi công nghệ là công cụ hỗ trợ quá trình ra quyết định.
Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn đề nghị Cục Phát triển đô thị tiếp tục tổng hợp đầy đủ ý kiến tại Hội thảo và các góp ý bằng văn bản, hoàn thiện dự thảo Định hướng phát triển đô thị thông minh quốc gia giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2035, trước khi trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, phê duyệt.
