Đào tạo theo đơn đặt hàng, hình thành các mô hình liên kết đào tạo chuyên sâu, gắn đào tạo với doanh nghiệp, sinh viên có thể tham gia trực tiếp các dự án trọng điểm quốc gia mà Trường Đại học GTVT TP Hồ Chí Minh đang triển khai nhằm cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành Xây dựng và đất nước. 
Hình thành đội ngũ nhân lực có khả năng làm việc liên ngành
Theo lãnh đạo Trường Đại học GTVT TP Hồ Chí Minh, nhằm góp phần giải quyết bài toán thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao trong bối cảnh ngành Xây dựng bước vào giai đoạn phát triển với hàng loạt dự án quy mô lớn như đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị, hạ tầng giao thông trọng điểm... Sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đang làm thay đổi căn bản yêu cầu đối với nguồn nhân lực ngành Xây dựng.
Hiện nay, đào tạo kỹ sư theo cách tiếp cận truyền thống sẽ không còn đáp ứng yêu cầu thực tiễn khi nhiều kỹ năng chuyên môn trở nên lạc hậu chỉ sau vài năm. Vì vậy, Trường Đại học GTVT TP Hồ Chí Minh đã xây dựng mô hình đào tạo thay vì chỉ cập nhật một số học phần mới, Nhà trường đề xuất tái cấu trúc toàn diện chương trình đào tạo theo mô hình giáo dục dựa trên năng lực (CBE) và chuẩn đầu ra (OBE), lấy năng lực thực hiện nhiệm vụ quốc gia làm mục tiêu trung tâm.
Định hướng này không chỉ hướng đến đào tạo kỹ sư xây dựng theo chuyên ngành hẹp mà còn hình thành đội ngũ nhân lực có khả năng làm việc trong các lĩnh vực liên ngành như đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị, quản trị tài sản hạ tầng, xây dựng số, BIM, Digital Twin, công trình xanh, vật liệu carbon thấp và các công nghệ chiến lược.
Một điểm nhấn khác là AI sẽ không được xem như một môn học độc lập mà phải được tích hợp xuyên suốt toàn bộ chương trình đào tạo, từ chuẩn đầu ra, nội dung học phần đến phương pháp giảng dạy, kiểm tra và đánh giá.
Theo lãnh đạo Trường Đại học GTVT TP Hồ Chí Minh, quá trình đào tạo cũng phải dịch chuyển mạnh từ mô hình truyền thụ kiến thức sang phát triển năng lực giải quyết vấn đề. Sinh viên cần được tiếp cận nhiều hơn với học kỳ doanh nghiệp, các dự án thực tế, mô hình phòng thí nghiệm số, lớp học đảo ngược, học theo dự án và học theo tình huống.
Đối với giảng viên, việc kiểm tra đánh giá cũng phải thay đổi, ưu tiên đo lường khả năng tư duy, lập luận và bảo vệ giải pháp thay vì kiểm tra khả năng ghi nhớ. Giảng viên phải tham gia dự án trọng điểm, nghiên cứu phải giải quyết bài toán thực tiễn.
Lãnh đạo Trường Đại học GTVT TP Hồ Chí Minh cho rằng, chất lượng đội ngũ giảng viên sẽ quyết định thành công của quá trình chuyển đổi. Theo đó, giảng viên cần được tạo điều kiện và có cơ chế tham gia trực tiếp các dự án trọng điểm quốc gia như đường sắt tốc độ cao, hạ tầng giao thông hay các công trình xanh để cập nhật công nghệ và thực tiễn quản lý. Song song đó là đào tạo, bồi dưỡng về AI, BIM, Digital Twin, phương pháp thiết kế tư duy và các mô hình giáo dục hiện đại.
Đáng chú ý, Nhà trường đề xuất phát triển mô hình “giảng viên doanh nghiệp”, trong đó chuyên gia từ các tập đoàn, doanh nghiệp lớn trực tiếp tham gia đào tạo, chuyển giao kinh nghiệm thực tiễn cho đội ngũ giảng viên và sinh viên.
Ở lĩnh vực nghiên cứu khoa học, Trường Đại học GTVT TP Hồ Chí Minh định hướng hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh, tập trung vào những lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược như quản lý dự án đường sắt tốc độ cao, logistics xây dựng, vật liệu mới, hạ tầng thông minh, AI, Big Data và công nghệ xanh. Các nhóm nghiên cứu không chỉ hướng tới công bố quốc tế mà còn trực tiếp tiếp nhận các bài toán kỹ thuật từ doanh nghiệp và cơ quan quản lý để nghiên cứu, tư vấn và chuyển giao.
Theo đánh giá của Trường Đại học GTVT TP Hồ Chí Minh, nghiên cứu khoa học chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi trở thành động lực đổi mới đào tạo và giải quyết những vấn đề phát sinh từ thực tiễn các dự án. Cần chuyển từ cấp phát sang đặt hàng đào tạo; một trong những nhiệm vụ đào tạo là xây dựng mô hình hợp tác thực chất giữa "Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp".
Cần xây dựng liên minh đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao
Trường Đại học GTVT TP Hồ Chí Minh cũng đề xuất thành lập 5 liên minh đào tạo chuyên sâu gồm: Đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị; hạ tầng giao thông và quản trị tài sản; xây dựng số - BIM - Digital Twin; xây dựng xanh - vật liệu - carbon; công nghệ chiến lược ngành Xây dựng. Mỗi liên minh không chỉ dừng ở ký kết hợp tác mà phải xây dựng chương trình đào tạo mới, phát triển hệ thống chứng chỉ nghề nghiệp được doanh nghiệp công nhận và đầu tư các phòng mô phỏng, phòng thực hành sử dụng dữ liệu từ các dự án thực tế.
Để hiện thực hóa mô hình này, Nhà trường kiến nghị sớm ban hành cơ chế thí điểm cho phép các liên minh đào tạo hoạt động theo hình thức đặt hàng, công nhận tín chỉ liên trường và liên ngành. Đặc biệt, trường đề xuất chuyển mạnh từ cơ chế ngân sách cấp phát sang cơ chế Nhà nước đặt hàng đào tạo nguồn nhân lực và đặt hàng nghiên cứu giải quyết các vấn đề kỹ thuật của ngành Xây dựng.
Đồng thời, cần xây dựng cơ chế thử nghiệm (sandbox) để sinh viên và giảng viên có cơ hội tham gia trực tiếp vào các gói thầu, dự án trọng điểm quốc gia, qua đó rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và thực tiễn.
Bên cạnh đó, Trường Đại học GTVT TP Hồ Chí Minh kiến nghị các cơ quan hữu quan sớm ban hành các chính sách ưu đãi thuế và hỗ trợ tài chính đối với doanh nghiệp tham gia đồng đầu tư cơ sở đào tạo, đồng giảng dạy cùng các trường đại học. Đồng thời, ưu tiên bố trí nguồn lực từ các chương trình mục tiêu quốc gia để đầu tư hệ thống phòng thí nghiệm, trung tâm mô phỏng dùng chung phục vụ các lĩnh vực trọng điểm chiến lược của ngành Xây dựng.
Khi Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, doanh nghiệp trở thành đối tác đồng kiến tạo và cơ sở giáo dục là trung tâm hội tụ tri thức, hệ sinh thái đào tạo sẽ vận hành hiệu quả hơn, đáp ứng yêu cầu cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao cho các dự án trọng điểm quốc gia trong giai đoạn phát triển mới.
