Các đại biểu Quốc hội trung làm rõ cơ sở thành lập TP Quảng Ninh, yêu cầu đổi mới mô hình quản trị, bảo vệ môi trường và di sản, đồng thời phát huy tiềm năng biển đảo, tăng cường liên kết vùng... 
Sáng 12/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội thảo luận tại hội trường về việc thành lập TP Quảng Ninh trực thuộc Trung ương.
Đủ cơ sở hình thành một cực tăng trưởng mới của miền Bắc
Tán thành chủ trương thành lập TP Quảng Ninh, đại biểu Trần Thị Hồng Thanh - Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình, cho rằng Quảng Ninh hội tụ nhiều lợi thế đặc biệt, là địa phương duy nhất trong cả nước vừa có đường biên giới trên bộ, vừa có đường biên giới trên biển tiếp giáp Trung Quốc; có Cửa khẩu quốc tế Móng Cái và hệ thống giao thông kết nối tương đối đồng bộ, hiện đại. Địa phương còn sở hữu bờ biển dài, hàng nghìn hòn đảo và Vịnh Hạ Long - di sản thiên nhiên thế giới, đồng thời là một thương hiệu du lịch có sức lan tỏa quốc tế.
Cùng với Hà Nội và Hải Phòng, Quảng Ninh đã hình thành tam giác động lực phát triển ở phía Bắc, giữ vai trò cửa ngõ giao thương, trung tâm kinh tế biển và địa bàn chiến lược về quốc phòng, an ninh vùng Đông Bắc.
Nền kinh tế Quảng Ninh đang nằm trong nhóm dẫn đầu cả nước. Tốc độ tăng trưởng năm 2025 đạt 11,89%, cao nhất toàn quốc; thu ngân sách đứng thứ sáu cả nước. Đây là những nền tảng quan trọng để địa phương chuyển sang mô hình quản trị của một thành phố trực thuộc Trung ương.
Từ góc độ các điều kiện và tiêu chuẩn pháp luật, đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt - Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk, nhấn mạnh việc thành lập TP Quảng Ninh không đơn thuần xuất phát từ yêu cầu tổ chức hành chính. Đề án được xây dựng trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số và số đơn vị hành chính cấp xã hiện có, đồng thời đáp ứng đầy đủ 5/5 điều kiện và 7/7 tiêu chuẩn theo quy định.
Theo đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt, Quảng Ninh có vị trí đặc biệt về kinh tế, quốc phòng, an ninh và đối ngoại; có không gian phát triển đa dạng, kết nối đô thị, biển đảo, biên giới và di sản. Năng lực hạ tầng và khả năng huy động nguồn lực của địa phương cũng đủ mạnh để đáp ứng yêu cầu phát triển ở tầm cao mới.
Bổ sung các căn cứ về kinh tế, đại biểu Trần Hoàng Ngân - Đoàn ĐBQH TP.HCM cho biết, quy mô kinh tế của Quảng Ninh hiện đạt khoảng 14 tỷ USD, xếp thứ bảy cả nước; GRDP bình quân đầu người đứng đầu toàn quốc. Thu NSNN trên địa bàn đạt hơn 86.000 tỷ đồng, trong khi tốc độ tăng trưởng năm 2025 đạt 11,89%.
Đại biểu Trần Hoàng Ngân nhận định, nếu được trao cơ chế phù hợp, Quảng Ninh có khả năng phát triển bứt phá theo định hướng đô thị biển đảo, biên giới và di sản, từng bước hình thành hệ sinh thái đô thị xanh, văn minh, hiện đại và giàu bản sắc.
Đại biểu Hoàng Văn Nghĩa - Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi nhìn nhận, việc thành lập TP Quảng Ninh là dấu mốc mang tính lịch sử, góp phần kiến tạo thêm một cực tăng trưởng có vai trò dẫn dắt và lan tỏa. Cùng với Hà Nội, Hải Phòng và các địa phương lân cận, Quảng Ninh được kỳ vọng tạo động lực phát triển bứt phá cho vùng Đồng bằng sông Hồng và khu vực Đông Bắc.
Ở góc độ liên kết vùng, đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt cho rằng, giá trị của việc thành lập TP Quảng Ninh không chỉ nằm ở việc hình thành một đơn vị hành chính mới, mà quan trọng hơn là kiến tạo một cực tăng trưởng có sức lan tỏa rộng lớn.
Đại biểu đề nghị Chính phủ và các bộ, ngành, khi xây dựng cơ chế, chính sách phát triển thành phố sau khi thành lập, cần chú trọng kết nối các cực tăng trưởng mạnh với những địa phương còn hạn chế về hạ tầng, công nghệ và thị trường. Sự phát triển của Quảng Ninh phải mở ra cơ hội phát triển cho cả vùng, bảo đảm việc sắp xếp hành chính thực sự tạo thêm không gian và dư địa phát triển mới.
Đổi mới mô hình quản trị, xây dựng bộ máy tinh gọn và hiệu quả
Các đại biểu cũng cho rằng việc chuyển đổi từ tỉnh thành thành phố trực thuộc Trung ương không thể chỉ là sự thay đổi tên gọi hay “một tấm áo khoác hành chính” mới. Quá trình này phải gắn với đổi mới căn bản tư duy quản trị, tổ chức bộ máy và phương thức phục vụ người dân, doanh nghiệp.
Đại biểu Hoàng Văn Nghĩa đề nghị Quảng Ninh chuyển mạnh sang mô hình quản trị đô thị hiện đại, hiệu năng, hiệu lực và hiệu quả. Thành phố cần áp dụng phương thức quản trị dựa trên kết quả, nghiên cứu sử dụng các công cụ như KPI, OKR đến cấp cơ sở để đo lường thực chất năng lực và hiệu quả hoạt động của bộ máy.
Đại biểu cũng đề nghị đẩy mạnh ứng dụng dữ liệu lớn và công nghệ số, xây dựng trung tâm điều hành thông minh từ cấp thành phố đến xã, phường. Chuyển đổi số phải trở thành công cụ để công khai, minh bạch, tự động hóa dịch vụ công, giúp người dân và doanh nghiệp giải quyết thủ tục nhanh chóng và thuận tiện hơn.
Theo đại biểu Hoàng Văn Nghĩa, mọi chính sách trong quá trình chuyển đổi phải bảo đảm không làm xáo trộn đời sống của nhân dân, không gây gián đoạn hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.
Đề cập việc tổ chức bộ máy, đại biểu Trần Thị Hồng Thanh thống nhất với phương án trước mắt kế thừa, giữ nguyên bộ máy và đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức hiện có. Đây là giải pháp chuyển tiếp cần thiết, nhằm bảo đảm hoạt động của các cơ quan hành chính diễn ra liên tục, không làm gián đoạn việc giải quyết công việc hằng ngày.
Tuy nhiên, theo đại biểu, việc giữ nguyên bộ máy chỉ nên là giải pháp tạm thời. TP Quảng Ninh cần sớm xây dựng lộ trình cụ thể để sắp xếp tổ chức, bố trí lại nhân lực theo vị trí việc làm và thực hiện tinh giản biên chế.
Việc kiện toàn bộ máy phải bảo đảm không tăng biên chế một cách cơ học nhưng cũng không để thiếu nhân lực chuyên sâu trong các lĩnh vực then chốt như quản lý đô thị, đất đai, xây dựng, môi trường và chuyển đổi số. Thành phố cần đặc biệt quan tâm đào tạo, bồi dưỡng năng lực quản lý phát triển đô thị và đổi mới sáng tạo cho đội ngũ cán bộ, bởi đây là lĩnh vực đòi hỏi tư duy và năng lực khác với quản lý hành chính nông thôn.
Từ kinh nghiệm thực tiễn của các đô thị lớn, đại biểu Trần Hoàng Ngân đề nghị địa phương chú trọng ba nhóm vấn đề trong quá trình chuyển đổi.
Trước hết, chính quyền cần đẩy mạnh truyền thông, chủ động hướng dẫn và hỗ trợ người dân, doanh nghiệp; có thể tổ chức làm việc ngoài giờ hành chính, đồng thời miễn phí các thủ tục chuyển đổi giấy tờ cần thiết do thay đổi đơn vị hành chính.
Bên cạnh đó, địa phương cần chủ động điều tiết, ổn định mặt bằng giá cả, hạn chế những tác động không mong muốn đến đời sống nhân dân. Quá trình trở thành thành phố trực thuộc Trung ương phải hướng đến mục tiêu nâng cao chất lượng sống, thay vì làm gia tăng chi phí và áp lực đối với người dân.
Đại biểu Trần Hoàng Ngân cũng lưu ý, đô thị hóa nhanh thường kéo theo nhiều thách thức như ùn tắc giao thông, thiếu nhà ở xã hội, quá tải trường học và bệnh viện, áp lực rác thải, nước thải và những vấn đề phức tạp về an ninh, trật tự. Vì vậy, Quảng Ninh cần sớm rà soát, điều chỉnh quy hoạch theo các tiêu chí và tiêu chuẩn cao hơn, đặc biệt là quy hoạch kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội để kết nối hiệu quả các động lực tăng trưởng.
Bảo tồn di sản, thu hẹp chênh lệch và phát huy thế mạnh biển đảo
Bên cạnh những điều kiện thuận lợi, các đại biểu dành nhiều sự quan tâm đến yêu cầu phát triển hài hòa, bền vững, nhất là bảo vệ tài nguyên, môi trường và cảnh quan di sản trong quá trình đô thị hóa.
Đại biểu Hoàng Văn Nghĩa nhấn mạnh đô thị hóa không được làm phai nhạt “linh hồn di sản” và không gian văn hóa đặc sắc của Quảng Ninh. Nguyên tắc xuyên suốt phải là không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế; bảo tồn nghiêm ngặt Vịnh Hạ Long và giữ gìn trọn vẹn vùng đất thiêng Yên Tử - cái nôi của Phật giáo Trúc Lâm.
Theo đại biểu, quy hoạch đô thị cần bảo đảm sự hài hòa giữa “làng và phố”, giữa truyền thống và hiện đại, giữa đô thị và nông thôn; kiên quyết tránh tình trạng đô thị hóa tự phát. Quy hoạch phải đi trước một bước, đồng thời có lộ trình nâng cấp hạ tầng tại các xã để từng bước đáp ứng điều kiện trở thành phường.
Cùng với phát triển hạ tầng, Quảng Ninh cần giải quyết hiệu quả các vấn đề thường trực của đô thị như ô nhiễm môi trường, thu gom và xử lý rác thải, nước thải.
Phân tích đặc thù địa lý và sự chênh lệch phát triển trong nội tỉnh, đại biểu Trần Thị Hồng Thanh lưu ý, địa hình Quảng Ninh bị chia cắt mạnh. Trình độ phát triển giữa các khu vực đô thị, đồng bằng, ven biển với miền núi, biên giới còn có khoảng cách khá lớn.
Do đó, sau khi thành lập, TP Quảng Ninh cần xây dựng cơ chế tài chính để điều tiết một phần nguồn thu từ các khu vực phát triển năng động sang hỗ trợ đầu tư hạ tầng kỹ thuật và bảo đảm an sinh xã hội tại những vùng còn khó khăn. Việc này nhằm tránh tình trạng đô thị hóa chỉ tập trung tại một số cực tăng trưởng, trong khi những địa bàn còn thiếu thốn bị bỏ lại phía sau.
Đại biểu Trần Thị Hồng Thanh cũng cảnh báo, quá trình đô thị hóa nhanh, cùng với việc phát triển các khu kinh tế và khu công nghiệp, có thể tạo áp lực lớn lên môi trường, cảnh quan và không gian văn hóa truyền thống. Thành phố cần quản lý chặt chẽ quy hoạch, trật tự xây dựng và môi trường để vừa phát triển, vừa giữ gìn và phát huy bản sắc riêng của Quảng Ninh.
Đi sâu vào tiềm năng biển đảo, đại biểu Tạ Đình Thi - Đoàn ĐBQH TP Hà Nội cho rằng, Quảng Ninh có điều kiện để trở thành một “quốc gia biển mạnh thu nhỏ” và một cực tăng trưởng toàn diện.
Theo đại biểu, Quảng Ninh có đường bờ biển dài hơn 250 km, diện tích mặt biển hơn 6.000 km², gần tương đương diện tích đất liền; có hơn 2.000 hòn đảo lớn nhỏ cùng nhiều vịnh, bãi biển và danh thắng nổi tiếng. Những điều kiện đó tạo lợi thế để phát triển toàn diện các ngành kinh tế biển như du lịch di sản, kinh tế hàng hải, logistics, thủy sản bền vững, năng lượng tái tạo, y dược biển và công nghệ sinh học biển.
Để khai thác hiệu quả tiềm năng này, đại biểu Tạ Đình Thi kiến nghị tích hợp vào kế hoạch thực hiện Nghị quyết của Quốc hội các nhiệm vụ xây dựng bộ máy chính quyền đô thị tinh gọn, hiện đại và đủ năng lực quản lý tổng hợp không gian biển trên cơ sở dữ liệu số, quy hoạch và hệ sinh thái.
Quảng Ninh cũng cần tiếp tục hoàn thiện hạ tầng giao thông, năng lượng và hạ tầng số; ưu tiên các công trình lưỡng dụng vừa phục vụ phát triển kinh tế, vừa góp phần bảo vệ chủ quyền biển đảo. Đại biểu đề xuất quan tâm kết nối tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh và phát triển mô hình cửa khẩu thông minh Móng Cái.
Cùng với đó, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải được xác định là những động lực phát triển chính. Thành phố cần có cơ chế đặc thù để thu hút, trọng dụng nhân tài và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế biển hiện đại.
Các ý kiến tại phiên thảo luận cho thấy việc thành lập TP Quảng Ninh trực thuộc Trung ương không phải là đích đến, mà là điểm khởi đầu cho một giai đoạn phát triển mới. Thành công của mô hình này không chỉ được đánh giá qua quy mô kinh tế hay tốc độ tăng trưởng, mà còn phải thể hiện ở chất lượng quản trị, hiệu quả phục vụ người dân, khả năng bảo vệ môi trường và di sản, mức độ thu hẹp chênh lệch giữa các địa bàn và sức lan tỏa đối với toàn vùng.
Nếu giải quyết hài hòa các yêu cầu đó, Quảng Ninh có cơ sở trở thành đô thị biển đảo, biên giới và di sản xanh, văn minh, hiện đại, giàu bản sắc; đồng thời là một cực tăng trưởng có sức cạnh tranh và khả năng dẫn dắt phát triển của vùng Đông Bắc và miền Bắc.
