Một trong những giải pháp tìm kiếm vật liệu thay thế cát sông, khả thi nhất là phương án nghiên cứu sử dụng cát biển hoặc cát nhiễm mặn thi công nền đường. Tuy nhiên, cần hoàn thiện kỹ thuật, thí điểm ngoài thực tế với công trình giao thông. Ông Lê Văn Dương, Vụ trưởng Vụ Khoa học Công nghệ (Bộ Giao thông Vận tải) cho biết, trước yêu cầu cấp bách của Chính phủ về việc triển khai xây dựng hàng loạt các tuyến đường cao tốc ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long giai đoạn 2021 - 2025, tầm nhìn 2030, cần một lượng lớn vật liệu đất, cát đắp nền đường. Trong đó, giai đoạn 2022 - 2025, Bộ Giao thông Vận tải sẽ đồng loạt triển khai 4 dự án đường cao tốc với nhu cầu sử dụng khoảng 36 triệu m3 cát đắp nền.
Nếu sử dụng cát sông để đắp nền đường như hiện nay thì trữ lượng của các mỏ cát đang được cấp phép khai thác tại Đồng Tháp, Vĩnh Long, An Giang… sẽ không đáp ứng được yêu cầu. Trước tình hình thực tế cần sử dụng cát mặn để đắp nền đường tại Cần Thơ, Cà Mau, Sóc Trăng nguồn cát dự kiến thời điểm hiện nay chỉ đáp ứng được khoảng 5 - 6 triệu m3 và còn thiếu khoảng 30 triệu m3.
Việc dùng cát biển làm vật liệu xây dựng sẽ bổ sung cho nguồn cát sông đang bị thiếu hụt ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Tuy nhiên, việc sử dụng cát biển cũng có nhiều bất lợi về kỹ thuật, môi trường cần phải thí điểm, đánh giá kỹ.
Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải đã có văn bản gửi Bộ Tài nguyên & Môi trường đề xuất phối hợp triển khai nghiên cứu cho Đồng bằng sông Cửu Long. Hai Bộ đã có chỉ đạo giao Vụ khoa công nghệ Giao thông vận tải là đầu mối chủ trì cùng các đơn vị có liên quan nghiên cứu và triển khai các nội dung này báo cáo với Bộ Giao thông vận tải. Đã có hai hội nghị báo cáo triển khai quy mô với sự tham gia của các bộ ban ngành: Bộ Xây dựng; Bộ Tài nguyên & Môi trường các viện các trung tâm, các nhà khoa học…
Tại Việt Nam việc sử dụng cát nhiễm mặn (cát biển) để đắp nền đường ôtô đã được ứng dụng tại: Hải Phòng, Quảng Ninh, Sóc Trăng, Duyên hải- Trà Vinh, Rạch giá- Kiên Giang, Khu đô thị Saigon Sports City - Thủ Đức. Tuy nhiên đây mới là những dự án chưa chính thức vì việc sử dụng cát mặn hiện chưa có khung pháp lý và các tiêu chuẩn liên quan.
Trước đây, việc sử dụng cát biển làm vật liệu đất đắp nền đường (cát A2) đã được Ban Quản lý dự án 2, Bộ Giao thông vận tải đề xuất áp dụng tại dự án đường ôtô Tân Vũ - Lạch Huyện (Hải Phòng). Tuy nhiên, do nhiều yếu tố tác động (quy định về quản lý khai thác, môi trường, các yếu tố kiểm soát kỹ thuật…), nên đề xuất này chưa được chấp thuận triển khai.
Sau khi nghiên cứu nội dung báo cáo của các đơn vị có liên quan, Vụ Khoa học Công nghệ tham mưu cho Bộ Giao thông vận tải giao nhiệm vụ cho Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận; Viện Khoa học công nghệ Giao thông vận tải để xây dựng đề cương thí nghiệm ngoài hiện trường việc sử dụng cát nhiễm mặn (cát biển) để đắp nền đường ôtô. Có các giải pháp đặt ra từ việc phối trộn với xi măng, phối trộn với tro xỉ và phối hợp cùng địa kỹ thuật. Các phương án đang đề ra cơ bản đã đáp ứng được yêu cầu để hoàn thiện đề cương.
Vấn đề đang gặp phải khi áp dụng cho công trình đường cao tốc đó là các thành phần hạt, việc xuất hiện khi mà độ ẩm hoặc là dòng thấm rồi các yếu tố của việc tác động của môi trường như hiện tượng động đất rồi bài toán tiếp theo là xử lý về mặt môi trường. Việc thi công khối lượng lớn, tiến độ nóng cũng đặt ra các phương án mà nhiều đơn vị chuyên môn quan tâm.
Theo nghiên cứu thế giới đánh giá cát biển thường tròn, đều hạt nên khi dùng đắp nền đường sẽ khó lu lèn và khó đảm bảo tính ổn định lâu dài của nền đường khi chịu tác động của tải trọng động, nhất là trong điều kiện bị ngập nước. Vì vậy, cát biển dùng để xây dựng nền đường phải được xử lý ổn định (bằng xi măng, trộn với đá dăm hoặc các vật liệu tương đương…). Các đánh giá, đề xuất các nội dung kỹ thuật cần phải giải quyết để đưa ra đầy đủ các giải pháp thiết kế, kỹ thuật công nghệ vật liệu đến thi công nền đường bằng cát biển, cát nhiễm mặn.
